تفریحی و گردشگری, پزشکی

مرکز توریست درمانی خلیج فارس

نگاره اصلی مرکز توریست درمانی خلیج فارس

مرکز توریست درمانی خلیج فارس

مقدمه

به طور کلی سلامت با مجموعه ایی از علم پزشکی و امکانات مکمل آن و طبیعت و جاذبه هایش محقق می شود. بر اساس تعاریف سازمان جهانی گردشگری یکی از راههایی که منجر به این هدف میگردد مسافرت افراد به منظور سلامتی می باشد. گردشگری سلامت به منظور حفظ ، بهبود وو بازیابی سلامت جسمی و ذهنی فرد از حداقل 24 ساعت تا کمتر از یک سال صورت می پذیرد .

عوامل اصلی که موجب ظهور گردشگری سلامت گردیده عبارت است از :

1 – نیاز به رهایی از تنش های زندگی روزمره و تجدید قوا ، با توجه به عوارض زندگی بدون تحرک و بویژه شیوع بیماریهای مزمن در سالمندان در نتیجه ی فقر حرکتی و آلودگی های موجود و احتمال ابتلا به اختلالات جسمی ، فیزیکی و ذهنی و روانی اقشار جامعه از جمله سالمندان به شدت احساس گردیده .

2 – توسعه سلامت اجتماعی که به طور اجتناب ناپذیری موجب افزایش بازدهی عملی در حوزه های مختلف علمی ، فرهنگی ، ورزشی و هنری می شود .

3 – اشتغال زایی

4 – نجات و حفظ طبیعت و بهره مندی از آن

این عوامل اینجانب را بر آن داشت تا دست به تحقیق ، بررسی و طراحی در رابطه با  این موضوع بزنم و از آنجا که کشورمان پتانسیل بسیاری در زمینه دارد که نیاز شدید برای بهره بری از آن احساس میشود. بنده دین خود را در این موضوع ادا کرده باشم.

 

فصل اول کلیات پژوهش

بیان مسئله

در حقیقت گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است كه به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیشتر از 24 ساعت و كمتر از یك سال صورت می گیرد. به اینترتیب یک توریست سلامت با مسافرت از محل دائم زندگی خود می تواند از خدمات درمانی مقصد استفاده کند تا سلامت جسمی و روحی اش را به دست بیاورد. نوعی از گردشگری که این روزها خوشبختانه در ایران رواج پیدا کرده و توریست های زیادی را از کشورهای منطقه برای بهره مندی از خدمات پزشکی و درمانی ایران به کشورمان می کشاند. البته بد نیست بدانید که توریسم سلامت درایران تاریخچه بسیار کوتاهی دارد. در حقیقت در سال 82 برای اولین بار توریسم درمانی در گردشگری ایران از سوی وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت؛ البته وزارت بهداشت بیشتر با هدف اشتغال زایی برای دانش‌آموختگان پزشكی به این مبحث پرداخت و نه رونق توریسم درمانی. اما کم کم از سال 83 ودرست پس از ادغام سازمان میراث فرهنگی و سازمان‌ ایرانگردی و جهانگردی توریسم درمانی به صورت مستقل در ایران ایجاد شد و مورد توجه بیشتری قرار گرفت. اما در میان تعریف های سازمان جهانی گردشگری، اصطلاحات دیگری هم وجود دارند که دامنه  گردشگری سلامت را گسترده تر می کنند.

گردشگری تندرستی

یکی از همین واژه هاست که به مسافرت توریست به دهکده های سلامت و مناطق دارای چشمه های آب معدنی و آب گرم (اسپاها) اشاره می کند. در این نوع سفر توریست برای رهایی از تنش های زندگی روزمره و تجدید قوا بدون مداخله و نظارت پزشکی راهی سفر می شود. معمولا این توریست ها بیماری جسمی مشخصی ندارند و بیشتر در پی بهره مندی از طبیعت شفا بخش مناطق دیگر هستند.

گردشگری تندرستی

گردشگری تندرستی

گردشگری درمانی

هم به معنای مسافرت توریست به منظور استفاده از منابع درمانی طبیعی(آبهای معدنی، نمک، لجن و غیره) است که معمولا برای درمان برخی بیماری ها یاگذران دوران نقاهت تحت نظارت و مداخله پزشکی صورت می گیرد. این نوع از گردشگری هم این روزهامورد توجه مسئولان گردشگری کشور قرار گرفته است. به خصوص لجن درمانی که طبیعت ایران را درمیان کشورهای همسایه به شدت محبوب کرده است.

گردشگری پزشکی

هم نوع دیگری از گردشگری سلامت است که در آن مسافرت به منظور درمان بیماری های جسمی یا انجام نوعی از عملهای جراحی تحت نظارت پزشکان دربیمارستان ها و مراکز درمانی را گردشگری پزشکی  گویند. در این نوع از گردشگری سلامت، بیمارممکن است پس از درمان و معالجه نیازمند استفاده از فضاها و خدمات گردشگری درمانی(مانند آبگرمها) باشد که در این صورت ممکن است گردشگری او با سفر به نقاطی که این امکانات را دارند تکمیل شود.

فرضیه ها

طراحی این مرکز برای سرویس دادن به بیماران و همراهان جهت درمان، استراحت و تفریح مناسب است،و در مساله گردشگری موثر می باشد. این پروژه میتواند در بالا بردن جایگاه ایران در میان کشورهای منطقه موثر باشد. در صورت اجرای این قبیل پروژها در کشور درآمد ارزی قابل توجهی عاید کشور میشود.

سوال های اصلی تحقیق:
با توجه به ضرورت امر توجه به سلامت و درمان در کشور و راه های جذب گردشگر و توریست، این سوالات مطرح می شود:

  • به طور کلی نقش مراکز توریست درمانی در کشورها چگونه است ؟
  • مراکز توریست درمانی پاسخگوی نیازهای چه کسانی خواهد بود؟ ( جامعه هدف چه کسانی هستند ؟)
  • مرکز توریست درمانی تا چه حد میتواند جوابگوی نیازهای درمانی باشد ؟
  • مرکز توریست درمانی سالانه چه مبلغی در آمد زایی دارد ؟
  • از این مرکز تا چه اندازه می توان به برای مطرح کردن کشور در عرصه علمی جهانی سود برد؟
  • آیا این مرکز میتواند تعاملات دو یا چند جانبه بین ایران و سایر کشورها را بالا ببرد ؟
  • چگونه میتوان با احداث چنین مراکزی میزان اشتغال زایی در بخش سلامت و خدمات و گردشگری را افزایش داد ؟

اهداف

قرض از انجام این تحقیق و پروژه ایجاد یک مجموعه گسترد ه از قبیل مراکز درمانی ، توانبخشی ، درمان های تکمیلی و بازتوانی جسمی ،به همراه مراکز اقامتی جهت اقامت کوتاه و بلند مدت بیمار و همراهان در کنار سالنهای ورزشی و تفریحی و توریستی میباشد که استفاده کنندگان از این مجموعه هم میواند افرادی از داخل کشور به خصوص سران مملکتی و حکومتی و هم از کشور های همسایه یا خارجی باشند. این مجموعه در سایتی در بین دو شهر میناب و سیرجان در نظر گرفته شده. معرف فرهنگ بومی  ایرانی-اسلامی باشد. میتواند معرف توان علمی بسیار بالای پزشکان ایرانی باشد.

روش تحقیق

از آنجا که روش پژوهش به نوع و ماهیت آن بستگی دارد و با توجه به نوع موضوع که مرکز توریست درمانی است، روش تحقیق استفاده شده در این رساله میدانی (کتابخانه ایی) می باشد. از منابع کتب لاتین که در این زمینه نوشته شده بود و آمار مدون آنها استفاده شد. همین طور جستجو در شبکه جهانی اینترنت ….

فصل دوم مبانی نظری

معنای لغوی توریست

واژه توریست به معنای جهانگرد، سیاح و گردشگر می باشد .( فرهنگ فارسی معین )

توریست: کسی که به منظور سیاحت و شناخت مکانی به آنجا سفر می کند، گردشگر، جهانگرد. ( فرهنگ لغت عمید )

توریسم و انواع آن

گردشگري معادل فارسي و كاملاً دقيق واژه در زبانهاي انگليسي، فرانسه و آلماني است كه بصورت مصطلح در زبان فارسي بصورت جهانگردي ترجمه شده است. ريشه اين واژه از اصطلاح تورنوس يوناني و لاتين گرفته شده كه يكي از معاني آن گردش كردن و يا گشتن است و با پسوند ایسم يا گري بصورت اسم مصدر توریسم يا گردشگري در آمده است.

اصطلاح «توريست از قرن نوزدهم معمول شده است. در آن زمان اشراف زادگان فرانسه مي بايست براي تکميل تحصيلات و کسب تجربه هاي لازم زندگي، اقدام به مسافرت مي نمودند. اين جوانان در آن زمان توريست ناميده مي شدند و بعدها در فرانسه اين اصطلاح در مورد کساني به کار مي رفت که براي سرگرمي ، وقت گذراني و گردش به فرانسه سفر مي کردند و بعداً با تعميم بيشتر به کساني اطلاق مي شد که اصولاً به اين منظور به سفر مي رفتند. کم کم کلمه توريست به بعضي زبانهاي ديگر نيز وارد شد و از آن واژه توريسم بوجود آمد. از همان زمان توريسم و توريست به بعضي از مسافرتها و مسافريني گفته مي شود که هدف آنها استراحت و گردش و سرگرمي و آشنايي با مردم بود و نه کسب درآمد و اشتغال به کار.

تعریف توریست یا گردشگری

در شناخت توريست يا گردشگر تعاريف مختلفي از سوي سازمانها و افراد مختلف ارائه شده است که ذيلاً به بخشي از آن اشاره مي گردد. واژه توريسم به مجموعه مسافرتهايي گفته مي شود كه بين مبدأ و مقصدي با انگيزه هاي استراحتي، تفريحي، تفرجي، ورزشي، ديداري، تجاري، فرهنگي و يا گذران اوقات فراغت انجام مي گيرد و در آن شخص توريست در مقصد اشتغال و اقامت دائم ندارد.

در سال 1925 کميته مخصوص آمارگيري مجمع ملل افراد زير را توريست شناخت:

  • کساني که براي تفريح و دلايل شخصي با مقاصد پزشکي و درماني سفر مي کنند.
  • کساني که براي شرکت در کنفرانسها، نمايشگاهها، مراسمات مذهبي، مسابقات ورزشي و از اين قبيل به کشورهاي ديگر سفر ميکنند.
  • کساني که به منظور بازار يابي و امور بازرگاني مسافرت مي کنند.
  • افرادي که با کشتي مسافرت مي کنند و در بندري در مسير راه تا 24 ساعت اقامت مي نمايند.

طبقه بندی انواع توریسم

توريسم داراي انواع مختلفي بوده که بر اساس عوامل متعدد مي توان تقسيم بنديهايي را براي آن قائل شد. مهمترين عواملي که مي توان بر اساس آن انواع مختلفي از توريسم را تعريف و طبقه بندي نمود عبارتند از:

از نظر زمانی

فعاليتهاي گردشگري را بشكل كوتاه مدت (كمتر از يك روز) ، ميان مدت ( يك تا سه روز) و دراز مدت ( بيش از سه روز) از يكديگر تفكيك مي كند.

از نظر مكانی

گردشگري را بصورت فعاليتهاي گردشگري در حوزه نزديك، حوزه مياني و حوزه خارج يا دور تقسيم بندي مي كند.

از نظر تابعيت

گردشگران به دو گروه گردشگران خارجي و بين المللي و گردشگران داخلي تقسيم مي گردد.

از لحاظ  انگيزه  سفر

بر اساس آن گردشگري با انگيزهاي استراحتي، تفريحي، درماني، زيارتي، فرهنگي، اقتصادي، ورزشي و … از يكديگر تفكيك مي شوند.

از نظر فصل گردشگري

موسم گردشگري را بر اساس فصول مختلف سال طبقه بندي مـي گردد. در اين طبقه بندي دو فصل تابستان و زمستان از اهميت بالاتري نسبت به فصول بهار و پائيز مي يابند.

از نظر شكل و سازمان دهي سفر

مانند سفرهاي انفرادي، گروهي، خانوادگي و … كه تركيب گردشگري را تعيين مي كند.

از  نظر  وسيله  نقليه  مورد  استفاده

بر اساس نوع وسيله نقليه مورد استفاده براي انجام سفر طبقه بندي مي شود.

از لحاظ  نوع  و  محل  اقامت

گردشگران را بر اساس نوع و محل اقامت، هم از نظر كيفي و هم كمي طبقه بندي مي كند1. مانند گردشگران مقيم در هتلها ، مهمانپذيرها ، خانه هاي ويلايي و يا پانسونيهاي خانگي، گمپينگ و… .

طبقه بندی انواع توریسم

توریسم تندرستی (توریسم سلامت):

مسافرت به دهکده های سلامت بدون دخالت پزشک معمولاً برای فرار از ازدحام شهرها یا از بین بردن تنشها و استرس و حتی برای استفاده بیشتر از نور خورشید می باشد.

توریسم درمانی (توریسم سلامت):

استفاده از آب های معدنی ،نمک ، لجن های طبیعی ،مناطق آفتاب گیر تحت نظارت و مداخله پزشک

توریسم پزشکی (توریسم سلامت):

مسافرت به منظور درمان بیماری و انجام جراحی زیرنظر پزشکان در مراکز درمانی که علاوه بر معالجه پیگیری بیمار را شامل می شود و درموارد زیر کاربرد دارد:

  • اموری که در کشور فرد غیر قانونی است مثل سقط جنین .
  • مراقبت های ویژه که در کشور فرد امکان پذیر نیست.
  • در مواردی که لیست انتظار برای معالجه فرد در کشورش طولانی مدت است.
  • برای استفاده از خدمات بهداشتی ارزان یا رایگان .

توريسم ورزشى:

گردشگرى را كه حداقل  ۲۴ ساعت در منطقه مورد بازديد بماند و هدف سفرش شركت در فعاليت هاى مرتبط با ورزش باشد را گردشگر ورزشى گويند درواقع سفر كردن از خانه و محل كار براى ورزش كردن، تماشاى رويداد هاى ورزشى، تماشاى جاذبه هاى ورزشى و شامل فعاليت هاى رقابتى و غير رقابتى . تجهیزات ورزش های مورد علاقه افراد از جمله اسکی، گلف و غواصی برای گذراندن تعطیلات در این سفرها فراهم می باشد.

توریسم ماجراجویی:

شامل سفر به نواحی کوهستانی و ناهموار یا ورزش های ماجراجویانه مثل پانجو،کوهنوردی، صخره نوردی و پیاده سفر کردن از راه های ناهموار.

توریسم کشاورزی:

شامل بازدید از مزارع و زمینهای کشاورزی می باشد که به نوعی اقتصاد داخلی کشاورزی را حمایت می کند.

توریسم مجازی:

سفر به طور فیزیکی انجام نمی شود بلکه کشف دنیا از طریق اینترنت، کتاب و تلوزیون صورت می گیرد.

توریسم زیست محیطی:

توریسمی دائمی  که ازمحیط زیست تأثیرمی پذیرد نظیر گردش درپارکهای ملی.

توریسم فروشگاه کتاب:

تلاش عامه مردم برای حمایت از فروشگاه های مستقل با تبلیغ آنها به عنوان مقصد سفر و جذب گردشگران می باشد.

توریسم آموزشی:

شامل سفر به یک کشور جهت عضویت در یک مؤسسه آموزشی یا شرکت در کلاسهایی که مورد علاقه شخصی می باشد مثل کلاسهای آشپزی با حضور سرآشپزهای نام آور یا کلاسهای صنعتگری.

توریسم آثار باستانی:

شامل بازدید از مکانهای تاریخی یا صنعتی که از قدمت باستانی برخوردارند از جمله کانالهای قدیمی، راه آهن، میدان نبرد و … می باشد.

توریسم تفننی:

توریست به صورت انفرادی یا گروهی در سرگرمی های مورد علاقه خود شرکت می کند و با افرادی که علایق مشابهی یا تجربیاتی متناسب با آنها دارند همسفر می شوند که معمولاً به صورت گردش در باغ و گشت و گذار در پارک ها می باشد.

توریسم فراگیر:

توریسم فراگیر یا (توریسم برای همه) برای کلیه افراد بویژه افرادی که محدودیت هایی دارند یا ازناتوانایی های جسمی رنج می برند، می باشد که در بعضی مناطق با استفاده از طرحهای دانشگاهی یا اصول توسعه اهداف دانشگاهی مطرح می شود.

توریسم دائمی:

شامل افراد معمولی می شود که همیشه در تعطیلات با اهداف مالیاتی یا اجتناب از مقیم شدن در یک کشور به آنجا سفر می کنند.

توریسم سفری:

نوعی خاص ازگشت وگذارکه شخص ازسفر کردن بیش ازرسیدن به مقصد لذت میبرد.

توریسم فضایی:

احتمالاً شامل سفر به کرات و سیارات دیگر در آینده می باشد.

توریسم فرهنگی:

طی این سفرها از میراث فرهنگی شهرها بازدید می شود. این نوع توریسم تجربیات خاص فرهنگی را نظیر توریسم موزه هنری در بر می گیرد و گردشگران می توانند در طول سفراز موزه های هنری دیدن کنندیا در سیاری از مراسم فرهنگی شرکت نمایند.

توریسم ویرانه ها:

شامل سفر به مناطق حادثه دیده و ویران شده است نه صرفاً برای کمک بلکه برای بازدید از خرابه ها می باشد که البته اگر این بازدیدها کار امداد رسانی، نجات مصدومین و اقدامات مرمتی را به تأخیر بیاندازد، مشکل آفرین خواهد شد.

توريسم نیاشناسی:

گردشگری و سفر به منظور شناخت شجره نامه و پیشینه نیاکان.

توريسم سیاه:

گردشگری برای بازدید از محل های حوادث و فجایع یا گروستان ها. اولین کمپانی فعال در این زمینه کار خود را در نیو جرسی آمریکا برای بازدید از محل حادثه هواپیمایی هایدنبرگ شروع کرد.

توريسم افیونی:

سفر به منظورتهیه یا مصرف مواد مخدر. ( جالب است بدانید جزیره گوا در هندوستان از مهمترین مقاصد این نوع گردشگری است)

طبیعت گردی:

همانطور که از اسم آن هویداست گردشگری به منظور بازدید از جلوه های طبیعت با حداقل خسارت به محیط زیست.

توريسم سخت:

گردشگری که همراه با مخاطرات جانی است.

توريسم قمار:

سفر به منظور شرکت درقمار و قمار خانه ها. معروفترین مقاصد این نوع گردشگری در دنیا عبارتند ازآتلانتیک سیتی،لاس وگاس، پالم اسپرینگز،کالیفرنیا، ماکائو ومونت کارلو.

توريسم باغبانی:

سفر به منظور بازدید از باغ ها و باغچه های زیبای دنیا مانند تاج محل.

توريسم میراث فرهنگی:

مانند سفر برای بازدید از بناهای تاریخی یا بنا ها ی صنعتی بزرگ.

توريسم تفریحی:

سفرجهت انجام تفریحی خاص یا ملاقات با گروهی که تفریح موردعلاقشان با شما یکی است.

توريسم خاص:

مخصوص معلولین یا بیماران با شرایط خاص.

توريسم فرهنگ عامه:

سفری که تصمیم آن پس از مطالعه کتابی یا مشاهده فیلمی در مورد مقصد توسط گردشگر گرفته می شود.

توريسم پیوسته:

برخی از افراد بسیار ثروتمند برای فرار از مالیات پیوسته در سفر هستند تا مشمول قوانین اقامت در محلی خاص نشوند.

توريسم زیارتی:

سفر به منظور زیارت مکانی مقدس.

توريسم تنها:

سفر به تنهایی.

توريسم آبهای معدنی و چشمه ها:

سفر برای دیدن و استفاده کردن از آبهای معدنی و چشمه های آب درمانی برای درمان بعضی بیماری های خاص و لذت بردن از این نعمت خدادادی.

توريسم مناطق کویری:

سفربه اعماق بیابان و سرزمینهای ناشناخته و مبارزه با گرمای طاقت فرسا و کم آبی در کویر.

توريسم چمدانی:

سفر برای خرید از بازارهای خاص.

توريسم کار و تجارت:

سفر برای تجارت و کسب درآمد و تجربه برای پیشرفت در صنعت کارو کار در کارخانجات و کارگاه ها.

توریسم کارو تجارت

توریسم کارو تجارت

توريسم مناسبتها و وقایع خاص:

سفر برای شرکت در مناسبتها و برنامه های ویژه به خصوص مراسم آیینی و ملی.

توريسم شکار:

سفر برای شکار حیوانات و زندگی در طبیعت در کنار حیوانات.

توريسم حادثه جو:

دیدن از بعضی موارد خاص مانند دیدن از یک کوه در حال آتشفشان و یا یک منطقه سیل زده و زلزله زده. خبرنگاران خود مصداق کاملی از این تگروه هستند.

توريسم تشویقی:

مانند کارمندانی که به دلایل خاص از سهمیه تشویقی استفاده میکنند و با خرج کارفرمای خود به سفر میروند.

توریسم درمانی چیست؟

در حقیقت گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است كه به منظور حفظ، بهبود و حصول مجددسلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیشتر از 24 ساعت و كمتر از یك سال صورت می گیرد. توریست سلامت با مسافرت از محل دائم زندگی خود می تواند از خدمات درمانی مقصداستفاده کند تا سلامت جسمی و روحی اش را به دست بیاورد. نوعی از گردشگری که این روزها  خوشبختانه در ایران  رواج پیدا کرده و توریست های زیادی را از کشورهای منطقه برای بهره مندی ازخدمات پزشکی و درمانی  ایران به کشورمان می کشاند. البته بد نیست بدانید که توریسم سلامت درایران تاریخچه بسیار کوتاهی دارد. در حقیقت در سال 82 برای اولین بار توریسم درمانی در گردشگری ایران از سوی وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت؛ البته وزارت بهداشت بیشتر با هدف اشتغال زایی برای دانش‌آموختگان پزشكی   به این مبحث پرداخت و نه رونق توریسم درمانی. اما کم کم از سال83 و درست  پس از ادغام سازمان میراث فرهنگی و سازمان‌ ایرانگردی و جهانگردی  توریسم درمانی به صورت مستقل  در  ایران  ایجاد  شد  و  مورد  توجه  بیشتری  قرار  گرفت. اما در میان تعریف های سازمان جهانی گردشگری، اصطلاحات دیگری هم وجود دارند که دامنه سلامت را گسترده تر می کنند.

گردشگری تندرستی

یکی از همین واژه هاست که به مسافرت توریست به دهکده های سلامت و مناطق دارای چشمه   های آب معدنی و آب گرم (اسپاها) اشاره می کند. در این نوع سفر توریست برای رهایی از تنش های زندگی روزمره و تجدید قوا بدون مداخله و نظارت پزشکی راهی سفر می شود. معمولا این توریست ها بیماری جسمی مشخصی ندارند و بیشتر در پی بهره مندی از طبیعت شفابخش مناطق دیگر هستند.

گردشگری درمانی

هم به معنای مسافرت توریست به منظور استفاده از منابع درمانی طبیعی(آبهای معدنی، نمک، لجن و غیره) است که معمولا برای درمان برخی بیماری ها یاگذران دوران نقاهت تحت نظارت و مداخله پزشکی صورت  این نوع از گردشگری هم این روزها مورد توجه مسئولان گردشگری کشور قرار گرفته است. به خصوص لجن درمانی که طبیعت ایران را درمیان کشورهای همسایه به شدت محبوب کرده است.

گردشگری پزشکی

هم نوع دیگری از گردشگری سلامت است که در آن مسافرت به منظور درمان بیماری های جسمی یا انجام نوعی از عملهای جراحی تحت نظارت پزشکان دربیمارستان ها و مراکز درمانی را گردشگری پزشکی گویند. در این نوع از گردشگری سلامت، بیمارممکن است پس از درمان و معالجه نیازمند استفاده از فضاها و خدمات گردشگری درمانی(مانند آبگرمها) باشد که در این صورت ممکن است گردشگری او با سفر به نقاطی که این امکانات را دارند تکمیل شود.

تاریخچه

مفهوم توریسم درمانی جدید نیست بلکه اولین سابقه تاریخی آن به هزاران سال پیش باز می گردد ، یعنی زمانی که زوار یونانی به مکانی مقدس موسوم به ” اپیدورا ” در خلیج سارونیک می رفتند تا از آسلکپیوس خدای سلامتی ، شفا و درمان بگیرند . در این مکان افراد مجربی نیز بودند که به معالجه و درمان بیماران می پرداختند ، مردم در بریتانیای دوره حاکمیت امپراتوری روم هم برای مدت دو هزار سال ، به زیارتگاههایی مراجعه می کردند که در آنجا خود را در آب مقدس شستشو دهند . در قرن هجدهم میلادی نیز ثروتمندان اروپایی و بویژه آلمانی ها تمایل داشتند که با هدف آرامش و سلامتی به کنار رود نیل مسافرت نمایند .

در حال حاضر ، کشورهای زیادی بر توریسم درمانی متمرکز شده اند و نکته مهم اینجاست که بیماران ضمن درمان از جاذبه های سیاحتی آن کشور نیز بهره می برند . عموماَ تلاش میشود که بیماران مراجعه کننده در هتل های استاندارد و مطلوبی که در مجاورت مراکز درمانی و بیمارستان ها استقرار دارند اقامت نمایند و از خدمات رفاهی سطح بالا و همچنین مترجمین حاضر در بیمارستان یا هتل بهره مند شوند.

توریسم درمانی در جهان

ترکیبی از عوامل متعددی موجب رشد صعودی گرایش مردم به مسافرت های  پزشکی گردیده است که از جمله : هزینه بالای زندگی در کشورهای صنعتی ، آسان شدن مسافرت های بین المللی و اصلاح بهبود سطح تکنولوژی و استانداردهای پزشکی در بسیاری از کشورهای جهان ، قابل ذکرند .

یک دلیل کشش به سوی مسافرت پزشکی ، راحتی آن در مقایسه با کشورهای دیگر است . در برخی کشورها که سیستم خدمات درمانی عمومی متداول است معمولا زمان زیادی برای پاسخگویی به نیاز شهروندان صرف می شود و بیماران ناگزیرند مدت طولانی در انتظار رسیدگی به وضعیتشان باشند ، نظیر پیوند مفصل ران که در انگلستان و کانادا یک سال و یا بیشتر باید در نوبت منتظر شد . لیکن در سنگاپور ، فیلیپین ، یا بنگور هند یک بیمار می تواند یک روز پس از ورود تحت مراقبت و درمان قرار گیرد .

از دلایلی که موجب میشود افراد با هدف درمان مسافرت کنند می توان ، هزینه پایین مراقب های پزشکی ، جستجو برای یافتن یک پزشک متخصص و با تجربه ، کیفیت مناسب خدمات درمانی ،ایمنی و کوتاه تر بودن زمان انتظار برای درمان است .در کانادا در سال 2005 تعداد افراد در حال انتظار برای درمان 782936 نفر بوده است کهیک رکورد در جهان محسوب می شود .( سازمان توسعه تجارت ایران ، معاونت بررسی و بازاریابی ، گزارش سال 1386 ) .تعداد این افراد در آفریقای جنوبی ، به میزان کمتر از یک دهم پایین تر از ایلات متحده یا اروپا غربی بوده است .

یک پیوند دریچه قلب حدود 200 هزار دلار و حتی بیشتر ، در آمریکا هزینه دارد در حالی که در هندوستان و فیلیپین تنها 10هزار دلار برآورد می گردد . هزینه یک بریج فلزی دندان که در آمریکا 5500 دلار است ، در هندوستان و بولیوی 500 دلار در فیلیپین به 200 دلار می رسد و به همین ترتیب ، هزینه پیوند زانو در تایلند همراه با 6 روز فیزیوتراپی حدود یک پنجم ایلات متحده است و عمل لیزیک چشم با هزینه 3700 دلار در آمریکا ، در بسیاری از کشورهای با رویکرد توریسم درمانی حدود 730 دلار برآورد می گردد .

علاوه بر این ، در حالی که عمل های زیبایی صورت که در آمریکا ممکن است ، حدود 20 هزار دلار هزینه ایجاد کند در کشورهایی چون ، آفریقای جنوبی ، فیلیپین ، و بولیوی بین 2300 تا 2700 دلار است . برای آگاهی از چگونگی نرخ ها برای ارتقای سطح توریسم درمانی ، به بررسی مقایسه ای هزینه خدمات درمانی در هندوستان با آمریکا و انگلستان به شرح جداول ذیل می پردازیم . (گزارش دفتر بررسی بازار کالا و خدمات )

India (USD) Approx United States (USD)

Approx

Procedure
USD    69.200 USD   2.50.000 Bone Marrow Transplant
USD    69.350 USD   3.00.000 Liver Transplant
USD     8.700 USD   30.000 Heart surgery
USD     6.300 USD  20.000 Orthopedic surgery
USD     1.350 USD   2.000 Cataract suegery
USD     1.100 USD   8.000 Smile designing
USD       600 USD   5.500 Metal Free Bridge
USD       900 USD   3.500 Dental implant
USD        600 USD   3.000 Porcelain Metal Bridge
USD      100 USD   1.000 Porcelain Metal Crown
USD      125 USD   2.000 Tooth impactions
USD      110 USD   1.000 Root canal Treatment
USD      125 USD   800 Tooth Whitening
USD    30 USD   500 Tooth Colored Composite
USD 90 USD   300 Fillings /Tooth Cleaning
USD  4.800 USD   18.000 Open heart surgery

نرخ خدمات درمانی در کشورهای مختلف

توریست های جوینده درمان و سلامتی از هر کجای دنیا می توانند به یک کشور وارد شده و تحت خدمات و مراقبت های پزشکی در زمینه هایی چون: سرطان ها، بیماریهای مغز و اعصاب، جراحی های پیوند اعضا، عمل های زیبایی و غیره قرار گیرند. از جمله کشورهایی که عمدتا َ پذیرای توریست درمانی هستند می توان کشورهایی چون: برونئی، کوبا، هنگ کنگ، مجارستان، هندوستان، اسرائیل، اردن، لیتوانی، مالزی، فیلیپین، سنگاپور، تایلند و اخیرا امارات متحده عربی ( دوبی ) را نام برد. همچنین کشورهایی که در زمینه عمل های زیبایی مورد توجه هستند بطور عمده عبارتند از : آرژانتین ، بولیوی، برزیل، کاستاریکا، مکزیک و ترکیه، در اروپا نیز، کشورهای بلژیک و لهستان به کسب و کار توریسم درمانی اشتغال دارند. جالب اینکه، کشور آفریقای جنوبی با شعار” جراحی زیبایی صورت همراه با دیدن حیات وحش ” برای جلب توریست های درمانی تلاش میکند.

در کشوری چون ایالات متحده آمریکا با آن همه خدمات بیمه و درمانهای کیفی و سطح بالا ، پرداختن به کسب و کار توریسم درمانی یک ریسک محسوب می شود . ذکر نمونه ای کافی است تا دلیل این رویکرد را در آمریکا نشان دهد و آن تغییر گرایش عده زیادی از بیماران کشورهای خاورمیانه در سال 2006 بود که ترجیح دادند برای معالجات خود به هنگ کنگ و سنگاپور مراجعه کنند. برای آگاهی از وضعیت توریسم درمانی در چند قطب این کسب و کار ذیلا َ به آنها می پردازیم.

فیلیپین

توریسم درمانی در فیلیپین از استاندارد بسیار بالایی برخوردار است و فیلیپینی ها می توانند در تمام زمینه های پزشکی و با بهره گیری از کادر پزشکی مجرب و دارای شهرت بویژه در شهر مانیل پایتخت فیلیپین ، خدمات درمانی درخشانی را ارائه کنند. در اهمیت سطح پزشکی فیلیپین و بنابر نظر بسیاری از ” توریست بیماران ” که به این کشور سفر کرده اند، گفته می شود، اگر به آمریکا بروید نزد 20 نفر تبلیغ خواهید کرد!

فیلیپین به عنوان یک مرکز توریسم درمانی و همچنین یک سرزمین جذاب برای تعطیلات شناخته شده است. دلیل این امر ، بهره مندی از پزشکان برجسته در سطح جهانی ، تکنولوژی مدرن ، یک سطح مراقبت و درمان بسیار یگانه و ممتاز در جهان با هزینه ای بسیار ارزان است . بهترین کلینیک ها و بیمارستان ها در این کشور واقع شده است که با گرمی و مهمان نوازی فیلیپینی و تسهیلات موجود ، محیطی مطلوب را برای استراحت و درمان فراهم می کنند . همچنین در فیلیپین بهترین چشمه های آب معدنی جهان نیز واقع شده اند که بسیاری از توریست ها را به سوی خود جذب می کند.

هندوستان

هندوستان یکی از پر طرفدارترین مقاصر توریست های درمان جو در جهان است . خصوصا َ در زمینه جراحی قلب و پیوند استخوان ران و دیگر زمینه های پزشکی هندوستان به عنوان یک رهبر جهانی در عرصه خدمات پزشکی شناخته شده است .

در طول سالهای 2005 و 2006 هیچ کشوری در زمینه توریسم درمانی با هندوستان قابل مقایسه نبوده است و دولت و بخش خصوصی هند بر هدف ارتقای خدمات توریسم درمانی و تبدیل شبه قاره هند به یک قطب یگانه در این زمینه واقفند . هزینه درمانی در هندوستان همانطور که در جدول A-2   نشان داده شده با تفاوت زیادی پایین تر از هزینه خدمات پزشکی در کشورهای توسعه یافته ای چون آمریکا و انگلستان است .

طبق آمار منتشره در وب سایت مدیکال توریسم ایندیا تا ژانویه 2007 ، 3.3 میلیون توریست از هندوستان بازدید کرده اند که حدود 5 میلیارد دلار عایدی داشته است .این موفقیت هندوستان در شرایطی است که شورای جهانی جهانگردی و گردشگری مدعی است که صنعت توریسم جهانی سالانه 8.8 درصد رشد نشان می دهد و لذا آن دسته از کشورها که بتوانند بر این صنعت متمرکز شوند به منافع بالایی خواهند رسید.

سنگاپور

کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی سنگاپور در سطح عالی ارزیابی می شود . ایمنی ، مورد اعتماد بودن ، همراه با تحقیقات پیشرفته ، و اعتبار بین المللی کشور در زمینه پزشکی ، آن را به یک مرکز رهبری در آسیا بدل کرده است .سنگاپور با 9 بیمارستان و 2 مرکز خدمات پزشکی توانسته است به اعتبار نامه کمیسیون مشترک بین المللی آمریکا (جی سی آی)دست یابد .

بر اساس آمارهای مندرج در وب سایت رسمی  سنگاپور مدسین در سال 2005 ، 374 هزار مسافر با هدف دریافت خدمات درمانی و معالجه به سنگاپور آمده اند .عده زیادی از بیماران از کشورهای همسایه نظیر مالزی و اندونزی بوده اند، اگر چه تعداد بیمارانی که از کشورهای هند و چین، جنوب آسیا ، خاورمیانه و چین به سنگاپور می آیند در حال افزایش است . ضمن اینکه ، بیمارانی از کشورهای توسعه یافته نظیر ایالات متحده آمریکا هم برای معالجات پزشکی به سنگاپور مسافرت کرده اند . اخبار زیادی نیز از نوآوری های پزشکی در سنگاپور نظیر جداسازی موفق دو قلوهای به هم چسبیده نپالی در سال 2001 و همچنین جراحی های سخت چشم و دندان در صدر عناوین مهم ترین روزنامه ها و نشریات جهان منتشر شده است.

تایلند

توریسم پزشکی یک بخش در حال رشد از صنعت توریسم تایلند است . هزینه درمان در بیمارستان های تایلند در مقایسه با آمریکا بسیار پایین است ضمن اینکه ، مراقبت ها و پرستاری در سطح بالایی ارائه می شود. در سال 2005 فقط در یک بیمارستان در شهر بانگکوک 150 هزار بیمار پذیرفته شده اند و در سال 2006 نیز توریسم درمانی حدود 1.82 میلیارد دلار برای این کشور عایدی داشته است . بیمارستان های تایلند برای ارائه خدمات درمانی به توریست ها آماده اند و حتی برخی از آنها خدمات ترجمه در 22 زبان دنیا ، علاوه بر زبان انگلیسی ، نیز ارائه می کنند. لازم به ذکر است ، که سیستم خدمات پزشکی نوین در تایلند از سیستم پزشکی آمریکا الهام می گیرد و دلیل این امر نیز گرایش خاندان سلطنتی تایلند به تحصیل شهرواندان در دانشگاه های معتبر آمریکا نظیر دانشگاه هاروارد بوده است.

امروزه بسیاری از پزشکان تایلندی دارای بورد تخصصی از امریکا هستند و تعدادی از بیمارستان های تایلند ، تسهیلات و خدمات مشاوره خود را از آمریکا دریافت می دارند ، این گرایش سبب شده است که سیستم سلامت و بهداشتتایلند از نظر کیفی در وضع مطلوبی قرار گیرد . سالانه بالغ بر یک میلیون مسافر برای معالجه و درمان و همچنین جراحی های زیبایی عازم تایلند می شوند.

بازارهای گردشگری بین المللی در مقصدهای مختلف جهان

شش منطقه ای که توسط سازمان جهانی گردشگری تقسیم شده اند عبارتند از:

  • اروپا
  • کشورهای آمریکایی
  • آفریقا
  • خاورمیانه
  • آسیای جنوبی
  • آسیای شرقی و منطقه اقیانوس آرام
بازارهای گردشگری بین المللی

بازارهای گردشگری بین المللی

لازم  است در هر یک از این مناطق روندهای ورود گردشگر با میزان درآمد آن مقایسه گردد .اروپا بزرگترین میزبان گردشگران بین المللی است و حدود 60 درصد از کل گردشگران جهان را به خود جلب می کند. سه چهارم بازدیدهای بین المللی را اروپاییان انجام می دهند . همچنین حدود 50 درصد از کل در آمد کل جهان را نیز داراست . پس از اروپا ، آمریکا با داشتن 21 درصد از کل گردشگران بین المللی و 30 درصد از کل در آمد جهان مقام دوم را در جهان دارد . سهم خاور میانه از گردشگری بین المللی به دلیل وجود مشکلات سیاسی ، نظامی بین 2-1.5  درصد در نوسان است. مصر و عربستان حدود 70 درصد از این بین سهم میبرند و باقی متعلق به سایر کشورهای خاورمیانه است . بر اساس آمار سازمان جهانی گردشگری ، 70 درصد از دلایل مسافرت های بین المللی استفاده از تعطیلات است . سفرهای تجاری 14 درصد و 16 درصد باقیمانده شامل زیارتهای مذهبی ، دیدار دوستان و بستگان ، ورزش و غیره می شود می توان چنین نتیجه گرفت که برای فعال نمودن گردشگری داخلی  (نتیجه اش رونق گردشگری بین المللی است ) می بایست در کشور تجدید نظر کلی شود و با ایجاد تسهیلات یک هفته ای در ایام نوروز ، فصل تابستان و زمستان باعث رونق گردشگری داخلی شد.

گردشگری نقش مهمی در اقتصاد جوامع ایفا می کند و بازاریابی رمز توسعه ی آن می باشد . گزارشات سازمان تجارت جهانی حاکی از آن است که تا سال 2010 یک میلیار نفر در سطح بین المللی به جهانگردی می پردازند . همین آمار نشان می دهد میزان تولید ناخالص داخلی صنعت توریست در خاورمیانه  به 5.2 از تولید ناخالص داخلی منطقه در سال جاری می رسد که با در نظر گرفتن روند صعودی آن ، این میزان در سال 2014 به 736 میلیارد دلار خواهد رسید . با در نظر گرفتن تمامی این ارقام و اعداد و همچنین با تلاش بی وقفه مسوولان دولتی و برنامه ریزان کشورهای عربی و به خصوص امارات که به عنوان چهارمین  قطب گردشگری  جهان  شناخته شده است، سهم ایران از بازار گردشگری در سال های آتی چه میزان خواهد بود؟

گردشگری در ایران

براساس سازمان جهانی گردشگری و سازمان یونسکو ، ایران می تواند جزو ده کشور اول دنیا از لحاظ ورود گردشگر بین المللی باشد .بنابراین با توجه به وجود عوامل فوق الذکر و سهم بسیار  ناچیز ایران از صنعت گردشگری در می یابیم که صنعت گردشگری نتوانسته است نقش خود را به عنوان یک عامل توسعه اقتصادی کشور و معرفی ایران به عنوان یک کشور توریستی و فرهنگی به خوبی ایفا کند . با توجه به مسایل خاورمیانه و حضور پنج کشور توریست پذیر ترکیه ، ایران ، عراق ، سوریه و لبنان که دارای اشتراکات فرهنگی ، مناسبات اجتماعی و سنتی با یکدیگر هستند ، بیشتر توریست های ورودی به این مناطق ،گردشگران فرهنگی هستند که به دنبال دیدن مناطق فرهنگی ، تاریخی و آشنایی با شرق بوده و معمولا خطر پذیر نیستند . البته جز خصوصیات افراد فرهنگی ، ریسک ناپذیری ، محافظه کاری و با تجربه بودن آنها می باشد .گردشگری بین المللی در سال های اخیر رشد بسیار زیادی داشته و به تعبیر اقتصاددانان به مرحله تولید انبوه رسیده است . خاستگاه اصلی این صنعت کشورهای صنعتی پیشرفته می باشد . به طوری که بیشترین تعداد گردشگران بین المللی و در آمد ایجاد شده ، مربوط به کشورهای عضو سازمان همکاری صنعتی و به خصوص هفت کشور صنعتی بزرگ است .

ایران در مقایسه با کشور برتر توریست در خاورمیانه ( ترکیه ) می تواند در این حوزه با داشتن سواحل دریای خزر که کاملا از نظر آب و هوایی نزدیک به مدیترانه است و برای اروپائیان ناشناخته می باشد ، پتانسیل مضاعفی جهت جذب توریست داشته باشد . زیر ساخت های ایران از نظر راه سازی و حمل و نقل تا حد زیادی قابل مقایسه با ترکیه است و به مراتب بهتر از کشورهای دیگر در این حوزه می باشد . همچنین از لحاظ هتل ها و مهمانپذیر ها ایران در ردیف کشورهایی چون عراق و سوریه قرار دارد که در مقایسه با ترکیه بسیار عقب تر هستیم . نکته قابل ملاحظه آن که ، راهکارهای اجرایی توسعه زیر ساخت های گردشگری فقط در بعد سرمایه گذاری خلاصه نمی شود زیرا معمولا توسعه همگام با جمعیت توریست می باشد . در این راستا در بیشتر نقاط دنیا توسعه بر اساس برنامه ریزی اتفاق نیفتاده است بدین معنا که نمی شود اول سرمایه گذاری کرد و بعد منتظر اصلاح زیر ساخت ها بود . با این اوصاف ، راهکار اجرایی برنامه ریزی مدون بر اساس شرایط فرهنگی ایران است . همچنین تسهیل در ارایه روادید و ارتباط های مناسب بین المللی می تواند در جذب سرمایه گذاران خارجی بسیار تاثیر گذار باشد و حجم ورودی سرمایه را در صنعت توریسم ایران با توجه به منابع موجود واقعی تر کند .البته نباید از سرمایه های کوچک در روند توسعه ای صنعت گردشگری غافل شد زیرا همکاری های منطقه ای باعث به وجود آمدن شروع خوبی جهت سنجش ظرفیت توریستی ایران چه در حوزه مدیترانه می شده و موجب همگرایی تورگردان های ایرانی و کشوری چون ترکیه می شود. از سوی دیگر تحقق این امر میزان علاقه مندی گردشگران به دیدن اماکن تاریخی و یا اکوتوریستی را مشخص می کند.

جهانگردی

جهانگردی را در فرهنگ لغات ، سفر کردن و شناخت و مسافرت برای تفریح و سرگرمی و سفر، به مقصد می رفته و سپس به محل سکونت خود باز گشتن تعریف شده است .معمولا دو شرط در مورد جهانگرد صدق میکند :اول از محل اقامت خود برای مدتی کمتر از یک سال دور بوده و دوم در محل جدید کسب درآمد ننماید . جهانگردی و گردشگری از ویژگیهای انسان کنجکاو و حقیقت جو است .در طول تاریخ ملل و اقوام جهان ، همواره ، کسانی بوده اند که از روی کنجکاوی و یا از سر حقیقت جویی از شهر و دیار خویش پا فراتر نهاده و در پی دیدار از شگفتی های آفرینش و نقاط دیدنی جهان و سرزمین های دور و نزدیک به جهانگردی و گردشگری روی آورده اند. برخی از مردم گردشگری ( توریسم ) را فقط ، حرکتی میدانند که توسط گروهی از مردم در روزهای تعطیل انجام می شود . حال آنکه گردشگری ، پدیده ای است که فعالیت های متعدد و متنوعی را در برگرفته  و از نظر تاثیر بر محیط زیست و اجزای تشکیل دهنده آن کاملا حائز اهمیت می باشد. کاربرد اصطلاح جهانگردی یا توریسم ، امروزه بدون توجه به علت مسافرت صورت می گیرد و فقط حاکی از حرکت یک شخص به شهر یا کشورهای دیگر و یا حرکت وی از منطقه ای به منطقه دیگر از کشور خودش می باشد .در تمام انواع جهانگردی توجه به جنبه های تفریحی و کار وجود دارد.

رشد فزاینده گردشگری

فعالیت های مربوط به گردشگری در جهان طی سال های 1970 تا 1990 به میزان 300 درصد و طی دهه 1990 معادل نیمی از این میزان افزایش داشت . در طول سال 1999 تعداد 425 میلیون نفر در مقیاس بین المللی مسافرت کردند که این رقم معادل 8 درصد از کل جمعیت جهان است . حدود 60 درصد از مسافرت ها مستقیما به موضوع گردشگری مربوط می شود . بیشترین حجم گردشگری به کشورهای پیشرفته تعلق دارد .اروپا به تنهایی پذیرای بیش از نیمی از جمعیت گردشگری جهان است . در کشورهای در حال توسعه ، گردشگری بیشتر جنبه ملی دارد . بر اساس آخرین آمارها و برآوردها حجم گردشگری داخلی ده برابر حجم گردشگری بین المللی است در جوامع پیشرفته صنعتی تا 80 درصد مردم گردشگری داخلی می کنند . سهم اروپا در جذب گردشگران خارجی در مقایسه با دیگر مناطق جهان به ویژه حوضه  آسیا و اقیانوس آرام رو به کاهش است . به طور کلی سهم کشورهای در حال توسعه در جلب گردشگران خارجی طی 15 سال منتهی به 1991 بیش از دو برابر افزایش یافت . رشد فزاینده گردشگری در جهان به عوامل متعددی مربوط می شود که اصلی ترین آنها عبارتند از :  افزایش درآمد سالیانه مردم ، افزایش اوقات فراغت ، بهبود شبکه های جابه جایی ، توسعه وسایل ارتباطی و سرانجام افزایش آگاهی های عمومی در مورد سایر نقاط دنیا .

ارکان صنعت جهانگردی

ترکیبی از فعالیتها ، خدمات و صنعت جهانگردی را تشکیل می دهند . کمیت و کیفیت این عوامل نقش تعیین کننده ای را در موفقیت یا عدم موفقیت جهانگردی در هر منطقه ایفا می کنند.

منابع طبیعی

شامل منابع طبیعی است که به صورتهای متفاوت در هر منطقه وجود دارد و برای جلب نظر سیاحان از آنها بهره برداری می شود .منابع طبیعی موجود در دنیا همچون آب و هوا ، جنگلها ، سواحل دریا ، جزایر ، حیوانات خاص هر منطقه ، گلها و گیاهان ، کوهستان ها و امثال آنها می باشد.

عوامل زیر بنایی

مانند شاهراهها ، فرودگاهها ، خطوط راه آهن ، جاده ها ، پارکینگ ، پارکها ، امکانات روشنایی ، تسهیلات دریایی و بندری ، اتوبوس ، ایستگاه راه آهن ، هتل ها ، متل ها ، رستوران ها مراکز خرید ، امکانات تفریحی ، موزه ها و مغازه ها می باشند . همچنین سیستمهای تصفیه آب آشامیدنی ، سیستمهای سوخت رسانی ، ارتباطات و سیستم های بهداشتی از جمله عوامل زیر بنایی مهم در جهانگردی به شمار می آیند.

تجهیزات حمل و نقل

شامل کشتی ها ، هواپیماها ، ترنها ، اتوبوسها ، خودروهای سواری ، تاکسی ها ، ترن های هوایی و تسهیلات مشابه از جمله تجهیزات حمل و نقل مسافران می باشد .

منابع فرهنگی و روحیه مهمان نوازی :

این منابع شامل آ ثار فرهنگی است که موجب جلب نظر بسیاری از جهانگردان می گردد .روحیه مهمان نوازی را می توان از نحوه خوش آمد گویی کارکنان سازمان ، علاقه مندی ، مودب و صمیمی بودن آنها تمایل به ارائه خدمات قابل قبول و سایر رفتارهای گرم و دوستانه آن ها درک کرد .منابع فرهنگی هر منطقه نیز شامل هنرهای مستظرفانه ، تاریخ ، موسیقی ، هنرهای نمایشی ، رقص و ورزشها و سایر فعالیت های فرهنگی است .

جاذبه های جهانگردی موفقی را میتوان از ترکیب منابع فرهنگی به دست آورد .مثلا وقایع و مسابقات ورزشی ، جشنواره های ملی و سنتی ، بازی ها و مسابقه ها از زمره این ترکیبات فرهنگی می باشند . در خصوص افزایش قابلیت های منطقه برای پذیرش حداکثر توریست به نکته ای بسیار مهم باید توجه داشت که در نظر گرفتن ملاحضات اکولوژیک منطقه است . شناسایی محیط زیست به ما کمک می کند که گامهایی در جهت حفظ آن برداریم و نه نابودی آن . نگهداری و حفاظت در مقابل خطراتی مانند فرسایش زمین ( از دست رفتن منابع سبز طبیعی ) و آلودگی آب .

ارزش و اهمیت اقتصادی جهانگردی به قدری زیاد است که از آن غالباَ به عنوان ” صنعت توریسم ” نام می برند و از عوامل مهم رونق اقتصادی به شمار می آورند.

صنعت توریسم

گسترش امکانات ارتباطی و سرعت حمل و نقل ، توریسم را به یک صنعت قابل بهره برداری با ظرفیت های بالای سرمایه گذاری تبدیل کرده است .در سراسر جهان کشورهای مختلف صنعت توریسم را از دو زاویه اقتصادی و فرهنگی می نگرند . از زاویه اقتصادی می نگرند چرا که توریسم میتواند به عنوان یک منبع تامین ارز در خدمت برنامه های رونق اقتصادی کشورها در آید و از زاویه فرهنگی که کشورهای مختلف جهان با گرایش های مختلف سیاسی – اجتماعی به هر حال خواهان آن هستند کمک کند.

جهانگردی و عمران منطقه ای

عمران منطقه ای از جمله مسائلی است که بیش از هر چیز دیگری ذهن برنامه ریزان را به خود مشغول می دارد .منطقه ای کردن برنامه های عمرانی در مناطق مختلف کشور و احتراز از رشد بی حد یک یا دو مرکز شهری و صنعتی و به این ترتیب ارزشمند کردن صنایع در هر منطقه ای الزامی است . بوجود آمدن قطب های جهانگردی در مناطقی که دارای منابع کافی باشد ( طبیعی ، هنری ، باستانی ) کمک بزرگی به توسعه منطقه می نماید . در حقیقت با ارزشمند کردن نواحی و مناطقی  که از نظر اقتصادی در حال رکود هستند ایجاد مشاغل جدید و صنایع تکمیل و ثانوی در آمد ، این امکان را می دهد که بتوان به مهاجرتهای روستایی مبارزه کرد . جهانگردی با انتقال قوه خرید مناطق شهری بزرگ و مراکز صنعتی به مناطقی که توسعه نداشته اند تا اندازه ای در بین مناطق مختلف مملکت ایجاد تعادل می کند.

تاثیر توریسم بر سیاحت داخلی

صنعت جهانگردی به نحوه چشمگیری به روی توسعه سیاست داخلی اثر می گذارد و از یک طرف امکان دارد موجب ازدیاد گردشگری داخلی شود و جهانگردی خارجی را که ممکن است در اثر فقدان تسهیلات جهانگردی داخلی پیش آید تقلیل دهد.

صنعت توریسم و اثرات فرهنگی – اجتماعی

به طور خلاصه این اثرات عبارتند از :

توسعه روابط فکری ، فرهنگی ، هنری ، اجتماعی بین افراد کشورهای صادر کننده توریست و افراد پذیرای توریست . گسترش مبادلات و همکاری های بین المللی و تقویت همبستگی میان جهانیان و توسعه تفاهم و انتقال نکات مثبت و سازنده سایر فرهنگ ها به مردم شناخت مردم از فرهنگ و تمدن کشورهای دیگر.

نگرش ایران به توریسم

برنامه پنج ساله اول و دوم نقش توسعه اجتماعی اقتصادی ایران ، مانند هر برنامه توسعه نگر به توریسم به عنوان یک منبع موثر اجتماعی – اقتصادی توجه داشته است و این در حالی است که به اعتراف اغلب کارشناسان تا قبل از تدوین و اجرای این برنامه صنعت توریسم به عنوان یک صنعت فراموش شده تابع هیچگونه نظام برنامه ریزی شده نبود . با اینکه در سالهای اخیر جهانگردی به عنوان صنعتی سودآور و اشتغال زا شناخته شده است و در موازنه پرداختهای ارزی کشورها نقش مهمی را ایفا کرده است . در ایران توریسم تا کنون جایگاه واقعی خود را نیافته است و با وجود موقعیت های مناسب و مساعد جغرافیایی و وجود بسیاری از مواهب طبیعی و انواع جاذبه های قابل عرضه به بازارهای بین المللی ، در آمد ارزی ایران از این بابت بسیار ناچیز است . کسی در این نکته تردید ندارد که ایران به لحاظ جاذبه های توریستی یکی از ممتاز ترین کشورهای جهان است . گوناگونی آب و هوا در فصلهای مختلف سال در کنار آثار زیبا و کم نظیر مذهبی و باستانی هنرهای ظریف و سنتهای جالب توجه از ایران، تصویر یکی از پر جاذبه ترین کشورهای تاریخی را ترسیم می کند .

اما به دست آوردن تعداد توریست مورد اشاره ی برنامه های پنج ساله توسعه به عواملی چند نیاز دارد که همه آنها در زمره خدمات طبقه بندی می شوند . امکاناتی نظیر وسایل حمل و نقل ، اقامتگاه مناسب ، انعطاف در خروج فراورده های صنایع دستی توسط توریستها ، تسریع در خدمات مسافرتی نظیر صدور روادید ، همه دست به دست هم می دهند تا شمار توریست بین المللی نسبت به ایران گردان افزایش یابد.

سیاست های کلی

ارتقاء کمی و کیفی تاسیسات جهانگردی بویژه اضافه کردن تورهای داخلی و خارجی به منظور پر کردن شکاف موجود میان تورهای ایران و کشورهای پیشرفته .

  • فعال ردن بخش خصوصی
  • آموزش نیروی انسانی و تربیت کادر متخصص
  • فراهم آوردن تدریجی با شرایط خودکفایی در صنعت جهانگردی

سیاست های اجرایی

  • جذب و هدایت سرمایه های بخش غیر دولتی به سوی احداث هتل ها و رستوران ها و تاسیسات جهانگردی
  • بهره گیری از تکنولوژی داخلی و معماری بومی و هنرهای سنتی برای طراحی و تزئین تا سیسات و مراکز ایرانگردی و سیاحتی و اتمام پروژه های نیمه تمام و بهره برداری همه جانبه از آنها .
  • راه اندازی و توسعه تورهای داخلی با بهترین امکانات و وسایل رفاهی
  • تسهیل امر ورود و خروج جهانگردان خارجی در مرزها
  • کوشش برای کاهش هزینه های ارزی با بهره گیری از مصنوعات داخلی
  • اقدام به برپایی کنفرانسها ، نمایشگاه ها و جشنواره های فرهنگی – هنری و توریستهای ورزشی بین المللی برای تبلیغات جهانگردی و جلب سیاح از طریق هماهنگی بین سازمانها و ارگان های مختلف .
  • ارائه خدمات خاص ایرانگردی و جهانگردی از طریق تاسیسات و امکانات دولتی به منظور الگو قرار گرفتن برای بخش خصوصی و تامین نیازهای کارمندان دولت و اقشار کم در آمد .
  • همکاری سازمانهای بین المللی و کشورهای پیشرفته در جهت تجارت صنعت جهانگردی .

اثرات زیست محیطی گردشگری

رابطه ی بین گردشگری و محیط زیست ، رابطه ی پیچیده ای است . این پدیده در بردارنده ی فعالیت های زیادی است که می تواند اثرات زیان اوری بر محیط زیست داشته باشد مانند آلودگی هوای ناشی از حرکت هواپیماها و اتوبوس ها ،آلودگی آب ناشی از وجود فاضلاب ها ، تولید زباله توسط گردشگران و نیز زیان های زیست محیطی از تخریب زمین و ساخت راه ها.

نمونه های اثرات زیست محیطی گردشگری در مقیاس محلی فراوان است . برای مثال این اثرات در منطقه مدیترانه به عنوان کانون گردشگری جهان کاملاَ شدید و نامطلوب است و رشد شهر نشینی در بخش وسیعی از سواحل فرانسه ، اسپانیا و ایتالیا نیز ناشی از اثرات گردشگری است که نتایج آن به صورت تغییرات بنیادی در چشم اندازها ، فشار بر روی حیات وحش مشکل مدیریت پسماندهای جامد و مایع ( زباله و فاضلاب ) آشکار شده است .آتش سوزی در جنگل ها عمومیت یافته به طوری که هر سال 200 هکتار از جنگل های مدیترانه نابود می شود.

آب

استفاده بیش از حد از منابع حیاتی آب برای ، شنا و بازیهای آبی به لحاظ تولید فاضلاب اثرات مستقیمی بر نظامهای آب شناختی ( هیدرولیک ) ، ساختمان سد و آلودگی آب های شیرین دارد.

خاک

فرسایش ناشی از بهره برداری نا مناسب از خاک ، استفاده از وسایل نقلیه موتوری در خارج از جاده های اصلی موجب از بین رفتن خاک می شود.

هوا

ترکیب آلاینده ناشی از رفت و آمد ، گرم یا سرد کردن ساختمان ها و دیگر تاسیسات موجب آلودگی هوا ، ایجاد باران های اسیدی ، گرم شدن زمین و آلودگی های فتوشیمیایی می شود.

منابع اطلاعاتی گردشگری

یکی از روش های مهم اصلاح بخش گردشگری و سازگاری آن با محیط زیست باید توجه به خود نظمی در این صنعت باشد .نیاز به خود نظمی بیشتر موضوعی است که در کنفرانس توسعه و محیط زیست ( اجلاس سران ) نیز مورد تاکید قرار گرفت . مثلاَ دستور کار این کنفرانس موسوم به دستور 21 خواستار استفاده از ضوابط داوطلبانه صنعت گردشگری است . بسیاری از دولت ها و جوامع صنعتی مجموعه ای از ضوابط یا خط مشی ها را برای بخش گردشگری به وجود آورده اند . شورای جهانی سفر و گردشگری  تشکل اصلی و فعال موجود در این بخش است که خطوط راهنمای زیست محیطی آن نیز در صفحه بعد ارائه شده است .

شورای جهانی سفر و گردشگری از طریق مرکز تحقیقات زیست محیطی آکسفورد در بریتانیا ، کار جمع آوری اطلاعات مربوط به ابتکارهای مشابه توسط دیگر سازمانهای گردشگری را آغاز نموده است.

خطوط راهنمای زیست محیطی شورای جهانی سفر و گردشگری

  1. شرکت های مسافرتی و گردشگری باید وضعیت خود را با رشد مناسب زیست محیطی سازگار نماید .
  2. گروه های هدف باید برای بهبود کار ، ایجاد شده و پلیش شوند .
  3. الزامات زیست محیطی باید در همه جا رعایت شوند .
  4. برنامه های بهبود محیط زیست باید نظام یافته و قابل درک باشد .

این برنامه ها می تواند هدف های زیر را دنبال نماید .

  • شناسایی و به کمینه رساندن تولید و مشکلات اجرایی زیست محیطی به ویژه توجه به پروژه های جدید .
  • تاکید بر جنبه های زیست محیطی در طراحی ، برنامه ریزی ، ساخت و ساز و اجرا .
  • حساس بودن به حفاظت از مناطق حفاظت شده یا گونه های در معرض خطر جلوه های زیبا شناختی و نیز گستر و بهبود چشم اندازهای طبیعی .
  • حفاظت عملی از منابع انرژی
  • کاهش و بازیافت پسماندها
  • مدیریت عملی منابع آب شیرین و کنترل دفع فاضلاب ها .
  • کنترل و محدود نمودن انتشار ترکیب های آلاینده هوا .
  • پلیش ، کنترل و کاهش آلودگی صوتی .
  • کنترل ، کاهش و حذف تولیدات ناسازگار با محیط زیست مانند ازبست ، کلروفلوروکربن ها ، آفت کش ها ، سموم و نیز مواد عفونی ، قابل انفجار و قابل اشتعال .
  • احترام و حمایت از مکان ها و اهداف تاریخی و مذهبی .
  • توجه خاص به علاقمندی جوامع محلی از جمله تاریخ ، سنتها ، فرهنگ ، زبان و توسعه ی آینده آن .
  • ملاحظه موضوع عای زیست محیطی به عنوان یک عامل کلیدی در توسعه همه جانبه مقاصد مسافرتی و گردشگری .

نگاهی به آینده

با نگاهی به آینده آشکار می شود که اثرات گردشگری بر محیط زیست افزایش خواهد یافت .طی دهه ی گذشته مجموعه سفرهای مربوط به گردشگری با میزان متوسط 4 در صد در سال افزایش یافت  انتظار  می رود در آینده ای نه چندان دور تعداد سفر به نقاط دور دست افزایش یابد که این کار مستلزم سفر با هواپیما ، ساخت فرودگاه و در نتیجه ، افزایش آلودگی هوا ، تغییر کاربری زمین و به هم  خوردن چشم اندازهای طبیعی خواهد بود. جریان مشابه دیگری که موجب توسعه بیشتر گردشگری در جهان خواهد شد مربوط به مناطقی از آسیا و اروپای شرقی است که تا کنون مورد بازدید گردشگران قرار نگرفته است. سفر به این مناطق بیش از هر چیز نیازمند توسعه زیر بنایی شامل راهسازی ، ایجاد هتل ،  و امکانات مشابه می باشد که اجرای این برنامه ها موجب بهره برداری بیشتر از منابع طبیعی و نیز آلودگی هوا و آب خواهد شد . از سوی دیگر ، دلایل آشکار و امیدوار کننده ای وجود دارد که توسعه آینده گردشگری در مقایسه با گذشته حساسیت بیشتری را نسبت به محیط زیست نشان خواهد داد . یعنی در فضایی که گردشگری  ” سبز اندیش ”  اهمیت می یابد بدیهی است که طرحهای ناسازگار با محیط زیست ، محلی برای عرضه و اجرا نخواهند یافت . مردم کشورهای گردشگر پذیر ( توریستی ) نیز از نظر زیست محیطی آگاه شده و با اجرای طرح های توسعه ای که ملاحظات محیط زیست در آن رعایت نشده مخالفت می نمایند . علاوه بر این ، دولت ها و سازمان های مسئول گردشگری نیز در آینده بر کاهش اثرات زیست محیطی گردشگری تاکید بیشتری خواهند نمود. سختگیری این گروه ها است که اثرات منفی صنعت رو به رشد گردشگری را متوازن خواهد ساخت.

مفهوم و مبانی  اکوتوریسم

رشد شهر نشینی در جهان و ایران و ازدیاد شهرهای بزرگ و پر جمعیت و شهرکهای صنعتی ، باعث به دور افتادن انسان از طبیعت شده است . تا جایی که امروزه بیش از نیمی از مردم جهان و همچنین ایران در شهرها می زیند . چنین پدیده ای به همراه کاهش سطح مناطق طبیعی جهان ، شهرها را به منزله زندانی برای عزلت گزینی ، فراسوی انسان قرن بیستم نهاده است . در نتیجه هر منطقه بکر و دست نخورده ای حکم بهشت را پیدا کرده و خیل مسافران گردشگران داخلی و خارجی را سر ریز این مناطق می کند . چنین توریستی عطش دیدار مناطق طبیعی جهان را برای گذران اوقات فراغت خود دارد .

مناطق طبیعی جهان بنا به سه دلیل زیر پا بر جا مانده اند :

  1. مناطق طبیعی که به خاطر انجام توسعه منطقه ای ( آمایش سرزمین ) توسط دولتمردان آن شور باقی مانده اند .
  2. مناطقی طبیعی که به خاطر ایجاد پارکهای ملی جنگلی و مناطق حفاظت شده توسط دولتمردان آن کشور باقی مانده اند .
  3. مناطق طبیعی که به واسطه ی گونه های گیاهی و جانوری خاص زیستگاه های خود ، منحصر به فرد هستند و به خاطر یک یا هر دو دلیل بالا حفاظت شده اند

جهانگردی که برای دیدار یک یا هر سه منطقه یاد شده در بالا ، بار سفر می بندد ، اکوتوریست است . چنین توریستی به خاطر جلوه های طبیعی یک کشور به آن سفر می کند . گفتنی است که بخش اعظم بودجه سالانه بسیاری از کشورهای آفریقای مرکزی و امریکای جنوبی را چنین توریست هایی تامین می کنند.

جهانگردی زیست محیطی یا اکوتوریسم

در ادبیات فارسی ، جهانگردی  اکوتوریسم که اختصار واژه ای اکولوژیکال توریسم

زیست محیطی ( طبیعت گردی ) نام گرفته است .بدان مفهوم که : محیط یا طبیعت که نه تنها یک جهانگرد بلکه سایر انسانها نیز در آن زندگی می کنند .طبیعت با هر آنچه در آن است برداشت و مفهوم بنیادین این واژه اصطلاحی – ترکیبی است . به گونه ای فشرده هدف اصلی از این گرایش نوین آنست که جهانگردی یا به عبارت دیگر جهانگرد و محیط زیست چه داد و ستده ایی با یکدیگر می تواند داشته باشد.

چنانکه می دانیم انسان و طبیعت ترکیبی جدا ناشدنی از یکدیگر ند ، آدمی در طبیعت بدنیا میآید ، در طبیعت می زید و در طبیعت می میرد و در واقع جزیی جداناشدنی از این گردونه است . انسان امروزی از آنجا که پیشرفت های زیادی در زمینه های گوناگون بدست آورده از طبیعت پیرامون خویش غافل نشده و آدمی آینده ای بیمناک دارد . بطور مسلم تمامی سازمانهای جهانی باید در این راه که همانا حفظ محیط زیست را در بر می گیرد ، بکوشند.

توجه نمودن به تمامی محوطه های جهانگردی ( توریستی ) اعم از جنگلهای طبیعی ، پارک های ملی و حیات وحش ، رودخانه ها و طبیعت پیرامون آنها و بویژه کوهسارها و کوهستانها و آبشار ها ، چشمه های آبگرم ، چشمه های طبیعی ، ییلاق ها و مناطق ویژه ی شکار و صید ماهی ، دریاها و دریاچه ها ، سواحل و کرانه های پیرامون آنها ، زیستگاههای طبیعی پرندگان مهاجر و بومی و سایر خزندگان و نیز غارهای طبیعی و بویژه طبیعت بکر درونشان گسترده ی این بخش از جهانگردی ( توریسم ) را رقم می زند ، یقینا توجه بیش از اندازه جهانگردان در یک منطقه خاص ، بیش از آنکه مفید باشد ، زیانبار است .پس باید بهرهبرداری از محوطه های جهانگردی و بویژه مناطق طبیعی بکر با نظارت ویژه باشد . یک جهانگرد یا توریست ، پیش از آنکه یک جهانگرد باشد یک انسان است و برای یک انسان مفهوم محیط زیست چه آنکه در سرزمین زادگاهش بزید و چه آنکه در سرزمین دیگر بسر برد باید به یک معنا باشد و آن همانا حفظ محیط به گونه ای است که کمترین دستبردی بدان برده نشود ، بی توجهی دولت ها و نیز جهان گردان به محیط زیست در گذشته اساس این پدیده جدید را در صنعت جهانگردی ) توریسم ) امروزه پی ریخته و اکنون یکی از گرایشهای اصلی و نوین جهانگردی است و طرفداران بی شماری نیز دارد .پی آمدهای اکوتوریسم گسترش جهانگردی ، افزایش سطح آگاهی همگانی را نسبت به محیط زیست و منابع طبیعی و ملی بدنبال دارد . جهانگردی سازمان یافته دوست و طرفدار محیط و منابع طبیعی است . یک صنعت جهانگردی کارا و پیروز بطور مسلم نیازمند یک محیط زیست و طبیعت سرشار و توانمند است.

منشور جهانگردی

در زیر فشرده ی چند نکته مهم از منشور جهانگردی که برای کمیسیون توسعه ی سازمان ملل متحد نیز فرستاده شده می آید . برنامه های توسعه و جهانگردی در هر منطقه و کشور باید بر بنیاد سلامت کاری از نظر محیط زیست و نیز از نظر اجتماعی و مذهبی قابل قبول و از نظر اقتصادی در دسترس باشد . برنامه های جهانگردی از نظر فرهنگی متناسب با انسان و طبیعت پیرامونش تنظیم گردد و نیز با اوضاع و شرایط محلی و نقاط مقصد جهانگردان خصوصا َ جزایر و مناطق کوچک و نقاط حساس سازگار باشند . جهانگردی باید میزان تاثیرات خود را بر میراث فرهنگی جامعه مقصد و رسوم کهن جوامع و فعالیت های اجتماعی اجتماعات محدود که مورد بازدید قرار می گیرند ارزیابی کند و چنین اثری همیشه باید در تعیین خط مشی جذب جهانگرد بویژه در کشورهای در حال توسعه مد نظر سیاستگزاران و طراحان برنامه ها باشند . در برنامه های توسعه ی جهانگردی سعی شود تا کلیه کشورها و موسسات با همه ی امکانات خود و با توجه به احترام متقابل نسبت به ارزش های ملی و محلی و ناحیه ای در انجام کار شرکت جویند . مسئولین و دولتهای ذیربط باید بکوشند تا سازمانهای غیر دولتی و مجامع محلی هر چه بیشتر در برنامه های توسعه ی جهانگردی مشارکت داشته باشند . اقدامات لازم به عمل آید تا اطمینان حاصل شود که منافع حاصله از توسعه و مبادلات جهانگردی بطور عادلانه میان مناطق و سازمانهای شرکت کننده تقسیم و توزیع می شود و نیز هر یک از شرکت کنندگان بنحو موثری در رفع مشکلات و مسائل مربوط سهم مناسبی ایفا نمایند . نقاطی که از نظر طبیعی و یا از لحاظ فرهنگی چه در زمان حال و چه در آینده واجد ارزش فعلی و یا بلقوه جهت بهره گیری جهانگردی می باشند باید جهت جذب امکانات تکنیکی و فنی در اولویت قرار گیرند و نیز نسبت به نقاطی که در گذشته دستخوش تغییرات مناسب یا تخریب به هر دلیل شده اند توجه کافی به عمل آید . مسئولین ملی و دولتی هر چه بیشتر نسبت به توسعه ی شبکه ی اطلاعی فنی و عملی مربوط به توزیع و توسعه جهانگردی اقدام نمایند . نیاز برای انجام مطالعات امکان سنجی به منظور طرح ریزی برنامه های توسعه جهانگردی در چار چوب همکاریهای بین المللی و معرفی سیستم های مدیریت محیط زیست و منابع مورد توجه قرار گیرد . عنایت به تاثیرات سیستم های مستقل کننده جهانگردی و حرکات جهانگردی در محیط زیست و انجام پیش بینی های لازم جهت بازسازی و امکانات ، نیروهای موجود و منابع زوال پذیر و از اینها گذشته نگرش جهانگردی به عنوان یک منبع ملی و طبیعی و ارزشمند ونیز وسیله ای جهت تقویت ارزش های طبیعی و زیست محیطی معمول گردد . در کتاب اکوتوریسم جهانگردی زیست محیطی می خوانیم که :

مفاهیم گوناگونی در میان افکار عمومی وجود دارد ، به دید من آن را بایست به معنای سفر و لذت بردن از جلوه ها و زیبایی های شگفت آور دنیا از جهت زندگی و طبیعت و فرهنگ آدمی دانست بی آنکه هر یک از این دو سبب آسیب رسیدن به دیگری گردند.

آسیب به محیط زیست

بسیاری از بومها و یا جایگاههای طبیعی ( اکو سیستم ها ) آسیب پذیر ترند از سایر بوها ، حساسیت فرهنگ های انسانی بسیاری از اوقات بدست فراموشی سپرده می شود ، بدان اندازه که گاه شور و شوق انسانها در راه شناسایی یک منطقه بقایای فرهنگ های کهن را مورد تهدید و خطر جدی قرار داده است و برای مثال در مورد  محوطه های باستانی کشور مصر ، این محوطه باستانی به وسیله ی ضربه های پیوسته ایی که از گام زدن های بازدید کنندگان بدانها وارد آمده امروزه به ویرانه بدل شده و یا در غار لاسکو در فرانسه که یک زیستگاه باستانی از دوره ماگدالنی و متعلق به 1300 تا 1400 سال پیش می باشد دیوار نگاره هایی وجود دارد که نتیجه ی رفت و آمد زیاد بازدید کنندگان و بویژه بر اثر رطوبت هوای ناشی از دم و بازدم آنها بشدت آسیب دیده است ، و یا در حوزه رود آمازون به روشنی می توان شاهد اثرات تباه کننده جهانگردی بر محیط زیست و فرهنگ مردمان آنجا و یا در جزایر گالاپاگوس که مورد بازدید جهانگردان قرار می گیرد با ایجاد قوانینی خود را سرگرم داشتن با پرندگان و حیوانات اهلی آنجا بشدت ممنوع شده است و برای حفاظت همیشگی چنین محیط هایی به کنترل در آوردن جهانگردان پیشنهاد می شود ، و چون اغلب زیست محیط ها از نظر تحمل پذیری تنها نسبت به پذیرش تعداد محدودی از نظر تحمل پذیری تنها نسبت به پذیرش تعداد محدودی جهانگرد بگونه ای موثر مقاوم هستند ، آنهم بشرط آنکه قوانین بنیانی و اصلی فراموش نشود ، توجه شایان باین مناطق را ضروری و لازم می نمایند . برای مثال جهانگردانی که با کشتی های مسافربری در منطقه کارائیب سفر میکنند یا مسافرانی که با انبوهی از غذاهای آماده در اتوبوس ها سفر می کنند به ندرت در نزد عوام وجه ای خوشایند دارند .

باید توجه داشت که امروزه به دلیل افزایش روزهای تعطیل ، افزایش در آمد و افزایش طول زندگی پس از بازنشستگی و نیز توسعه ی روز افزون صنعت هواپیمایی و ارتباطات جهانی ، جهانگردی توسعه زیادی یافته و از این پس نیز خواهد یافت ، در این باره باید اشاره داشت که علم اکولوژی مطالعه بر روی روابط محیطی موجودات با یکدیگر را بر عهده دارد و جملگی ویژگی های موجودات ( جامعه ) که یک محیط زیست واحد را اشغال کرده اند ، بررسی می کند . در رابطه با انسان و طبیعت و خساراتی که وی حتی بصورت نا خواسته به آن وارد می سازد باید به موارد زیر اشاره نمود :

کوه نوردی ، غار پیمایی ، قایقرانی و استفاده از وسایل موتوری مانند قایق های موتوری ماشین های برف پیما ، و ماشین ههای مخصوص سواحل شنی ، موتورسیکلت های مخصوص جاده های ناهموار که بخودی خود برای سیستمهای بیولوژیکی خطرناک هستند ، دیگر موارد عبارتند از :خسارت به اکوسیستم های بیابانی کویری به وسیله وسایل نقلیه و ….

گفتار را با گوشزد این نکته به پایان می برم که جهانگردان باید برای محیط زیست و مردم ساکن در یک منطقه جغرافیایی احترام قائل شوند و استفاده ی نا بجای از طبیعت و هر آنچه که در آنست در واقع توهین به شان و مقام انسان و بدنبال آن توهین به فرهنگی است که حاکم بر جغرافیای زیست محیط یک منطقه می باشد .همه ی ما  می دانیم که از نظر ظاهر و حتی سنت با یکدیگر متفاوتیم آ از این نظر باید بر خود بالید و ارزش نهادن بر فرهنگ حاکم بر یک منطقه چه در امر زیست محیط و چه در دیگر بخشهای فرهنگی را باید بر تارک سیاهه ی برخورد دو فرهنگ متفاوت از یکدیگر قرار دارد تا در پی آیند آن محیطی سالم و بکر داشته باشیم و آنرا بگونه ای علمی حفظ نمائیم.

گردشگری – محیط زیست

مناطق حفاظت شده

شیوه های مختلفی که طی آن مناطق حفاظت شده در راستای استراتژی جهانی حفاظت می توانند در رفاه اجتماعی و اقتصادی موثر واقع شوند مورد بحث قرار گرفته و جمع بندی شده اند . مناطق حفاظت شده در زمینه هایی نظیر تضمین سیستم های حیات وحش ، حفظ تنوع ژنتیکی ، بهره برداری پایدار ، حفاظت از میراث های طبیعی ، توریسم و تفرج و بسیاری از موارد دیگر سهم موثری دارند .آنچه از مفهوم مناطق حفاظت شده انتظار می رود این است که این مناطق بدوا نیازهای متنوع جوامع را به شیوه های مدبرانه ای بر آورده و در ضمن به معنای مدیریت نیازهای واقعی مردم نیز به شمار می رود.

استراتژی جهانی حفاظت

استراتژی جهانی حفاظت ، برداشت فراگیر و نوینی تحت عنوان حفاظت منابع زنده برای توسعه پایدار ارایه نموده است .هدف استراتژی از این برداشت ، تلفیق حفاظت و توسعه است به نحوی که تغییرات و دگرگونی های حاصل در محیط زیست در راستای هدایت شوند که بقا و بهبود زندگی را برای همه مردم تضمین کند .

اهداف حفاظت از تضمین تداوم بهره وری از منابع زنده برای تامین نیازهای مادی و معنوی مردم از بعد اخلاقی مبتنی بر ایمان و اعتقاد است که ما زمین را از نیاکان خود به ارث نیرده ایم بلکه آن را از فرزندان خود به امانت گرفته ایم . احداث و مدیریت صحیح مناطق حفاظت شده و در نیل به اهداف استراتژی جهانی حفاظت عامل کلیدی محسوب شده و جز لاینفک توسعه پایدار به شمار می رود . این طرز تلقی از ماهیت حفاظت بن مایه اصلی اهداف استراتژی جهانی حفاظت را تشکیل می دهد.

ارزش های توریستی مناطق حفاظت شده

اهمیت پارک ها و ذخیره گاه ها برای توریسم در حال حاضر در مورد کشورهایی نظیر کنیا امری بدیهی گشته است . پارک های ملی و ذخیره گاه ها نه تنها به عنوان منابعی به شمار می روند که مایه غرور و مباهات ملی به شمار می آیند  بلکه سنگ بنای اصلی توریسم را نیز تشکیل می دهند . در کنیا پارک های ملی که زیر بنای صنعت توریسم را تشکیل می دهند از نظر جذب ارز خارجی و ایجاد فرصتهای بی شمار شغلی از نظر اقتصادی اهمیت فوق العاده دارند . بسیاری از کشورها نیز از این جهت از وضعیت مشابهی برخوردار بوده و دارای منابع حایز شرایط بی شماری هستند ولی فقدان یک برنامه ریزی صحیح توانایی های این پارک ها را بلا استفاده نموده است . به همین دلیل این خطر وجود دارد که توریسم به طریق اولی توسعه ، ویژگی های بارز و ارزشمند توریستی این منابع را به کلی نابود سازد .

اراضی ساحلی نیز در برابر صنعت توریسم به همین اندازه در معرض خطر دگرگونی زیست محیطی قرار داشته و به شدت آسیب پذیر هستند . معمولا عواملی نظیر توسعه اراضی مجاور اراضی ساحلی ، طرح های معماری ناهماهنگ و از نظر مقیاس نا متناسب با چشم انداز های منطقه می توانند زیبایی های سواحل را بدواَ اساس جلب توریسم به شمار می روند تحت الشعاع قرار داده و دگرگونی های زیادی به وجود آورند . در رابطه با اراضی ساحلی موضع حاد دیگری که به چشم می خورد این است که در برخی از کشورها ، بسیاری از بخش های پر جذبه اراضی ساحلی از افراد محلی خالی شده و در قرق توریست های خارجی قرار می گیرد . در این صورت احساس بی عدالتی از طرف افراد محلی غیر قابل اجتناب بوده و این گونه اقدامات نه تنها وجه ندارند بلکه غیر قابل دفاع نیز می باشند .

احداث ساختمان در نزدیکی سواحل ارزش این گونه مناطق را به تدریج از بین می برد . البته برای جلوگیری از احداث ساختمان در این مناطق به ویژه در سواحلی که دارای محیط زیستی ناپایدار می باشند دلایل منطقی دیگری نیز وجود دارد . بدین ترتیب که این گونه اقدامات فرسایش شدیدی به وجود آورده و نه تنها اراضی ساحلی را به تخریب می کشند بلکه خود ساختمان ها نیز در معرض تهدید قرار می گیرند .اگر چه این مسائل بسیار بدیهی به نظر می رسند ولی تاثیری در جلوگیری از احداث ساختمان ها و صرف هزینه های گزاف برای توسعه ظاهرا نداشته است . از دیگر موارد قابل بحث در مورد اراضی ساحلی ایجاد هتل های توریستی و امکانات مربوط به آنها می باشد که می تواند در مورد جزایر مرجانی به دلیل ریزش مواد فرسایشی به دریا اثرات تخریبی زیادی در بر داشته باشد و امکانات ساخته شده در جزایر نظیر موج شکن ها ، سد های رسوبگیر و تخریب کانالها و صخره های مرجانی می تواند تعادل بین دریا و سواحل را به شدت دگرگون کرده و نوار ساحلی را در برابر فرسایش طوفان و آب لرزه ها آسیب پذیر کند .

توریسم درمانی در ایران

توریسم سلامت در کشورمان از جایگاه ویژه ای می تواند برخوردار باشد . چون وجود بیمارستانهای مجهز ، پزشکان حاذق و کادر پرستاری مجرب می تواند به ارتقای آن مساعدت نماید . آنچه مسلم است ، همکاری صمیمانه میان سازمان میراث فرهنگی با سایر ارگانهای ذیربط این روند را سرعت خواهد بخشید . وجود طبیعت چهار فصل در کشور ایران همراه با آبهای گرم و معدنی جایگاه این رشته از صنعت توریسم را نسبت به سایر رشته ها ارتقاء می دهد . حرکت ” ستاد گردشگری سلامت ” در سازمان میراث فرهنگی در دو مسیر جذب بیماران خارجی با تبلیغات وسیع و گسترده و سرمایه گذاری در بخشهای مختلف پژوهش و آموزش ، ایجاد مراکز درمانی ، کلینیکهای مخصوص چکاپ ، ایجاد مراکز مجهز اعم از مدرن و سنتی در محل چشمه های آبگرم و اطلاع رسانی مناسب از راه کارهایی است که از روند عزیمت هموطنان برای درمان در خارج از کشور کاسته و به این ترتیب از خروج مقدار بسیار زیادی ارز در سال جلوگیری می نماید بررسیها نشان می دهد که سالانه حدود یک میلیارد دلار از کشور توسط این افراد خارج می شود.

درمان

تاریخچه احداث مراکز درمانی

نحوه احداث و استفاده از بیمارستان ها در طی اعصار و قرون دستخوش تحولات مهمی شده است . در واقع بیماری ، یکی از انگیزه های احداث بیمارستان به شمار می رفت و در واقع این بیمارستان ها خسته خانه هایی بودند به منظور مراقبت از متکدیان بیمار ، تردیدی نیست که فکر حمایت از جامعه در برابر بیماری های همه گیر ، به ویژه جداسازی بیماران مبتلا به جذام و بیماران روانی ، موجب گردید تا مراکز بستری و نگهداری بیماران در خارج شهرها ایجاد شود . این مراکز را کلنی جذام خانه و یمارستان می نامیدند که ضمن مراقبت و محافظت بیماران در برابر گرسنگی سرما و گرما جامعه را نیز از آسیب های آمیزش با آن ها حفظ می کرد . انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 مراقبت از بیمارن و تامین بیمه های درمانی را جزو وظایف دول به شمار آورد و به تدریج با پیشرفت علم پزشکی چهره بیمارستان ها دگرگون شد و بیمارستان به مرکز درمان و اعاده سلامت و به خصوص آموزش حرف پزشکی تبدیل گردید . بعد از جنگ جهانی اول و دوم ، ملکیت بیمارستان ها در کشورهای مختلف وضعیت مقتفاوتی داشت . در کشورهای بلژیک و هلند اغلب بیمارستان ها به سازمانهای خیریه تعلق داشتند . در ایلات متحده آمریکا نیز موسسات خیریه و غیر انتفاعی سه چهارم تخت های بیمارستانی را اداره می کردند و فقط یک چهارم تخت ها متعلق به دولن یا شهرداری ها و موسسات دولتی بود . در فرانسه ، بعد از انقلاب کبیر 1789 ، بیمراستان ها از موسسات و نهادهای خیریه منفک و به (کمون ) ها یا شهرداری ها واگذار شد . بعد از جنگ جهانی دوم ضرورت حمایت آحاد مردم در برابر صدمات جسمی ، بیماری های حاد ، سوانح ، ناتوانی های ناشی از کهولت و بیماری های مزمن به وضوح احساس شد . اقتصاد پزشکی به تدریج مسائل مهمی را در مورد اهمیت هزینه های درمانی و ضرورت و پوشش این هزینه ها از سوی سازمان های مسئول دولتی مطرح ساخت . بنابراین ، فکر تعمیمی خدمات بیمارستانی و بیمه های درمانی قوت گرفت . در این زمان برخی از کشورها دارای بیمارستان های مهم آموزشی از 600 تا 1000 تخت بودند . بیمارستان های شهرهای بزرگ 150 تا 600 تخت و بیمارستان های محلی در حدود 20 تخت داشتند . ساخت این بیمارستان ها بدون برنامه ریزی صورت گرفته بود .به همین سبب برخی از مناطق به علت قلت تخت های بیمارستانی ، از نظر درمانی شدیدا در مضیقه بودند .برخی نیز به علت داشتن امکانات بیمارستانی مازاد بر نیاز از ظرفیت تخت های موجود به طور کامل استفاده نمی کردند . با روشن شدن وظایف دولت ها در قبال تامین سلامت مردم و ضرورت تعمیم بیمه های درمانی ، توزیع صحیح تخت های بیمارستانی و در واقع ایجاد یک شبکه درمانی هماهنگ با شبکه بهداشتی در سطح ملی مطرح گردید . در انگلستان قانون خدمات ملی بهداشتی با طب ملی در سال 1948 به تصویب رسید . در این زمینه ، وزارت بهداشت انگلستان مجری طرح توزیع منطقی تخت ها و ایجاد حدود 2000 بیمارستان در سطح کشور گردید و در سال 1962 ، طرح جامع توزیع تخت های بیمارستانی را در سطح ملی منتشر ساخت . در این طرح تجهیز کامل بیمارستان ها از نظر فیزیکی ، نیروی انسانی و تخصصی پیشبینی شده بود . در فرانسه اصلاحات مشابهی در سال 1952 به وقوع پیوست . روبردبره ماموریت یافت تا طرح تحول سیستم بیمارستانی را پی ریزی کند . حاصل تحولات مذکور در کلیه کشورهای پیشرفته به شرح زیر بود :

  1.  بررسی نیاز جوامع تحت پوشش به خدمات بیمارستانی و توزیع منطقی تخت های بیمارستانی را اساس تامین حداقل نیازها در سطح ملی .
  2.  تلفیق خدمات آموزش پزشکی و حرف مربوطه با خدمات درمانی و بیمارستانی .
  3. توزیع تخت های بیمارستانی در بیمارستان های آموزشی ، بیمارستان ناحیه ای ، بیمارستان های شهرستان و محلی .

بیمارستان ها در ایران

نام درمانی ایران در چهار دهه اخیر دستخوش تغییرات مهمی بوده است . حوالی دهه 1340 ، انجمن های بهداری ، که در واقع هیئت های مدیره با اختیارات مالی کامل بودند منحل شدند  و سلسله مراتب اداری متمرکز جایگزین عدم تمرکز موجود گردید . مهمترین تحول در ساختار سازمانی نظام درمانی کشور تشکیل وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی در سال 1364 بود . به موجب تحول فوق ، وزارت بهداری سابق به یک سازمان متمرکز عظیم و غول آسا تبدیل شده که علاوه بر وظایف بهداشتی و درمانی ، آموزش پزشکی و حرفه های ذیربط را نیز بر عهده گرفت . تردیدی نیست که تحول فوق خواه ناخواه روند احداث و توزیع بیمارستانی را نیز تحت تاثیر قرار میداد : هر چند شبکه بهداشتی کشور در سالهای قبل از 1364 یعنی قبل از تشکیل وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی – به خوبی مستقر شده بود ، متاسفانه شبکه بهداشتی با فعالیتهای درمانی تلفیق نشد . ساختار بهداشتی کشور ما دارای شبکه مدون و روشنی است . در چهار چوب این شبکه ، توسعه خانه های بهداشت ، مراکز بهداشتی و درمانی روستایی و مراکز بهداشتی و درمانی شهری تحقق یافته است . متاسفانه عدم تبعیت تسهیلات درمانی از شبکه بهداشتی و عدم ادغام آن در این شبکه مشکلات مهم زیر را پدید آورده است :

  1.  سازمان های متعدد از جمله سازمان تامین اجتماعی ، بنیاد شهید ، بنیاد مستضعفان ، شرکتهای وابسته به دولت ، بانک ها ….به سبب فقدان برنامه ریزی روشن در سطح ملی ، دست به احداث واحدهای درمانی بستری با ظرفیت های نا متناسب و پراکنده و بدون هیچ گونه رابطه منطقی با یکدیگر می زنند و سپس به بهره برداری از این واحدهای غالباَ نامطلوب و ناقص می پردازند .
  2.  در حال حاضر ، بنا به گزارش مسئولان وزارن بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ، تعداد تختهای بیمارستانی در حدود 46/1 و به روایتی 5/1 تخت برای هر هزار نفر است . این میزان در بسیاری از کشورهای جهان سوم با 2 تا 3 برابر میرسد ، حال آنکه بهره برداری از تخت های موجود به علل مختلف ، از جمله به سبب پراکندگی و عدم پیش بینی بر حسب نیازهای واقعی ، سو مدیریت های موجود از نظر اشغال تخت و بهره وری ، در حد بسیار نازلی قرار دارد ، به طوری که میانگین اشغال تخت در بیمارستان های ایران از 40 درصد تجاوز نمیکند .

فقدان شبکه درمانی هماهنگ با شبکه بهداشتی و ، به تبع آن ، فقدان استانداردهای مربوط به ساخت و ساز بیمارستان ها از جنبه های مختلف نارسایی های مهمی در امر ساخت و ساز بیمارستان ها پدید آورده است که به برخی از آن ها به اجمال اشاره می شود :

1- عدم تناسب در حجم پروژه

فقدان سیاستگذاری روشن در مورد استقرار تخت های بیمارستانی حجم منطقی پروژه ها را در هم ریخته است . احداث بیمارستان ها در گوشه و کنار کشور بدون توجه به نشانگرهای بهداشتی درمانی در زمینه بیماردهی جامعه ، تولد و رشد جمعیت ، حرکات طبیعی جمعیت ها و امکانات نیروی انسانی و غیره و بدون در نظر گرفتن نیازهای واقعی و قابلیت های محلی و تامین منابع ضروری صورت می گیرد . کارفرما مطالعات فاز صفر و فاز یک بر اساس اطلاعات مغلوط و بی پایه و با بزرگنمایی قابلیت ها و نیازها در اختیار مهندسان مشاور و طراحان قرار میدهد . به همین دلیل برنامه فیزیکی ارائه شده دور از واقعیت و گمراه کننده میشود . بررسی طرحهای بیمارستانی نشان داده است که در اغلب موارد کارفرما در مورد حجم پروژه و حتی توسعه آینده طرح دچار توهم بوده و با وجود غیر ضروری بودن افزایش حتی 10 تخت بیمارستانی ، در مورد ضرورت گسترش پروژه از 400 به 800 تخت بیمارستانی اصرار داشته و مهندس مشاور و طراح نیز به این توسعه عملی و غیر ضروری گردن نهاده است . بدیهی است که در خواست های غیر منطقی و اعمال سیاست مماشات در باربر تحمیلات ناثواب همگی ناشی از نبود سیاستی روشن و فقدان استاندارد توزیع و احداث تختهای بیمارستانی است . در مورد بی پایه بودن این گونه تحمیلات غیر منطقی در باب حجم پروژه ها کافی است اشاره کنیم که فقط 20 % توسعه امکانات بستری و درمانی ممکن است افزایش فضاها و قابلیت تاسیساتی را تا درصد ایجاب کند .

به طور کلی باید اذعان داشت که در طرح های مورد بررسی هیچ نوع منطقی بر پروژه حاکم نبوده و طراحی های انجام شده بیشتر بر سلیقه های شخصی کارفرمایان و تحمیلات نا ثواب آنان بر طراحان مبتنی بوده است . حاصل روند مذکور را میتوان به شرح زیر خلاصه کرد :

  •    به سبب زیاده خواهی کارفرمایان حجم کلی تخت ها افزایش یافته و اجرای نا ثواب پروژه ها در نقاط جغرافیایی نا مطلوب ، تکنولوژی ساخت به ویژه از نظر تاسیسات برقی و مکانیکی و تامین منابع مالی سبب شده که اتمام و اجرای پروژه ها مورد تردید قرار گیرد و به همین دلیل قریب به 70 درصد طرح ها به مرحله اجرا نرسیده است .
  •   نارسایی مطالعات مربوط به بیماردهی جامعه ، روشن نبودن نیازهای واقعی در توزیع تخصص های پزشکی مانند جراحی ، زنان و زایمان ، داخلی ، اطفال ، فوریت های پزشکی ، بیماری های روانی و نیاز سالمندان و غیره و ارائه آمار غیر واقعی از تعداد دانشجویان و اغراق آمیزی افزایش داده است .

2- ابعاد فضاها

زیاده خواهی کارفرما در حجم و تعداد فضاها نیز عامل منفی دیگری است که در کلیه طرح ها کم و بیش مشاهده می شود .مهندسان مشاور شاید بتوانند احداث بیمارستان را در محیط جغرافیایی نامناسب توجیه کنند ، لیکن عدم رعایت استاندارد ها را در مورد ابعاد و تعداد فضاهای درمانی ، تشخیصی ، و پشتیبانی نمی توان به سهولت توجیه کرد . با مطالعه فضای هر تخت بر حسب متر مربع در مورد بیمارستان های غیر آموزشی و آموزشی در کشورهایی که هم تفکر اقتصادی و هم منطق برخاسته از نیاز واقعی بر طراحی و برنامه ریزی فضایی درمانی آن ها حاکم است ، سیر نزولی چشمگیری در وسعت سطح بنا بر حسب تخت نمایان میشود . این فضا در بیمارستان های غیر آموزشی و عمومی از حدود 20 متر مربع در سال 1900 به حدود 75 متر مربع در سال 1975 رسید . از این تاریخ سیر نزولی فضاهای نسبت تخت به متر مربع آغاز و در حوالی 1985 به حدود 57 متر مربع برای هر تخت بیمارستانی بالغ شد . این سیر در بیمارستان هایی که در فرانسه و به ویژه ژاپن طراحی می شود .همچنان رو به کاهش است ، به طوری که در کشور ژاپن متراژ زیر بنا برای هر تخت تا 35 متر کاهش یافته است . در مورد بیمارستان های عمومی ایران و بیمارستان هایی برای 100 تا 220 تخت برنامه ریزی شده اند ، در شرایط مطلوبتر به طور متوسط 110 متر مربع فضا به هر تخت اختصاص داده می شود . جالب آنکه در بررسی دقیقتر به میزان شگفت آور حدود 170 متر مربع برای هر تخت بیمارستانی نیز بر میخوریم که بهرهبرداری کامل از بیمارستان را از نظر هزینه و کارآیی در مظان تردید قرار می دهد . سطح زیر بنا به ازای هر تخت در بیمارستان های آموزشی ایران با کشورهای پیشرفته اروپایی ئ کانادا اختلاف بسیار دارد .

از سال 1900 میلادی ، افزایش زیر بنا به ازای هر تخت بیمارستانهای آموزشی ، که 22 متر مربع بود ، رو به افزایش گذاشت . حوالی سال 1930 این روند سرعت گرفت و تا پایان سال 1960 به حدود 85  متر مربع رسید . از همان سال روند نزولی آغاز شد و تا امروز ادامه دارد ، به طوری که این میزان تا 120 متر مربع و در برخی از کشورها مانند ژاپن ، فرانسه ، حتی آلمان به حدود 100 متر مربع برای هر تخت می رسد . روند مذکور در کشور ما معکوس بوده است . این امر از نظر اقتصاد پزشکی بسیار زیانبار است . مطالعه 19 طرح بیمارستانی از دو نظر نشانگر روند افزایش این زیر بناست : میانگین رو به فزونی و عدم اطمینان در کاربرد آموزشی بیمارستان های مورد نظر . در برخی از طرح ها حدود زیر بنا از 140 متر مربع کمتر نیست . در مورد عدم اطمینان کاربردی باید گفت که اصولا َ آموزش و تحقیق مورد نظر در بیمارستان های ایران فقط با افزایش فضاهای تشخیصی و آمفی تئاتر ئ سکونت کادر آموزشی توجیه شده است ، حال آنکه آزمایشگاه های تحقیقات دارویی ، تشخیصی و تحقیقاتی در طرح های مشابه کشورهای پیشرفته بیشترین سهم افزایش زیر بنا را به خور اختصاص داده است .

3- تکرار برخی از فضاهای تشخیصی و پشتیبانی

در برنامه ریزی فیزیکی بیمارستان ها ، عدم توجه به برنامه ریزی حداقل فضای مورد نیاز برای ارائه خدمات بهداشتی ، درمانی ، آموزشی و تحقیقاتی ، علاوه بر تحمیل هزینه از نظر ساخت و ساز ، موجب افزایش بارز هزینه های تجهیزاتی ، نگهداری و نیروی انسانی و تقلیل کارآیی موجب کاهش بهره وری از بیمارستان خواهد شد . بررسی طرح های بیمارستانی این مسئله را به وضوح نشان می دهد . برخی از فضاهای مهم تشخیصی که معمولا َ هزینه های تجهیزاتی را افزایش می دهند ، مانند پرتونگاری ، اندوسکوپی ، اولتراساند ، تکرار شده و در برخی از موراد ( طب هسته ای ) به صورت اغراق آمیزی فضاهای زاید به خود اختصاص داده اند یا ابعاد وسیع غیر لازم و نامتناسبی را اشغال کرده اند ( فضاهای اقامت کارورزان و دانشجویان ) . لازم به تذکر است که پیش بینی فضاهای خوابگاهی در مراکز در مانی مشکلات نظارت بر ترافیک بیمارستان را به دنبال دارد و از نظر تداخل رفت و آمد پرسنل نامطلوب تلقی می شود . عوارض زیر بنای اضافی حاصل از تکرار فضاهای تشخیصی و پشتیبانی ، به خصوص مرکز استریل و منظور داشتن اتاق های عمل اضافی بار مالی بسیار سنگینی را از نظر تجهیزات و تاسیسات پزشکی و مکانیکی و برقی به بیمارستان تحمیل خواهد کرد .

4- عدم توجه به سیستم های بیمارستانی از نظر اقتصادی

پیامدهای دراز مدت و مهم هزینه های طراحی و ساخت و ساز در هزینه های نگهداری محسوس می شود . در صورت عدم توجه به انتخاب عملی ترین و با صرفه ترین سیستم عملکرد درون بخشی ، هزینه بی موردی برای تمام مدت فعالیت بیمارستان بر بودجه مدیریت آن تحمیل خواهد شد.

طرح و احداث بناهای بهداشتی – درمانی

طرح مراکز درمانی تخصصی

ارزیابی طرح های معماری اصولا  کار دشواری است ، چه رسد به طرح های بیمارستانی که از زمره پیچیده ترین ساختمان های عمومی اند و به همین سبب طراحی موفق آنها عمدتا جز در پرتو هماهنگی و انسجام کامل گروه های متنوع تخصصی فنی امکان پذیر نیست . از این رو ، تلاش برای سنجش این گونه طرح ها بر پایه های انتزاعی و بدون توجه به شرایط زمانه عمومی کار طراحان قیاسی مع الفارق و جدلی است که به نتیجه مطلوب منتهی نخواهد شد ….. اگر چنین کنیم ، زحمات مشاوران و طراحانی نادیده گرفته می شود که به رغم تمام مشکلات موجود ، بدون منفی نگری و با تلاش بی شائبه ، طرح ها را به سرانجام می رسانند ، بیان تجریدی نارساییهای طرح ها ، در عوض ارج نهادن به شرکت آنان در این کار فرهنگی و آموزشی ، زحمات ایشان را ناخواسته ضایع می کند . علاوه بر آن ، در این صورت قدیمی برای تحلیل مسائل واقعی به طراحان در پیشبرد چنین پروژه هایی و راه حلهای آن برداشته نمیشود و در نتیجه از این تلاش هم طرفی بر نمی بندیم و درسی نمی آموزیم.

وضعیت کنونی بیمارستان سازی در کشور و مشکلات آن

طی بیست سال گذشته طرح های بیمارستانی زیاد تهیه شده و به مرحله اجرا در آمده است . طبق آمار موجود ، فعلا َ حدود 230 بیمارستان با حدود 28556 تخت توسط دولت در دست ساخت است . علاوه بر این ، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی با احداث حدود 115 واحد بیمارستانی به ظرفیت کل حدود 28000 تخت توسط بخش خصوصی نیز موافقت اصولی کرده است . این حجم عظیم فعالیت بر پایه کدام برنامه و اصول استوار است و در قالب کدام طرح فراگیر صورت می پذیرد ؟

بیمارستان ها با جان و سلامتی انسانها سر و کار دارند و پاسخگویی آنها به این رسالت خطیر ، مستلزم حداکثر کارآیی این مجموعه – از عوامل انسانی گرفته تا امکانات و تجهیزات آنها – است . هر بیمارستان مجموعه ای است بسیار پیچیده و متنوع از نیاز ها ، تضادها ، تجهیزات و امکانات ، بنابراین ، باید به دقیقترین و کارآمدترین نحوه طراحی شوند تا حاصل کار مقبول گردد . بدین ترتیب اولاَ ، کار طراحی بیمارستان یک کار گروهی چند تخصصی و محتاج درجات بالایی از هماهنگی تیمی است و ثانیاَ تهیه برنامه فیزیکی مناسب و طرح مطلوب مستلزم وجود اطلاعات ،داده ها و معیارهای اولیه ای است که بدون آنها هیچ تیم طراحی قادر به ارائه کار مطلوب نخواهد بود . آنچه در زیر ارائه می شود مجموعه ای از مشکلاتی است که در همان قدم اول در مقابل تیم طراحی بیمارستان قرار میگیرد . اولین اشکال را شاید بتوان در شبکه بهداشتی –درمانی کشور جست . جمهوری اسلامی ایران دارای یک شبکه بهداشتی –درمانی است . خانه های بهداشت روستاها به وسیله این شبکه به مراکز بهداشت روستایی و در نهایت به مراکز بهداشت شهری پیوند می یابند ، ولی به مجرد ارجاع بیمار ، از مراکز بهداشت شهری به مراکز درمانی به ویژه بیمارستان ها ، این شبکه کاآیی خود را از دست می دهد . چنین به نظر می رسد که احداث بیمارستان های جدید در قالب طرح سنجیده شبکه جامع بهداشتی – درمانی صورت نمی پذیرد .البته پایین بودن تعداد تخت های بیمارستانی به نسبت جمعیت کشور در مقایسه با استانداردهای قابل قبول در شهرهای در حال توسعه و نیاز شدید به احداث فضاهای درمانی در سطح مملکت سبب گردیده که اشکالات احداث نابجای ساختمان ها و بخش های بیمارستانی چندان چشمگیر نباشد . مع ذالک باز هم مشاهده می شود که بعضی از فضاهای درمانی شناخته شده بدون کادردرمانی و با بیمارانی معدود ، تقریبا َ بلا مصرف مانده اند و در بسیاری نقاط دیگر ، فضاهای درمانی آن چنان با ازدحام مراجعان مواجه اند که ارائه خدمات درمانی قابل قبول میسر نمی گردد . در طرح و احداث بیمارستان ها ، مطالعات امکان سنجی ضروری صورت نمی گیرد . در انتخاب زمین مناسب نیز بررسی عوامل محیطی و فیزیکی به نحو مطلوب انجام نمی شود . اداره کنندگان و بهره برداران طرح های ساخته شده ، بر مبنای خط مشی ها و روش های بهینه ملی و هماهنگ عمل نمی کنند . هر واحد بنا به سلیقه و تجربه شخصی مدیر وقت سازمان می یابد . افزون بر این ، همین روش های تجربی رایج و عرفی درست یا نادرست نیز در هیچ جا به صورت مکتوب منعکس نمی گردد تا طراحان بتوانند با مراجعه به آنها کیفیت طرح خود را بالا ببرند و طراحی مناسب را به سامان برسانند . متولین امور بیمارستان سازی هنوز معیار ها و مبانی ملی جامعه برای طراحی ساختمان های بیمارستانی تدوین نکرده اند . تیم های طراحی معمولا َ طراحی را بر مبنای دریافت های شخصی خود از مدارک گوناگون خارجی ، که بر پایه شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور شکل گرفته است ، یا بر اساس آرا و تجارب شخصی خود پیش می برند . برنامه ریزی کالبدی بیمارستان ها علی الاصول باید بر مبنای پیشگفته استوار باشد ، ولی به دلیل فقدان این مبانی ، این برنامه ها نه فقط نظم بهینه در طراحی ایجاد نمی کنند ، حتی باعث هرج و مرج و نابسامانی در طراحی نیز می گردند . استانداردهای مختلف مربوط به طراحی اجزای فضاهای بیمارستان – که علی القاعده است با توجه به تجارب بومی بیمارستان سازی در کشور تدوین شده باشد – وجود ندارد . سیاست ها و رهنمودهای لازم برای انتخاب نوع تجهیزات مناسب در کشور تدوین نگردیده است و مرکز رسمی نیز برای تعیین و توصیه و تجهیزات و تاسیسات مناسب وجود ندارد . و از همه مهم تر ، روشهای وارسی و کنترل طرح های اجرا شده در مراحل بهره برداری و جستجوی معایب کار انجام شده در مراحل مختلف طرح و ساخت وجود ندارد و به کار نمی رود . طبیعی است که نمیتوان انتظار داشت مهندسان مشاور تمامی این اقذامات و مطالعات را ، آن هم برای یک پروژه منفرد ، انجام دهند و این کار اصولاَ مقدور هم نیست . در واقع ، قسمت عمده این مطالعات و توصیه ها برای طرح و ساخت بیمارستان ها باید توسط مسئولان و متولین امر بهداشت و درمان کشور و یا سایر مسئولان ذیربط در سطح کشور انجام گیرد و به عنوان دستورالعمل کلی و معیارها و ضوابط طراحی تدوین گردد . مراکز درمانی و بیمارستان ها با جان و سلامتی انسان ها سر و کار دارند و پاسخگویی آن ها به این رسالت خطیر مستلزم حداکثر کارایی این مجموعه ، از عوامل انسانی گرفته تا امکانات و تجهیزات آن ها است . مرکز درمانی مجموعه ای است که بسیار پیچیده و متنوع از نیاز ها ، تضاد ها ، تجهیزات و امکانات ، بنابراین باید به دقیق ترین و کار آمد ترین نحو طراحی شوند تا حاصل کار مقبول گردد . اگر توجه به زیبایی و مسائل روانشناختی در طراحی معماری را در کنار عوامل کارایی ، ایستایی و اقتصاد یکی از واجبات فرایند خلق آثار معماری بدانیم ، این مهم به خصوص در طراحی فضاهای بهداشتی و درمانی مرتبه ای مهم تر را می طلبد . ایجاد فضاهای شاداب و آرامش بخش برای مخاطبان فضاهای درمانی که به طور موقت دچار آسیب های جسمی و یا روحی شده اند و حتی برای پرسنل زحمتکش جامعه پزشکی که همواره با افراد بیمار و آزرده مواجه هستند ، امری انکار ناپذیر می باشد.

بخش اداری

ورودی

ورودی بیمارستان باید به وضوح قابل تشخیص باشد و برای تازه واردها جلب توجه نماید . تعبیه رامپ های ورود خوردو و بیمار در این ورودی ها اجباری و از ملزومات می باشد . بهتر است ورودی از لحاظ زیبایی بیشتر شبیه ورودی یک هتل مرتب و تمیز باشد . پس از گذشتن از فیلتر ورودی وارد سالن انتظار و پذیرش بیماران می شویم . اندازه سالن انتظار به ظرفیت تخت بیمارستان و حداکثر تعداد عیادت کنندگان بستگی دارد.

مسیرهای رفت و آمد عیادت کنندگان ، بیماران و کارکنان از هال به سمت جلو از یکدیگر جدا می شود . از لحاظ کنترل رفت و آمد باید بتوان دسترسی عمومی از پذیرش به قسمت های داخلی و مسیرهای رفت و آمد کارکنان را مانع شد .هال عمومی ورودی باید در برگیرنده تلفن های عمومی ، کیوسک های فروش گل و هدایا ، سالن کافه تریا و یک سری خدمات مانند بانک ، بیمه ، مددکاری و … باشد.

بطور کلی بیمارستان بهتر است برای هر عملکرد اصلی یک ورودی مجزا داشته باشد به نحوی که ورودی اصلی بیمارستان و کادر اداری ، ورودی درمانگاه ، ورودی آمبولانس و اورژانس و ورودی بخش خدماتی اعم از پرسنل و وسایل نقلیه مجزا طراحی شوند ( دیاگرام2- 1  ). در بیمارستان جایگه ورودی اورژانس از لحاظ سهولت دسترسی بسیار ویژه می باشد زیرا اولین بخشی که بیمار بد حال به آن رجوع می کند اورژانس بوده و عمده پذیرش بیمارستان از این بخش می باشد.

تفکیک ورودی های بیمارستان

تفکیک ورودی های بیمارستان

حوزه ریاست، حوزه مدیریت

تحت این عنوان یک سری عملکردهای اساسی قرار گرفته که برای اداره بیمارستان ضروری می باشند ولی وسعت بخش را نخواهند داشت .بعضی از آنها در ارتباط با عموم بوده باید دسترسی به آنها آسان باشد .با وجود آنکه احتیاجات فضایی مدیریت زیاد نمی باشد بهترین و مستقیم ترین انعکاس دهنده تشکیلاتی هستند که بیمارستان را اداره می کنند . مدیریت بطور آگاهانه و مداوم ارتباط با عموم را مد نظر قرار می دهد . بهتر است عملکردهای اداری از جمله مدیریت ، بخش ریاست ، اتاق مدیر بخش پرستاری ، منشی ها ، اتاق های جلسات ، اتاق کارمندان اداری ، حسابداری در یک نقطه مرکزی و نزدیک به هم و در طبقه اول قرار گیرند.

بایگانی

این بخش از مدیریت یک ارتباط مهم را بین بخش درمانی و مدیریت به وجود می آورد .پرونده پزشکی که چارت نیز خوانده می شود . در ابتدای پذیرش بیمار با نوشتن نام ، آدرس و سایر اطلاعات شخصی بر روی یک صفحه تشکیل می گردد. در این پوشه تمام نکات و دلایل آنچه برای بیمار انجام شده از عملیات تشخیصی و اشعه گرفته تا رژیم های مخصوص و حتی گزارش کالبد شکافی در صورت مرگ ، تاریخ مرخص شدن و تمام هزینه ها و صورت حساب ها ، مکتوب می شود . در طول مدتی که بیمار در بیمارستان بستری است پرونده وی در ایستگاه پرستاری نگهداری می شود و چون اطلاعات آن محرمانه است باید از دید عموم دور نگه داشته شود. به طور کلی عناصر ضروری یک سیستم بایگانی مشابه عناصر کتابخانه خواهند بود . یعنی عبارتند از فضای انبار ، روش موثری برای بایگانی و دسترسی به پرونده ها در هر زمان و فضاهای کار و اتاق های مورد نیاز.

بخش های رفاهی جنبی

اقامتگاه برای همراهان بیمار

اقامتگاه جهت اسکان همراه بیمارانی است که از شهرهای دیگر به بیمارستان منتقل شده اند . این بخش می تواند بصورت ساختمانی مستقل در سایت مورد نظر و یا نزدیک به محوطه بیمارستان بوده و یا بصورت قسمتی از ساختمان بیمارستان باشد که در این صورت لازم است دسترسی به آن به طور مجزا و مستقلاَ از محوطه بیمارستان بوده و همراهان نیازی به حرکت در میان بخش های عمومی و درمانی بیمارستان نداشته باشند . همچنین از نظر مکان یابی لازم است در قسمتی کم سر و صدا و دور از دسترس عموم قرار داشته باشد.

مهد کودک

در صورت وجود مهد کودک جهت نگهداری فرزندان پرسنل بیمارستان لازم است که ورودی آن به طور مستقل در محوطه بیمارستان قرار داشته باشد و از داخل ساختمان نیز امکان دسترسی تنها از بخش های اداری و غیر درمانی وجود داشته باشد تا مادران بتوانند در صورت ضرورت در میان شیفت کاری خود به فرزندانشان دسترسی سریع داشته باشند . لازم است مهد کودک دارای یک حیاط خصوصی و به دور از سر و صدای بیمارستان باشد .

آنچه در مورد روابط عملکردی بین بخش های مختلف بیمارستان مطرح شد را می توان به صورت دیاگرام (3-ب ) جمع بندی نمود.

بخش های بیمارستانی ارتباط بخش های بستری با بخش فیزیوتراپی بیشتر به صورت حضور فیزیوتراپ بر بالین بیمار می باشد

بخش های بیمارستانی ارتباط بخش های بستری با بخش فیزیوتراپی بیشتر به صورت حضور فیزیوتراپ بر بالین بیمار می باشد.

چگونگی استقرار اتاق های عمل

در این باره سه الگوی متعارف به صورت زیر است :

  1.    الگوی خطی
  2.    الگوی هم مرکز
  3.    الگوی مجاور

از هیچ اتاق عملی نباید بیشتر از 8 ساعت در روز استفاده شود و یک روز هفته باید اتاق عمل به کلی برای انجام عملیات استریلیزاسیون تعطیل شود .

الگوی استقرار اتاق های عمل

الگوی استقرار اتاق های عمل

بخش تشخیصی – درمانی

بخش تشخیصی – درمانی در تشکیلات بیمارستانی

تشکیلات بیمارستانی بطور عادی تعدادی خدمات را در جهت کمک به کادر پزشکی ، در مراقبت از بیمار مقرر داشته است . خدمات ذکر شده به این دلیل ثانوی به حساب می آیند که به صورت کمک در تشخیص و درمان پزشک معالج مورد استفاده قرار می گیرند و در صورت تجویز او عرضه می شوند و یا از طرف دیگر به عنوان روال عادی کار انجام می پذیرند و بوسیله پزشک یا متخصص مربوطه ترجمه می گردند . پزشکان متصدی این خدمات معمولا َ پیشنهاد خود را با پزشک معالج در میان می گذارند نه با شخص بیمار . جهت خدمات تشخیصی معمولاَ از تجهیزات الکتریکی و مکانیکی خاص بیمارستانی به منظور عکسبرداری و یا ثبت نمودارهایی از چگونگی وضعیت اندام های داخلی بدن استفاده می شود . در موارد متعددی نیز تشخیص بیماری نتیجه بررسی و مطالعه بر روی نمونه های گرفته از بدن به صورت خون ، ادرار ، بافت و … در محیط آزمایشگاه می باشد . خدمات تشخیصی در بخش های رادیولوژی ، بخش اسکوپی ، سی تی اسکن ، عکسبرداری هسته ای ، ام ، آر ، آی ، نوارگیری ها ، آنژیو ، آزمایشگاه و … صورت می گیرد . جهت خدمات درمانی از امکانات مکانیکی و الکتریکی برای کار بر روی قسمت آسیب دیده استفاده می شود . این خدمات بیشتر در بخش های رادیوتراپی ، فیزیوتراپی ، کار درمانی ، گفتار درمانی و…صورت می گیرد . داروخانه نیز به عنوان بخشی که در مراحل درمان ایفای نقش می کند . در این قسمت طبقه بندی می شود . برای استفاده از امکانات تشخیصی – درمانی بیمارستان ممکن است بیمار به صورت سرپایی و یا بر روی تخت و برانکار به بخش مربوطه ارجاع شود و یا دستگاههای پرتابل مربوطه به محل بیمار منتقل شود . بیشترین حجم مراجعه بیمار به اشعه ایکس تشخیصی می باشد . کسانی که به اشعه ایکس درمانی یا بدن درمانی مراجعه می کنند . تعدادشان کمتر و مدت زمان مراجعه آنها طولانی تر است . داروخانه تنها واحدی در این میان می باشد که مستقیماَ پول از بیمار دریافت می کند و بنابراین باید قابل دسترسی مستقیم عموم بوده ، به صندوق نیز نزدیک باشد .ممکن است مخارج سایر خدمات بصورت مستقل و یا در صورت حساب بیمارستان منظور گردند . تسهیلات مکمل باید قابل دسترسی بیماران بستری و بیماران سرپایی باشند . این موضوع به ویژه برای رادیولوژی که در خدمت اورژانس نیز قرار می گیرد ، اهمیت خاص دارد . در زیر بخش های عمده ای از خدمات تشخیصی – درمانی بیمارستان تعریف شده اند.

خدمات تشخیصی درمانی

خدمات تشخیصی درمانی

ارتباط بخش های تشخیصی درمانی با سایر بخش های بیمارستان

ارتباط بخش های تشخیصی درمانی با سایر بخش های بیمارستان

بخش خدماتی

بخش خدمات بیمارستان همانند تسهیلات تشخیصی و درمانی ، خدمات ثانویه را به بیمار ارائه می دهد . این خدمات معمولاَ بصورت مستقل درنظر گرفته می شوند زیرا مقدار ناچیزی از فعالیت آنها مستلزم نظارت های پزشکی خواهد بود . در قسمت تغذیه رژیم و در استریل مرکزی روش های شبه فنی مورد استفاده بوده در نتیجه تا حدودی رابطه با کادر پزشکی برقرار می کنند ولی در کاخداری و رختشویخانه ، کارگاه های تعمیرات و فضای تاسیسات ، انبارهای عمومی مرکزی و تسهیلات ، کادر مستلزم چنین روش هایی نیستند . بخش خدمات برخلاف دیگر بخش های نزدیک به بیمار احتیاجی ندارد جوابگوی اورژانس های پزشکی باشد ولی باید آمادگی مواردی پون قطه برق ، بار اضافی بر تاسیسات و نظایر آن را داشته باشد .

ممکن است در بیمارستان های بزرگ ، یک ساختمان مستقل برای خدمات ، مفید واقع گردد .( مگر در مورد آشپزخانه ) و نتیجه مطلوب آن جداسازی صدا ، ارتعاشات ، بو و رفت و آمدهای سنگین خواهد بود . در مقابل می تواند این عملیات همگی در طبقه زیر زمین قرار گیرند . در یک ساختمان چند طبقه بهتر است مرکز تدارکات در نزدیکی مرکز آسانسور ها واقع گردد . با وجود همه اینها شرایط کاری اهمیت فوق العاده ای دارد و نتیجه جای گیری در یک زیر زمین نباید فضایی تنگ و تاریک بخصوص در مورد آشپزخانه ، رختشویخانه و تدارکات مرکزی باشد . بطور کلی به دلیل سر و صدای زیاد خودروهای حمل کالا و ماشین ها و از طرف دیگر بوی ظروف زباله ها و مواد زائد آشپزخانه و … این بخش نباید در نزدیکی قسمت های پرستاری قرار گیرد . بهتر است ورودی و حیاط مخصوص تدارکات کالا را که از ورودی های اصلی آمبولانس مجزا است ، در اختیار داشته باشیم . رفت و آمدهای داخلی و خارجی باید طوری با هم هماهنگ باشند که از تداخل با مسیرهای مورد استفاده قسمت های مراقبت و درمان اجتناب شود . بخش خدماتی شامل بخش های تغذیه ، کاخداری ، رختشویخانه ، استریلیزاسیون مرکزی ، مورگ ، انبار ، تاسیسات ، کارگاه ، نقلیه ، پارکینگ و رختکن می باشد.

روابط میان انبارها بخش های خدماتی و بخش های اصلی بیمارستان

روابط میان انبارها بخش های خدماتی و بخش های اصلی بیمارستان

بخش بستری داخلی / جراحی

شرایط مناسب محیط بیمار

تعریف

یک قرن پیش فلورانس نایتینگل تاکید کرد که محیط مناسب در بهبود بیماران نقش مهمی دارد . امروزه طراحان ساختمان بیمارستان و مدیرانی که راهبری بیمارستان را در دست دارند ، کوشش زیادی در ایجاد محیط مناسب برای بیماران دارند . طراحان در برنامه ریزی و طراحی بخش های بستری داخلی / جراحی لازم است توجه خاصی به ایجاد محیط مناسب برای بیماران داشته باشند . بعد از جراحی طرح ساختمان بیمارستان ، در زمان بهره برداری نیز ،سیاست های راهبری بخش های بستری توسط هئیت مدیره بیمارستان ، مدیریت پرستاری و گروه پرستاری ، نقش اساسی در ایجاد محیط مناسب برای بیماران دارند .

مواردی که موجب ایجاد محیط مناسب برای بیماران می شود

مواردی که در برنامه ریزی طراحی و اجرای بخش های بستری داخلی / جراحی برای ایجاد محیط مناسب برای بیماران مورد ملاحظه قرار می گیرد عبارت است از :

  • نور طبیعی ، منظره و تهویه طبیعی
  • نور مصنوعی
  • دما ، رطوبت و تهویه
  • صدای مطلوب و نامطلوب تسهیلات آسایش و ایمنی
  • رنگ و فضای معماری
  • امکانات مناسب معلولان
  • حمام ها و سرویس های بهداشتی
  • رنگ و فضای معماری

نور طبیعی،  منظره و تهویه طبیعی

برای بر آوردن نیاز بیماران به نور طبیعی ، منظره و تهویه طبیعی در اتاق های بستری ، پنجره نقش اساسی دارد . پنجره های اتاق های بستری می تواند دارای ویژگی های زیر باشد :

ابعاد پنجره

ابعاد پنجره در اتاق های بستری متناسب با شرایط اقلیمی باشد . در اقلیم های گرم و مرطوب ، گرم و خشک و سرد ابعاد پنجره کوچک شود . سطح پنجره از 20 درصد سطح دیواری که دارای پنجره است ، بزرگ تر نباشد . در اقلیم معتدل و بارانی ابعاد پنجره می تواند بزرگتر انتخاب شود . ( حدود 30 درصد سطح دیواری که دارای پنجره است ) .

مکان پنجره ها

در اتاق های بستری چند تختخوابی که تختخواب های بیماران روبروی یکدیگر هستند محل پنجره در وسط اتاق ، روبروی در ورودی اتاق باشد ، تا هر دو دسته بیماران اتاق بتوانند به راحتی منظره بیرون را تماشا کنند.

در اتاق های بستری یک یا دو یا سه تختخوابی که تمام تخت های بستری در یک طرف قرار دارند مکان پنجره ها در پایین تخت های بیماران روبروی در ورودی اتاق قرار گیرد ، از ایجاد پنجره پشت سر بیماران خودداری شود

نوع بازشوی پنجره ها

برای استفاده از تهویه طبیعی ، پنجره ها به گونه ای طراحی شود که بتواند به مقدار کمی باز شده و در همان موقعیت قفل شود مقدار باز کردن پنجره ها وقفل آن باید توسط پرستاران بخش انجام گیرد . اگر ساختمان تحت پوشش مدیریت هوشمند ساختمان باشد ، باز و بسته شدن پنجره ها تحت کنترل این سیستم خواهد بود .

نور مصنوعی

از آنجایی که بیمار روی تخت بیمارستانی قرار دارد . ( چه در اتاق های بستری و چه در حرکت روی برانکاردر در راهرو ها ، هنگام نقل و انتقال ) بیشترین محلی که ئر معرض دید بیمار قرار دارد سقف است .برای انتخاب نوع چراغ در بخش های بستری داخلی / جراحی موارد زیر مورد توجه قرار گیرد .

نور مصنوعی در اتاق های بستری

بهترین نوع نور مصنوعی در اتاق های بستری بیماران ، نور غیر مستقیم است به طوری که منبع نور خارج از دیدرس بیماران باشد . کنسول های بالای تخت این امکان را فراهم می آورد . در کنسول بالای تخت بیماران دو نوع چراغ تعبیه می شود .

چراغ مطالعه

به ازای هر تخت بیمار یک چراغ مطالعه روی کنسول قرار می گیرد . تخت بیمار در محور این چراغ قرار دارد ، زاویه چراغ مطالعه به گونه ای است که به چشم بیمار طرف مقابل نمی خورد .

چراغ عمومی اتاق

بالای کنسول چراغی تعبیه می شود که نور عمومی اتاق را بوجود می آورد .به ازای هر تخت بیمار یک چراغ روی کنسول قرار می گیرد که جهت آن به طرف سقف است ، منبع نور به چشم بیماران نمی خورد و نور اتاق بطور غیر مستقیم تامین می شود.

چراغ خواب

چراغهای خواب در اتاق های بستری در ارتفاع پایین دیوار ، جهت حرکت بیماران در شب نصب شود.

چراغ راهروها

در صورتی که چراغ های راهروهای بخش های بستری داخلی / جراحی در محور وسط راهرو نصب شود ، حتی المقدور به صورت توکار و دارای لوور یا شیشه های پریز ماتیک باشد.

دما ، رطوبت و تهویه مکانیکیکنترل دما و رطوبت دما و رطوبت فضاهای بخش بستری ، به خصوص اتاق های بستری لازم است در حد معینی بر حسب اقلیم محل بیمارستان کنترل شود .

تهویه مکانیکی

در صورتی که تهویه طبیعی برای تعویض هوای اتاق های بستری کافی نباشد ، توصیه می شود با کمک سیستم های تهویه مکانیکی این فضاها تهویه شود .

در صورتی که اتاق های بستری بیماربه صورت مکانیکی تهویه شود ، توصیه می شود از فیلتر های ضد باکتری استفاده شود تا هوای اتاق در حد معینی تصفیه و پاکیزه شود ، سیستم هوای تازه که به وسیله تهویه مکانیکی تامین می شود از انتشار بو و راکد بودن هوایی که باعث آزار بیماران می شود جلوگیری می نماید.

صدای مطلوب و نامطلوب

تعریف:

طراحی و تجهیز فضای بسته ای که بهترین شرایط ممکن را برای شنیدن صدای مطلوب و دور کردن صدای نامطلوب بدست آورد .

در بخش های بستری جلوگیری از صدای نامطلوب اهمیت خاصی دارد هرگونه صدای نامطلوب موجب آزار بیماران می شود و در روند بهبودی آنان می تواند تاثیر نامطلوب داشته باشد ، در مقابل صدای مطلوب در بهبود بیماران تاثیر دارد .

صدای نامطلوب:

مورادی که در طراحی ساخت بیمارستان ها می تواند از ایجاد صدای نا مطلوب در بخش های بستری داخلی / جراحی جلوگیری کند به شرح زیر است:

  • محل استقرار بیمارستان .
  • پوسته خارجی ساختمان بیمارستان .
  • سیستم های سرمایش و گرمایش و تخلیه هوا در بخش های بستری .
  • صدای ناشی از پخش موسیقی ، رادیو و تلوزیون در اتاق های چند تختخوابی .
  • صدای ناشی از سیستم بهداشتی در بخش بستری .
  • محل سرویس های بهداشتی در بخش بستری .
  • فضایی که عملکرد داخل آن باعث تولید صدا می شود .
  • انعکاس صدا و مصالح نازک کاری مناسب .
  • مقررات سیستم مدیریت پرستاری در جلوگیری از صدای مزاحم در بخش .

محل استقرار ساختمان بیمارستان

ساختمان بیمارستان نباید در کنار خیابان های پر سر و صدای شهر یا در کنار فرودگاه ، ایستگاه قطار ، بزرگراه و غیره ساخته شود . سعی شود زمین بیمارستان بزرگ انتخاب شود تا علاوه بر تامین گسترش آینده ، ساختمان بیمارستان از ترافیک اطراف جدا باشد . از ایجاد پارکینگ در قسمت بستری بیماران خودداری شود . توصیه می شود طراحان بیمارستان ، سیستم طراحی را برای زمین مشخص ، به طریقی انتخاب کنند که ساختمان بیمارستان تمام زمین را اشغال نکند.

پوسته های خارجی ساختمان بیمارستان

عایق بودن پوسته خارجی بیمارستان و دو جداره بودن پنجره ها ، علاوه بر صرفه جویی در مصرف انرژی ، جهت جلوگیری از نفوذ صدای نامطلوب بسیار مفید است.

انعکاس صدا و مصالح نازک کاری

توصیه می شود از کاربرد مصالحی مانند سنگ در دیوار ها و کف که باعث انعکاس صدا در اتاق های بستری بیماران و یا در راهروهای بخش شود ، خودداری می شود . کف پوش از جنس سینتتیک در مقایسه با سنگ ، هم از نظر کنترل عفونت و هم از نظر جذب صدا برتری دارد . در سقف ها از مصالحی که خاصیت جذب صدای آن ها بالا است استفاده شود . مقررات مدیریت پرستاری در بخش ها می تواند به مقدار زیادی از همهمه و صدای نامطلوب در بخش های بستری داخلی / جراحی جلوگیری کند . برخی از مفاد مقررات شامل موارد زیر است:

  • جلوگیری از جوم عیادت کنندگان در ساعات ملاقات بوسیله مقرراتی که اجازه نمی دهد هر بیمار در هر لحظه بیش از دو نفر عیادت کننده داشته باشد .
  • ایجاد علائم هشدار دهنده برای رعایت سکوت در بخش های بستری و تذکرات شفاهی به بیماران ، همراهان بیمار و کارکنان بخش .
  • استفاده از کفش های مخصوص برای کارکنان که تولید صدا نمی کند .

اتاق روز بیماران

در طراحی بخش بستری ، اتاقی در ابتدای بخش پیش بینی شود . این اتاق که بنام اتاق روز بیماران نام گذاری می شود ، طراحی مبلمان آن  بایدمناسب باشد ، به طوری که بیماران احساس آسایش کنند . وجود پنجره و دید به بیرون ساختمان در این اتاق الزامی است . موارد استفاده از این اتاق به شرح زیر می باشد.

نشیمن بیماران

بیمارانی که دوره بهبود را می گذرانند و لازم نیست تمام روز را در بستر بسر برند ، به اتاق روز مراجعه می کنند . در این اتاق مجلات ، روزنامه ها و تلویزیون وجود دارد .

انتظار بیماران پذیرش شده یا ترخیص شده

بیمارانی که تازه پذیرش شده اند و تخت آن ها به علت زمان نظافت و تعویض ملافه آماده نمی باشد ، مجبورند مدتی انتظار بکشند ، از این اتاق استفاده می کنند . بیماران ترخیص شده نیز که نیاز به راهنمایی برای خروج از بیمارستان دارند . در بعضی موارد ، مدت کوتاهی در این اتاق انتظار می کشند تا پرستار راهنمای آن ها آماده شود .

ملاقات دوستان و بستگان

بعضی از بیماران که در شرایط بهبود بسر می برند مایلند از اتاق روز برای ملاقات دوستان و بستگان استفاده کنند.

فضای معماری

در طراحی داخلی بخش بستری کیفیت طراحی بسیار مورد توجه است . موارد زیر باید توسط معمار طراح بخش مورد توجه قرار گیرد .

کیفیت طراحی فضاهای بخش بستری

طرح کل بخش به اشکال متفاوتی می تواند انجام گیرد . باز شدن بعضی از قسمت های راهرو بخش مخصوصاَ در محل ایستگاه پرستاری ، می تواند در بالا بردن کیفیت طرح کمک زیادی نماید. راهروی بخش باید بتواند به طریقی از نور طبیعی استفاده کند . طراحی اتاق های بستری ، پنجره های آن و سایر مناصر هر اتاق می تواند با هماهنگی کاملی طراحی شود . در طراحی ایستگاه پرستاری باید توجه داشت که فضای ایستگاه پرستاری با فضای راهروهای اطراف آن در ترکیب قرار گیرد . بیماران و مراجعان احساس نکنند که پرستاران در پشت آن گم شده اند و در دسترس نیستند . انتخاب مصالح مناسب در نازک کاری می تواند در کیفیت فضا نقش مهمی داشته باشد.

رنگ

هارمونی و کنتراست در انتخاب رنگ در بخش های داخلی / جراحی بسیار مهم است سعی شود رنگ غالب بخش ، از رنگ های روشن انتخاب شود . در مقابل بعضی از عناصر که سطح کمتری دارند ، میتوانند رنگ های تیره داشته باشند ، مانند دستگیره ها ، ضربه گیرها ، ازاره دیوارها و غیره . در ترکیب رنگ ها از رنگ های تا حدودی تیره تر می توان استفاده کرد ، مانند رنگ کف ها ، کانتر پرستاری ، کنسول بالای تخت ، چهار چوب درها و غیره . وجود تابلوی نقاشی بر روی دیوارها محیط را گرم تر می کند. انتخاب درست رنگ ، هارمونی و کنتراست آن ها در جهت ایجاد محیط آرام برای بیماران از اهمیت زیادی برخوردار است . از ایجاد دیوار ها وکف سنگی با رنگ های تیره و دلگیر اجتناب شود .

پیشخوان ایستگاه پرستاری

ارتفاع پیشخوان پرستاری در سمت مراجعان 115 سانتی متر می باشد که برای مراجعان معلول مناسب نیست . قسمتی از پیشخوان برای معلولان پیش بینی شود و ارتفاع آن 70 سانتی متر ،  هم سطح میز پیشخوان پرستاری باشد . از این قسمت ، معلول روی صندلی چرخدار می تواند با پرستاران پشت پیشخوان ارتباط گیرد .

دستگیره درها

روی تمام درهایی که توسط بیماران استفاده می شود دستگیره ای از لوله خم در راستای ارتفاع به طول 30 سانتی متر که ارتفاع مرکز آن تا کف 100 سانتی متر باشد پیش بینی شود . این دستگیره توسط بیمار معلول و غیر معلول به راحتی قابل استفاده است .

پاخور درها

ارتفاع پاخور درها از زمین 30 الی 40 سانتی متر باشد .

پنجره درها

توصیه می شود کنار درها ، در فضاهایی که دید به داخل ممانعتی ندارد پنجره باریکی به صورت قائم ایجاد گردد که پایین پنجره از کف 90 سانتی متر و بالای آن از کف 185 سانتی متر باشد . این نوع پنجره روی درها برای معلولان و غیر معلولان قابل استفاده است . تسهیلات و فضاهای مورد نیاز پزشکان و پرستاران در بخش های بستری داخلی / جراحی تسهیلات و فضاهای مورد نیاز پرستاران گروه پرستاری برای انجام وظایف خود در بخش های بستری داخلی / جراحی نیاز به امکانات و تسهیلاتی دارند . مواردی که در برنامه ریزی و طراحی بخش باید توسط طراحان پیش بینی شود عبارتند از :

ایستگاه پرستاری

ایستگاه پرستاری همانند قلب بخش بستری عمل می کند و مرکز کلیه فعالیت های اداری و پرستاری بخش می باشد .

مکان ایستگاه پرستاری

ایستگاه پرستاری در مرکز بخش بستری قرار می گیرد ، به طوری که پرستاران از ایستگاه پرستاری بتوانند کل بخش را تحت کنترل داشته باشند .

ایستگاه پرستاری نزدیک به اتاق های ایزوله و یک تختخوابی که معمولاَ بیماران بد حال را بستری می کنند ، باشد .

مکان استقرار ایستگاه پرستاری به گونه ای طراحی شود که ورودی بخش در دیدرس قرار گیرد .

از ایستگاه پرستاری به اتاق های پشتیبانی بخش ، دسترسی راحت باشد ، مخصوصاَ به اتاق دارو و کار تمیز این اتاق باید در دیدرس مستقیم و نزدیک ایستگاه پرستاری باشد .

در صورتی که در طراحی بخش های بستری داخلی / جراحی ، دو بخش بستری پشت به پشت هم قرار گیرند ، دو ایستگاه پرستاری با یک در با هم مرتبط شوند ، تا در شرایط اورژانس دو گروه پرستاری بتوانند بهم کمک کنند .ایستگاه پرستاری در فاصله نزدیکی با سرپرستار باشد.

عناصر تشکیل دهنده ایستگاه پرستاری

پیشخوان

یکی از مهم ترین عناصر تشکیل دهنده ایستگاه پرستاری پیشخوان آن است و دارای دو قسمت است . قسمت بیرونی یا قسمت مراجعان که ارتفاع آن 115 سانتی متر از کف می باشد . این قسمت در محل مناسبی که در طراحی بخش و پیشخوان مشخص می شود ، قطع می شود تا مراجعان معلول بتوانند با پرستاران تماس بگیرند . قسمت دورنی یا قسمت پرستاران . در این قسمت میز پیشخوان قرار دارد که ارتفاع آن 70 سانتی متر از کف می باشد.

محل منشی بخش

محل منشی بخش در فضای ایستگاه پرستاری می باشد . در بیمارستان های ناحیه ای که این فضا کوچکتر طراحی می شود ، منشی بخش در پشت پیشخوان پرستاری استقرار می یابد . در بیمارستان های منطقه ای ، قطبی و کشوری ، توصیه می شود محلی در فضاهای ایستگاه پرستاری برای منشی طراحی شود . منشی بخش بوسیله کامپیوتر ، کارهای خود را انجام می دهد . محل کامپیوتر و پرینتر و فاکس در نظر گرفته شود .

اتاق سرپرستار بخش

در طرح بخش بستری ، اتاقی برای سرپرستار بخش پیش بینی شود که حتی المقدور در نزدیکی ایستگاه پرستاری باشد . توصیه می شود اتاق سرپرستار بخش پنجره ای داشته باشد که دارای شیشه یا پرده ای از داخل باشد که سرپرستار بتواند ایستگاه پرستاری را مشاهده کند ولی از خارج اتاق ، داخل آن قابل مشاهده نباشد . اتاق دارای فضای کافی برای کارهای اداری سرپرستار و مصاحبه با بیمار، بستگان بیمار و کارکنان بخش باشد .

فضای کافی در اطراف تخت بیمار

برای انجام کلیه عملیات کلینیکی توسط پرستاران اطراف تخت باید فضای کافی وجود داشته باشد .

فضای کافی در وان درمان ، حمام و سرویس بهداشتی

برای کمک به بیمارانی که نیاز به همراهی پرستار در موقع استفاده از سرویس بهداشتی دارند ، ابعاد سرویس بهداشتی ، حمام و وان درمان باید مناسب برای حضور و کمک پرستار به بیمار باشد .

فضاهای پشتیبانی

کلیه فضاهای پشتیبانی لازم برای اداره بخش مانند اتاق دارو و کار تمیز ، اتاق کار کثیف ، انبار رخت تمیز ، اتاق نظافت و غیره . در فاصله نزدیک به اتاق های بستری پیش بینی شود .

توالت و دستشویی کارکنان

حداقل یک توالت و دستشویی با علامت مشخصه روی در آن برای کارکنان پیش بینی شود .

بخش های بستری که رختکن کارکنان بخش ها ددر فضای مشترک بین دو تا سه بخش طراحی می شود ، حمام و توالت و دستشویی کارکنان در کنار رختکن های آن ها قرار می گیرد .

تسهیلات و فضاهای مورد نیاز پزشکان

فضای اطراف تخت بیمار

پزشکان روزانه با همراهی پرستاران بیماران را ویزیت می کنند . برای معاینه بیمار و شرح بیماری برای پرستاران نیاز به فضای مناسب در اطراف تخت بیمار می باشد .

اتاق معاینه و درمان

پزشکان برای معاینات دقیق تر و انجام برخی از عملیات پزشکی نیاز به اتاقی بنام اتاق معاینه و درمان دارند . این اتاق دارای تخت معاینه و درمان ، گازهای طبی ، دستشویی بیمارستانی ، نگاتوسکوپ و غیره می باشد .

گزارش نویسی پزشکان

در قسمت ایستگاه پرستاری میز گزارش نویسی پزشکان قرار دارد . پزشکان باید بتوانند به سهولت به پرونده های پزشکی ، فیلم های رادیولوژی دسترسی داشته باشند روی این میز نگاتوسکوپ برای مشاهده فیلم رادیولوژی لاز م است .

ترکیب بندی بخش های بستری داخلی / جراحی

مجموعه بخش های بستری بیشتر از یک چهارم از سطح زیر بنای بیمارستان را تشکیل می دهند . در طراحی کل بیمارستان عمومی ، ترکیب بندی بخش های بستری در یک مجموعه اهمیت زیادی دارد .  در صورتی که طراحی کل بیمارستان به صورت گسترده انجام گیرد ، بخش های بستری در یک یا دو یا سه طبقه در کنار هم قرار می گیرند ، در این صورت حداقل هر دو بخش بستری باید از طریق راهروهای داخل بخش به یکدیگر مرتبط باشند و ورودی آن ها به سرسرای مشترک بین دو بخش بستری که شامل کلیه فضاهای مشترک بین دو بخش است ، ارتباط داشته باشند و از آنجا به مسیرهای عمومی بیمارستان مرتبط شوند . در صورتی که طراحی کل بیمارستان به صورت متمرکز و در ارتفاع طراحی شود ، بخش های بستری روی هم قرار می گیرند . در این صورت حداقل در هر طبقه دو بخش بستری در کنار هم قرار گیرند . این دو بخش بستری از طریق راهروهای داخلی به یکدیگر مرتبط باشند و ورودی آن ها به سرسرای مشترک بین دو بخش بستری که شامل کلیه فضاهای مشترک بین دو بخش است، ارتباط داشته باشند و از آنجا از طریق پله و آسانسور به طبقات پایین متصل شوند .

جهت نور گیری بخش های بستری

استقرار مجموعه بخش های بستری ، چه به صورت گسترده و چه به صورت متمرکز ، به صورتی انجام گیرد که اتاق های بستری تقریباَ رد جهت شمال و جنوب قرار گیرد . در صورتی که طراح پروژه بیمارستان ، نیاز داشته باشد زاویه گردشی برای بلوک بستری پیش بینی کند ، ارجح است که بلوک بستری را حدود 15 درجه به سمت شرق گردش دهد . جهت نورگیری شمال و جنوب یا 15 درجه به سمت شرق جوابگوی تمام اقلیم های متنوع ایران می باشد . در طراحی پوسته خارجی ساختمان ، تمهیدات لازم برای در سایه قرار گرفتن پنجره های اتاق های بستری در فصل تابستان پیش بینی شود .

گسترش آینده

در طراحی بخش های بستری ، ( به صورت گسترده یا متمرکز ) ، گسترش آینده بخش های بستری باید مورد توجه طراحان قرار گیرد . بهترین روش در گسترش آینده ، اضافه کردن بخش بستری جدید می باشد .

شستشو و ضد عفونی کردن رخت و وسایل

ارتباط بخش های بستری با رختشویخانه بیمارستان

ترافیک حمل و نقل رخت کثیف و تمیز از کلیه بخش های بستری به رختشویخانه بیمارستان و بالعکس ، بیشتر از سایر بخش های بیمارستان است . کلیه ملافه ها ، روبالشی ها ، روپوش ها و روسری های کثیف بیماران و کارکنان بخش های بستری هر روزه جمع آوری شده و بوسیله ترولی برزنتی ، از طریق مسیرهای داخلی بیمارستان به قسمت رختشویخانه حمل می گردد و بعد از شستشو و تعمیرات لازم از قسمت انبار تمیز رختشویخانه تحویل گرفته می شود .

ارتباط بخش های بستری با مرکز استریل بیمارستان

بخشی از ابزار و وسایل در بخش های بستری داخلی / جراحی نیاز به استریل شدن دارند .مخصوصاَ وسایلی که در اتاق معاینه و درمان مورد استفاده قرار می گیرند . ابزار و وسایلی مانند بسته های پانسمان و غیره از مرکز استریل دریافت می شود و ابزار و وسایل کثیف به مرکز استریل بیمارستان ، جهت استریل مجدد فرستاده می شود .

داروخانه مرکزی

کلیه داروهای مصرفی بخش های بستری داخلی / جراحی که به شکل قرص ، آمپول  ، سرم های غذایی و غیره هستند بر اساس نسخه پزشکان از داروخانه مرکزی بیمارستان تهیه می گردد . وسایل مصرفی مانند سرنگ ، پنبه ، دماسنج ، الکل و غیره نیز از داروخانه مرکزی بیمارستان تامین می شود .

آشپزخانه مرکزی

کلیه مواد خوراکی و آشامیدنی بیماران و کارکنان کشیک برای وعده های صبح و ظهر و شب از طریق آشپزخانه مرکزی بیمارستان به آبدارخانه های بخش های بستری حمل می شود ، در بیمارستان های کوچک و بیمارستان های گسترده مسیر حمل خوراک و آشامیدنی ، راهروهای داخلی بیمارستان است . در بیمارستان های بزرگ و در ارتفاع می توان از آشپزخانه بوسیله آسانسور مخصوص حمل خوراک مستقیما َ خوراک را به آبدارخانه بخش های بستری حمل نمود .

انبار مرکزی

بخش های بستری ، بعضی از اقلام مصرفی را مانند وسایل و مواد نظافت و ضد عفونی ، لوازم نوشتاری و غیره را از انبار مرکزی بیمارستان تامین می کنند .

مرکز جمع آوری و دفع زباله

زباله بخش های بستری به طور مستمر جمع آوری شده و به مرکز جمع آوری و دفع زباله بیمارستان فرستاده می شود . انتقال زباله ها به مرکز جمع آوری زباله تردد زیادی را در مسیرهای داخلی بیمارستان بوجود می آورد . در بیمارستان های با ظرفیت زیاد که به صورت متمرکز طراحی شده باشد می توان یک آسانسور مخصوص حمل زباله پیش بینی کرد .

حمل جسد بیمار فوت شده

جسد بیماران فوت شده در بخش های بستری داخلی / جراحی بوسیله ترولی های مخصوص ، از طریق مسیرهای داخلی بیمارستان به مرکز نگهداری جسد بیمارستان انتقال می یابد . انتقال جسد در صورتی که وجود جسد روی ترولی مشخص باشد از نظر روانی برای بیماران و همراهان آنان مناسب نمی باشد . بهترین طرح ترولی حمل جسد ، ترولی های دو طبقه است که جسد در طبقه زیرین قرار می گیرد و درهای ترولی بسته می شود . اگر ترولی در نداشته باشد ، بوسیله پوشش پارچه ای پوشیده می شود . در هر دو صورت وجود جسد مشاهده نمی شود .

مکان ایستگاه پرستاری

ایستگاه پرستاری قلب بخش بستری محسوب می شود . از ابتدای شروع طرح بخش بستری مکان ایستگاه پرستاری باید مورد توجه قرار گیرد . برای مشخص کردن مکان ایستگاه پرستاری موارد زیر رعایت شود :

تمام اتاق های بستری باید در دیدرس ایستگاه پرستاری باشند .

اتاق بیمارانی که شدت بیماری آن ها زیاد است در نزدیکی ایستگاه پرستاری قرار گیرد .

ورودی بخش بستری قابل کنترل برای ایستگاه پرستاری باشد .

اتاق دارو و کار تمیز در نزدیکی ایستگاه پرستاری ، و در دیدرس آن قرار گیرد .

در صورتی که در طراحی بخش های بستری ، دو بخش بستری پشت به پشت هم قرار گیرند ، ارجح است دو ایستگاه پرستاری با راهرو به هم مرتبط باشند تا در شرایط اورژانس دو گروه پرستاری بتوانند بهم کمک کنند .

اتاق های بستری پشت ایستگاه پرستاری قرار نگیرند .

اتاق سرپرستار بخش در نزدیکی ایستگاه پرستاری قرار گیرد .

در صورتی که بخش بستری به شکل شکسته طراحی شود ، ایستگاه پرستاری در محل شکستگی قرار گیرد .

یک ایستگاه پرستاری حداکثر به 30 تخت جوابگو خواهد بود . در صورتی که بخش بستری داخلی / جراحی بیشتر از 30 تخت داشته باشد ، دو ایستگاه پرستاری لازم است .

مکان اتاق های بستری در رابطه با ایستگاه پرستاری

مکان اتاق های بستری نسبت به ایستگاه پرستاری باید موارد زیر رعایت شود

مکان اتاق های بستری ایزوله ، روبروی ایستگاه پرستاری طراحی شود .

مکان اتاق های بستری یک تختخوابی نزدیک به ایستگاه پرستاری ، روبرو یا همجوار ایستگاه پرستاری طراحی شود .

مکان اتاق های چهار تختخوابی در دو گروه در دو طرف ایستگاه پرستاری بعد از اتاق های یک تختخوابی قرار گیرد . این اتاق ها نیز می تواند روبرو یا همجوار ایستگاه پرستاری طراحی شود .

مکان فضاهای پشتیبانی بخش در رابطه با ایستگاه پرستاری و اتاق های بستری

اتاق دارو و کار تمیز

نزدیکترین اتاق به ایستگاه پرستاری ، اتاق دارو و کار تمیز می باشد . توصیه می شود باز شوی اتاق در راهروی اصلی نباشد و از ایستگاه پرستاری به راحتی بتوان به این اتاق وارد شد . ارجح است قسمتی از اتاق که میز تقسیم دارو قرار دارد پنجره ای به راهروی داخلی بخش بستری داشته باشد تا پرستاری که در این اتاق به کار مشغول است بتواند تا حدودی اتاق های بستری را نیز کنترل کند .

اتاق کار کثیف

مکان این اتاق نسبت به اتاق های بستری یک تختخوابی فاصله نزدیکی  داشته باشد . اتاق کار کثیف تا حدودی به ایستگاه پرستاری نزدیک باشد .

اتاق معاینه و درمان

ارجح است این اتاق همجوار اتاق دارو و کار تمیز طراحی شود یا حداقل ، فاصله نزدیکی با اتاق دارو و کار تمیز داشته باشد .

اتاق جمع آوری کثیف

مکان این اتاق در نزدیکی ورودی بخش بستری پیش بینی شود .

اتاق نظافت

مکان این اتاق در نزدیکی ورودی بخش بستری پیش بینی شود .

برانکار و صندلی چرخدار

مکان فضای پارک برانکار و صندلی چرخدار ، در نزدیکترین فاصله به ورودی بخش بستری پیش بینی شود .

ترولی اورژانس

جای ترولی اورژانس در فضایی نزدیک به ایستگاه پرستاری پیش بینی شود ، به طوری که به راحتی بتوان آن را در مواقع اورژانس به اتاق های بستری حمل نمود .

مکان دیگر فضاها مانند انبار رخت تمیز ، انبار تجهیزات و غیره به اختیار طراح معمار پروژه بیمارستان مشخص شود .

فضاهای مشترک بین دو بخش بستری

فضاهای مشترک بین دو بخش بستری به شرح زیر است :

آبدارخانه

با انتخاب سیستم غیر متمرکز در مورد توزیع خوراک و آشامیدنی مکان آبدارخانه در فضای مشترک بین دو بخش بستری داخلی / جراحی قرار می گیرد . انتخاب مکان آبدارخانه در فضای مشترک بین دو بخش در تمام سطوح بیمارستان ها کاربرد دارد .

ورودی بخش بستری و پله فرار و ارتباط با بخش بستری مجاور

در طراحی بخش های بستری کوشش شود ورودی بخش و پله فرار در دو انتهای راهروی داخلی بخش قرار گیرد و ارتباط با بخش بستری مجاور در بین این دو ورودی قرار گیرد .

اتاق بستری یک تختخوابی

  1. تختخواب بستری ، ابعاد کادر تشک : 200 سانتی متر ، عرض 90 سانتی متر
  2. میز قابل انتقال روی تخت ( ابعاد 40  * 75 سانتی متر )
  3. مبل راحتی تختخواب شو برای نشیمن بیمار ، ملاقات کنندگان و خواب همراه بیمار
  4. قفسه کنار تخت با کشو قفل دار ، فلزی با رنگ کوره ای ، به طول 45 سانتی متر ، عرض 45 سانتی متر ، ارتفاع 88 سانتی متر .
  5. گنجه لباس بیمار
  6. دستشویی بیمارستانی
  7. قفسه زمینی با سینک شستشو در وسط آن مجهز به شیر آرنجی یا الکترونیک برای شستشو و ضد عفونی کردن ظروف و وسایل به پهنای 100 سانتی متر ، عمق 65 سانتی متر و ارتفاع 85 سانتی متر . سطل زباله در داخل کانتر قرار می گیرد . بالای کانتر قفسه دیواری در دار به پهنای 100 سانتی متر و عمق 30 سانتی متر و ارتفاع 75 سانتی متر محل ذخیره روپوش تمیز ، ماسک ، مواد ضد عفونی و غیره .
  8. رخت آویز دیواری
  9. در ورودی یک لنگه با عرض خالص 120 سانتی متر با ضربه گیر و پاخور و شیشه روی در
  10. سطل رخت کثیف ، داخل سطل کیسه مارک دار مخصوص قرار می گیرد .
  11. دستشویی بدون پایه با رنگ سفید ، آینه ، صابون مایع و جای حوله کاغذی روی دیوار نصب می شود ، سطل زباله در دار زیر دستشویی قرار می گیرد .
  12. توالت فرنگی ، سیفون و شلنگ شستشو
  13. جای حوله
  14. پرده پلاستیکی .ارتفاع ریل پرده از کف 210 سانتی متر
  15. علم دوش با رنگ کرومه ، فاصله تا پرده 50 سانتی متر و در قسمت بازشو پرده قرار گیرد .
  16.  با رنگ کوره ای متضاد با رنگ دیوار ، ارتفاع دستگیره از کف 90 سانتی متر.
  17. در حمام با عرض خالص سانتی متر و پاخور از دو طرف .
  18. دیوار خارجی ، پنجره اتاق طبق طرح معمار پروژه روی این دیوار قرار می گیرد .ارجح است پنجره در پایین تخت روبروی در ورودی اتاق بستری قرار گیرد .
  19. یخچال به ظرفیت پنج فوت

اتاق کار کثیف

  1. کلینیکال سینک: مخصوص تخلیه مایعات دفع شده بدن ، ابعاد تقریبی پهنا 46 سانتی متر ، عمق 46 سانتی متر ، ارتفاع 63 سانتی متر . برای ضد عفونی کردن لگن ها و لگنچه ها . ابعاد تقریبی2   2 – دستگاه لگن شوی پهنا 60 سانتی متر و عمق 40 سانتی متر .
  2. کانتر با سینک در وسط با پهنای 100 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر و ارتفاع از کف 90 سانتی متر از جنس فولاد زنگ ناپذیر .
  3. قفسه زمین ساده از فولاد زنگ ناپذیر پهنای 65 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتی متر از کف برای انجام کارهایی مانند آزمایش ادرار و غیره .
  4. قفسه دیواری از فولاد زنگ ناپذیر به پهنای 160 سانتی متر و عمق 30 سانتی متر .
  5. طبقه نگهداری لگن بیمار : پهنا 86 سانتی متر ، عمق 28 سانتی متر و ارتفاع 32 سانتی متر نصب شود .
  6. طبقه نگهداری ظروف ادرار :پهنا 86 سانتی متر ، عمق 20 سانتی متر و ارتفاع 20 سانتی متر نصب شده روی دیوار .
  7. دستشویی بیمارستانی بدون آینه
  8. در اتاق با عرض خالص 90 سانتی متر بدون گریل روی در ، ضربه گیر در به سمت بیرون ، پاخور در هر دو سمت .

اتاق جمع آوری کثیف در کلیه سطوح بیمارستان ها

  1. ترولی حمل رخت کثیف با دو کیسه برزنتی دردار قابل بسته شدن ، ابعاد پهنا 105 سانتی متر ، 50 سانتی متر و ارتفاع 75 سانتی متر .
  2. ترولی حمل زبایه به شکل استوانه با قطر 50 سانتی متر و ارتفاع 80 سانتی متر .
  3. میز تفکیک به پهنای 100 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر از فولاد زنگ ناپذیر .
  4. محل پارک تجهیزاتی که کثیف شده و برای نظافت باید به قسمت کاخداری( انبار) بیمارستان انتقال یابد .
  5. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .
  6. در ورودی اتاق با عرض خالص 100 سانتی متر ، پنجره روی در ، ضربه گیر از طرف بیرون و پاخور در هر دو طرف .

اتاق دارو و کار تمیز

  1. در ورودی اتاق با عرض 90 سانتی متر و ضربه گیر از طرف بیرون و پاخور از هر دو طرف .
  2. میز نسخه پیچی ، ابعاد : پهنا 100 سانتی متر ، عمق 50 سانتی متر ، چوبی با روکش فرمیکا .
  3. صندلی با روکش چرمی .
  4. قفسه ایستاده دارو با پهنای 100 سانتی متر ، دارای دو قسمت ، عمق قسمت پایین 50 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتی متر ، دارای در فلزی و عمق قسمت بالا 30 سانتی متر و ارتفاع 100 سانتی متر با در شیشه ای .
  5. ارتفاع کل قفسه 190 سانتی متر می شود که با رول پلاک به دیوار پیچ می شود . دارای قفل ایمنی و چراغ کنترل در ایستگاه پرستاری .
  6. یخچال دارو به ظرفیت 10 فوت ، دارای قفل ایمنی و چراغ کنترل درایستگاه پرستاری .
  7. ترولی پانسمان ، ابعاد : پهنا 46 سانتی متر ، عمق 70 سانتی متر و ارتفاع 76 سانتی متر .
  8. ترولی دارو ، ابعاد : پهنا 62 سانتی متر ، عمق 66 سانتی متر و ارتفاع 88 سانتی متر .
  9. قفسه زمینی ، ابعاد : پهنا 100 سانتی متر ، عمق 50 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتی متر .
  10. قفسه دیواری ، دو عدد پهنای هر کدام 100 سانتی متر و عمق 30 سانتی متر .
  11. قفسه زمینی با سینک در وسط آن .
  12. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .
  13. پنجره داخلی رو به راهرو و ایستگاه پرستاری بخش بستری .

اتاق نظافت

  1. در ورودی به عرض خالص 90 سانتی متر دارای پنجره روی در ، ضربه گیر از طرف بیرون ، پاخور در هر دو طرف .
  2. قفسه دیواری در دار ، جهت نگهداری مواد مصرفی نظافت تعداد دو عدد ، ابعاد هر کردام پهنا 50 سانتی متر ، عمق 30 سانتی متر ، ارتفاع زیر قفسه دیواری از کف 140 سانتی متر سطل و وسایل نظافت و جارو برقی زیر قفسه دیواری قرار می گیرد .
  3. ترولی نظافت ، ابعاد : پهنا 55 سانتی متر ، عمق 90 سانتی متر و ارتفاع 110 سانتی متر .
  4. تی شوی از مصالح ساختمانی .
  5. محل پارک سایر وسایل احتمالی نظافت مانند ماشین کف ساب و غیره .
  6. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .

اتاق معاینه و درمان

  1. در ورودی دو لنگه ، لنگه بزرگ ، عرض خالص 100 سانتی متر با پنجره روی در ، لنگه کوچک ، عرض خالص 50 سانتی متر ، دارای ضربه گیر از بیرون و پاخور از هر دو طرف .
  2. رخت آویز دیواری
  3. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .
  4. ترولی پانسمان ، ابعاد : 46 سانتی متر ، عمق 70 سانتی متر ، ارتفاع 76 سانتی متر . وسایل پزشکی و پانسمان در اتاق دارو و کار تمیز در این ترولی قرار داده شده و به اتاق معاینه و درمان حمل می گردد .
  5. پایه سرم متحرک
  6. چهار پایه جراح
  7. سطل رخت کثیف
  8. سطل زباله
  9. چراغ معاینه متحرک
  10. صندلی دسته دار با رویه چرمی
  11. تخت معاینه و درمان با رویه چرمی ، شکن دار ، ابعاد : طول 195 سانتی متر و عرض 65 سانتی متر و ارتفاع 80 سانتی متر .
  12. میز تحریر
  13. نگاتوسکوپ

دوش بیماران در تمام سطوح بیمارستان

  1. قفسه دیواری در دار
  2. دستشویی بدون پایه با رنگ سفید ، با آینه ، صابون مایع و جای حوله کاغذی روی دیوار نصب شده ، سطل زباله در دار زیر دستشویی
  3. صندلی از جنس سینتیک
  4. جای حوله
  5. پرده پلاستیکی ، ارتفاع ریل پرده از کف 210 سانتی متر
  6. شیر اتوماتیک فشاری کنترل شده ، در فاصله 30 سانتی متری بازشوی پرده قرار می گیرد .
  7. دکمه فشاری احضار پرستار ، تا نزدیکی کف دوش امتداد دارد .
  8. علم دوش در فاصله 50 سانتی متری باز شوی پرده قرار می گیرد . از جنس کروه .
  9. کف شوی .
  10. دستگیره با رنگ کوره ای متضاد با رنگ کاشی دیوار و علم دوش ، ارتفاع دستگیره از کف 90 سانتی متر
  11. در ورودی دوش بیماران . ابعاد خالص 80 سانتی متر ، باز شو به طرف بیرون و دارای قفل ایمنی و پاخور از دو طرف .
  12. رخت آویز .

بخش مراقبت ویژه  آی سی یو

وظیفه این بخش جلوگیری از قطع و توقف وظایف حیاتی بدن است . خدمات مراقبت های ویژه شامل درمان و مراقبت می باشد . در این بخش تخت های کمتری به ازاء هر گروه مراقبت وجود دارند و گاهی به ازاء هر بیمار دو پرستار در نظر گرفته می شود . مساله خدمات پرستاری هر چه بیشتر و دید مستقیم پرستاران از ایستگاه به تک تک بیماران در طراحی این بخش بسیار تاثیر گذار می باشد .

هر بخش مراقبت ویژه دو راه فرار دارد :

ورودی بخش که به پیش ورودی باز می شود .

خروجی بخش که به بخش مجاور یا راهروی بیمارستان ارتباط پیدا می کند .

بهتر است دو بخش مراقبت ویژه در مجاورت یکدیگر باشند و با یک پیش ورودی که خاصیت

داشته و هر دو درب آن ضد حریق می باشند .به یکدیگر متصل شوند .

در صورت ایجاد بحران و آتش سوزی در یک بخش از آنجایی که امکان تخلیه بیمار بخش مراقبت ویژه از پله فرار میسر نمی باشد ، بهترین روش تخلیه آن بصورت افقی است .بنابراین بهترین محل انتقال بیمار ، بخش مراقبت ویژه مجاور بخش جراحی هدایت می کنند .بنابراین بهتر است بخش اعمال جراحی و مراقبت ویژه در یک سطح طراحی شوند . از آنجائیکه احتمال مختل شدن عوامل حیاتی بدن برای بیماران بستری شده در بخش عفونی و غیر عفونی نیز هر لحظه ممکن می باشد ، سهولت و سرعت دسترسی انتقال بیماران از بخش بستری به بخش مراقبت های ویژه ضروری بوده و ارتباط فیزیکی بیشتر و فاصله کمتر این دو بخش توصیه می شود .

روابط بخش مراقبت های ویژه با دیگر بخش های درمانی

روابط بخش مراقبت های ویژه با دیگر بخش های درمانی

مواردی که موجب ایجاد محیط مناسب برای بیماران و کارکنان می شود

برخی از مواردی که موجب ایجاد محیط مناسب برای بیماران و کارکنان می شود به شرح زیر است :

  • نور طبیعی
  • جلوگیری از صدای نا مطلوب
  • رنگ و فضای معماری

نور طبیعی

بیماران و کارکنان در بخش های مراقبت ویژه ، برای درک روز و شب نیاز به نور طبیعی دارند .

موارد زیر در طراحی پنجره ها ، در جهت تامین نور طبیعی ، رعایت شود .

ابعاد پنجره ها

ابعاد پنجره ها متناسب با شرایط اقلیمی باشد . از ایجاد پنجره های بسیار بزرگ حتی در اقلیم معتدل ، خودداری شود .

مکان پنجره ها

از ایجاد پنجره پشت سر بیمار خودداری شود . یک یا دو پنجره برای فضای بستری بیماران کافی است . بیشتر پنجره ها در فضاهای مخصوص کارکنان ایجاد شود .

نوع بازشوی پنجره ها

ترجیح دارد که پنجره در فضای بستری بیماران ثابت باشد در صورت باشو بودن فقط مقدار کمی از آن باز شود . و در  همان موقعیت قفل شود . پنجره های بازشو دارای درز نباشد .

جلوگیری از تابش آفتاب

امکانات بسیاری در طراحی پوسته خارجی بنا وجود دارد که بتوان از تابش مستقیم آفتاب جلوگیری کرد .

جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب ، در بخش های مراقبت ویژه در تمام اقلیم های کشور ضروری است .

نور مصنوعی

در فضای بستری بیماران نور مصنوعی به مقدار کافی برای معاینه بیماران ، مشاهده دستگاه ها و انجام تجدید حیات قلبی و تنفسی ، پیش بینی شود . ارجح است که نور مصنوعی مخلوطی از نور سفید و زرد باشد ، تا رنگ چهره بیماران به خوبی دیده شود . طراحی چراغ های سقفی به گونه ای باشد که نور به طور مستقیم به چشم بیماران نتابد و باعث خیرگی نباشد .

جلوگیری از صدای نامطلوب

ایجاد سکوت و جلوگیری از صدای نامطلوب در بخش های مراقبت ویژه اهمیت زیادی دارد . مواردی که در طراحی و مدیریت بخش های مراقبت ویژه در جهت جلوگیری از صدای نامطلوب می تواند رعایت شود به شرح زیر است :

  • محل استقرار ساختمان بیمارستان
  • پوسته خارجی ساختمان بیمارستان
  • فضاهای داخلی و خارجی بخش که تولید صدا می کند .
  • مقررات مدیریت پرستاری در جلوگیری از صدای نامطلوب .

فضاهای داخلی و خارجی بخش که تولید صدا می کند

در طراحی معماری سعی شود که بخش های مراقبت ویژه در جوار فضاهایی که تولید صدا می کند مانند اتاق های هوارسان و غیره قرار نگیرد . در داخل اینبخش ها نیز ، در مورد مکان فضاهایی که تولید صدا می کنند دقت کافی شود . ( مانند اتاق کار کثیف ، اتاق نظافت، آبدارخانه ، سرویس های بهداشتی و غیره )

فضای معماری

طرح بخش های مراقبت ویژه به اشکال متفاوتی می تواند انجام گیرد برخی از مواردی که در بالا بردن کیفیت طراحی معماری بخش های مراقبت ویژه موثر است به شرح زیر می باشد .

باز بودن فضای بیماران نسبت به ایتگاه پرستاری ، به استثنای اتاق های ایزوله که با دیوارهای  شیشه ای جدا می شود .

فضای کافی در اطراف تخت بیماران

جدا شدن فضای تخت هر بیمار بوسیله پرده

قرار گرفتن ایستگاه پرستاری در مرکز فضای بیماران

دید مستقیم پرستاران از ایستگاه پرستاری ، روی صورت تمام بیماران

وجود پنجره در فضای بیماران و در اتاق های مخصوص کارکنان

رنگ

انتخاب رنگ به علت شرایط ویژه ای که بیماران دارند ، نمی تواند تنوع زیادی داشته باشد . موارد مهم در انتخاب رنگ به شرح زیر است :

  • در کلیه فضاهای بیماران رنگ غالب ، رنگ ترکیبی خاکستری روشن باشد با اختلاف طیف تیره و روشن رنگ بین دیوار ، کف و سقف . از به کار بردن رنگ خاکستری خالص خودداری نمایید.
  • علت استفاده از رنگ ترکیبی خاکستری در بخش های مراقبت ویژه ، برای تشخیص بهتر رنگ صورت بیمار است .
  • از کنتراست رنگ روی خطوطی که در کنسول بالای تخت ( چه به صورت کنسول افقی یا عمودی ) یا در ایستگاه پرستاری و غیره ، در بالا بردن کیفیت بصری محیط می توان استفاده کرد.
  • طراح معمار ، در استفاده از سایر رنگ ها در محیط های مخصوص کارکنان آزاد است .

ارتباط بخش های مراقبت ویژه با سایر بخش های بیمارستان

  • ارتباط با بخش هایی که بیماران از آن بخش ها برای انتقال به بخش های مراقبت ویژه مورد پذیرش قرار می گیرند .
  • ارتباط با بخش های تشخیصی درمانی .
  • ارتباط با بخش های پشتیبانی .

ارتباط با بخش هایی که بیماران از آن بخش ها پذیرش قرار می گیرند .

بخش هایی از بیمارستان که بیماران بخش های مراقبت ویژه از آن بخش ها مورد پذیرش قرار می گیرند ، عبارتند از :

  • بخش اورژانس
  • بخش اعمال جراحی
  • بخش های بستری داخلی / جراحی
  • سایر بیمارستان ها

در طراحی معماری پروژه بیمارستان ارتباط راحت و سریع و بدون تداخل با بیماران سرپایی ، از بخش های ذکر شده به بخش های ذکر شده به بخش های مراقبت ویژه باید مورد توجه قرار گیرد.

ارتباط با بخش های تشخیصی درمانی

بخش هایی از بیمارستان که بیماران بخش های مراقبت ویژه برای انجام آزمایشات تشخیصی ناگزیر به آن بخش ها برده و برگردانده می شوند ، عبارتند از :

  • بخش رادیولوژی
  • رادیوگرافی فلوروسکوپی
  • رادیوگرافی توموگرافی
  • انژیوگرافی
  • سی تی اسکن
  • ام . آر . آی
  • سونوگرافی
  • بخش طب هسته ای
  • دوربین گاما
  • اسکنینگ

ارتباط سایر بخش های تشخیصی و درمانی با بخش های مراقبت ویژه

با توجه به اینکه آورد و برد بیماران بخش های مراقبت ویژه مشکل و خطرناک است ، کلیه اعمال تشخیصی و درمانی بخش های زیر توسط متخصصین و تکنسین ها ، در محل بخش های مراقبت ویژه انجام می گیرد :

  • فیزیوتراپی
  • کاردیوگرافی و اکوکاردیوگرافی
  • الکتروآنسفالوگرافی
  • اندوسکوپی
  • همودیالیز
  • تنفس درمانی
  • برانکوسکوپی

کلیه آزمایشات تشخیص پزشکی بوسیله نمونه گیری از بیماران در بخش های مراقبت ویژه به دو صورت انجام می گیرد .

ارتباط بخش های مراقبت ویژه با بخش های پشتیبانی بیمارستان

بخش ها و قسمت های پشتیبانی بیمارستان که در ارتباط با بخش های مراقبت ویژه می باشند به شرح زیر است :

  • مرکز استریل
  • رختشویخانه
  • آشپزخانه مرکزی
  • داروخانه مرکزی
  • کاخ داری ( انبار تمیز )
  • مرکز جمع آوری زباله
  • انبارهای مرکزی
  • تعمیرات و نگهداری
  • تشریح و نگهداری جسد
  • آورد و برد ابزار و وسایل
  • نیاز بخش بستری به ابزار و وسایل جدید
  • تعمیرات ابزار و وسایل
  • ارتباط با رختشویخانه بیمارستان
  • ارتباط با مرکز استریل بیمارستان
  • آورد و برد مواد مصرفی و دور ریختنی
  • مرکز جمع آوری و دفع زباله
  • حمل جسد بیمار فوت شده

ترکیب بندی فضاهای بیماران و ایستگاه پرستاری

طراحی معماری بخش مراقبت ویژه می تواند به اشکال متفاوتی در قالب طرح کل بیمارستان انجام گیرد .ترکیب بندی فضاهای بیماران و ایستگاه پرستاری ، در شکل گیری طرح بخش تاثیر زیادی دارد . به موارد زیر در این زمینه توجه شود .

به غیر از دو اتاق ایزوله ، فضاهای بستری بیماران به صورت باز طراحی شود .

ارجح است دو اتاق ایزوله در دو سمت فضای باز بستری بیماران باشد این موضوع امکان دید پرستاران را از ایستگاه پرستاری روی صورت بیماران در اتاق های ایزوله بالا می برد .

ایستگاه پرستاری در مرکز فضاهای باز بستری بیماران طراحی شود .

جهت تخت های بیماران به صورتی طراحی شود که هم در فضای باز بستری بیماران و هم در اتاق های ایزوله صورت بیمار در هر شرایطی که قرار می گیرد ، به طرف ایستگاه پرستاری قرار گیرد .

دیوارهای جانبی اتاق های ایزوله دارای پنجره ثابت باشد ، به طوری که صورت بیمار ، به راحتی از ایستگاه پرستاری قابل مشاهده باشد .

فضاهای باز بستری بیماران برای هر تخت بستری قابل محصور شدن با پرده باشد .

فضای رفت و آمد به صورت مستقل خارج از حریم فضای بیمارنو ایستگاه پرستاری طراحی شود .

از ایجاد پنجره پشت سر بیماران خودداری شود .

مجموعه فضای باز بستری بیماران ، اتاق های ایزوله و ایستگاه پرستاری ، یک یا دو پنجره به فضای خارج از ساختمان داشته باشد . این پنجره بازشو باشد ولی بازشوی آن ها بوسیله قفل آلن که کلید آن در اختیار گروه پرستاری می باشد قفل شود .

وجود پنجره به فضای خارج و تشخیص روز و شب در روحیه بیماران و کارکنان تاثیر مثبتی دارد .

پیش ورودی و خروجی بخش

ورودی اصلی بخش مراقبت ویژه مستقیماَ به داخل فضای بیماران باز نمی شود . پیش ورودی ، فضای ارتباطی بین راهرو اصلی بیمارستان و فضای بستری بیماران می باشد پیش ورودی دارای دو در می باشد که یک در به راهروی اصلی بیمارستان باز می شود و در دیگر به فضای بستری بیماران مرتبط است . ورود و خروج بیماران ، کارکنان ، همراهان و عیادت کنندگان از طریق پیش ورودی انجام می گیرد . عملکرد عمده پیش ورودی بخش به شرح زیر است :

  • کنترل عفونت
  • ایمنی در برابر آتش و دود

برای تامین ایمنی در برابر ورود غیر مجاز به بخش ، باز و بسته شدن در اصلی بوسیله سیستم الکترونیک انجام گیرد . ارتباط دیداری و شنیداری و باز کردن در ورودی ، از طریق ایستگاه پرستاری انجام می گیرد . ارتباط بخش مراقبت ویژه با بخش مجاور از طریق پیش ورودی دیگری که در جبهه مقابل پیش ورودی اصلی قرار دارد ، انجام می گیرد .

مکان فضاهای اداری و پشتیبانی

ایستگاه پرستاری ارتباط نزدیکی با اتاق دارو و کار تمیز ، فضای پارک تجهیزات ، داشته باشد . اتاق های زیر باید در جبهه خارجی ساختمان طراحی شود که بتواند پنجره به بیرون ساختمان داشته باشد .

  • اتاق استراحت کارکنان
  • دفتر مدیر بخش
  • دفتر منشی بخش
  • دفتر پزشک
  • دفتر سرپرستار
  • اتاق خواب و مطالعه پزشک کشیک
  • آزمایشگاه

اتاق های زیر در داخل بخش طراحی شده و نیاز به پنجره ندارند .

  • اتاق درمان
  • انبارها
  • اتاق کار کثیف
  • اتاق دارو و کار تمیز

مکان رختکن کارکنان و سرویس های بهداشتی ، اتاق نظافت ، اتاق جمع آوری کثیف در پیش ورودی بخش قرار گیرد . این فضاها ، نیاز به پنجره ندارند . ارجح است که آبدارخانه بخش در نزدیکی اتاق استراحت کارکنان قرار گیرد .

فضاهای خارج بخش

مکان اتاق انتظار همراهان بیمار ، خارج از بخش مراقبت ویژه قرار دارد . ورود به این اتاق از راهروهای اصلی بیمارستان است . ارتباط این اتاق با ایستگاه پرستاری به صورت دستگاه های الکترونیک دیداری و شنیداری خواهد بود .

کارگاه تعمیر تجهیزات

کارگاه کوچکی در مجاورت بخش مراقبت ویژه برای تعمیرات تجهیزات مربوط به بخش مراقبت ویژه پیش بینی می شود . ورود به این کارگاه از راهروهای بیمارستان است .

پیش ورودی بخش

  • رختکن کارکنان
  • سرویس های بهداشتی کارکنان
  • اتاق نظافت
  • اتاق جمع آوری کثیف

فضای بستری بیماران

  • فضای بستری باز
  • اتاق های ایزوله
  • ایستگاه پرستاری
  • پارک تجهیزات پزشکی
  • فضای دارو و کار تمیز

فضاهای پشتیبانی

  • آبدارخانه
  • اتاق کار کثیف
  • انبار رخت تمیز
  • انبار وسایل و تجهیزات پزشکی
  • انبار مبلمان
  • آزمایشگاه
  • اتاق درمان
  • گنجه برای تابلوی برق

فضاهای اداری و کارکنان

  • اتاق استراحت کارکنان
  • اتاق مدیر بخش ( پزشک )
  • اتاق منشی بخش
  • اتاق سرپرستار بخش
  • اتاق پزشک
  • اتاق پزشک کشیک

فضاهای خارج از بخش

  • اتاق انتظار همراهان
  • اتاق تعمیر تجهیزات

پیش ورودی بخش

ورود و خروج  کارکنان ثثابت و غیر ثابت بخش ، عیادت کنندگان ، وسایل و تجهیزات پزشکی ، دارو ، خوراک و غیره ، خروج جسد و زباله از طریق پیش ورودی بخش انجام می گیرد . پیش ورودی دارای دو در است .در اول ، در ورود به پیش ورودی که در اصلی بخش محسوب می شود و اتصال به راهروهای  اصلی بیمارستان دارد و از نوع ضد آتش می باشد ، و در دوم ، در ورودی به داخل بخش است . هر دو در به صورت لنگه مساوی باشد .پهنای خالص هر دو در ، 160 سانتی متر و ارتفاع خالص 210 سانتی متر باشد . در ورودی اصلی بخش بوسیله سیستم های الکترونیک دیداری د شنیداری از ایستگاه پرستاری کنترل می شود . فشار هوای داخل پیش ورودی به صورت ایرلاک است . کارکنان و مراجعین به بخش ، با کفش بیرون نمی توانند وارد بخش مراقبت ویژه شوند و در پیش ورودی هنگام ورود به بخش ، موظف به تعویض کفش هستند . به این منظور در کنار در ورود ، از پیش ورودی به بخش قفسه ای قرار می گیرد و خط قرمز ، در کنار این در ، قسمت تمیز و کثیف را مجزا می کند . در داخل پیش ورودی دستشویی بیمارستانی قرار دارد . کارکنان و مراجعین قبل از ورود از پیش ورودی به بخش از دستشویی بیمارستانی استفاده می کنند.

رختکن کارکنان

مکان رختکن کارکنان در داخل پیش ورودی بخش است . در صورتی که سیستم رختکن بیمارستان به صورت متمرکز طراحی شده باشد ، دو رختکن کوچک زنانه و مردانه برای تعویض روپوش پیش بینی شود دوش کارکنان در داخل رختکن ها قرار می گیرد . در صورتی که سیستم رختکن بیمارستان به صورت غیر متمرکز و محلی طراحی شده باشد ، رختکن کامل کارکنان ثابت بخش به صورت زنانه و مردانه پیش بینی شود . کارکنان غیر ثابت مانند پزشکان ، تکنسین ها و ساید مراجعین به بخش مراقبت ویژه ، فقط تعویض روپوش در این رختکن ها انجام می دهند . در هر رختکن یک دوش پیش بینی شود . طراحی ورودی به رختکن ها به گونه ای باشد که داخل رختکن از بیرون دیده نشود . کف رختکن ها و دوش ها سرامیک غیر لغزنده و دیوارها کاشی تا زیر سقف انجام شود .

سرویس های بهداشتی کارکنان

تعداد دو توالت و دستشویی ( زنانه و مردانه ) در نزدیکی رختکن ها پیش بینی شود .

اتاق نظافت

اتاق نظافت پایگاه نظافت گر بخش می باشد .این اتاق شامل سه قسمت می باشد .

قسمت تی شوی

قسمت نگهداری مواد شوینده

قسمت نگهداری ابزار و وسایل نظافت

در ابتدای ورود به اتاق نظافت یک دستشویی بیمارستانی پیش بینی شود .

فضای بستری بیماران

فضای بستری باز

تعداد 6 تخت بستری در فضای بستری باز قرار می گیرند . هر تخت بستری در فضای بستری با پرده محدود می شود .فضای رفت و آمد خارج از محدوده ی پرده قرار دارد .عرض خالص راهروی رفت و آمد 240 سانتی متر می باشد .مشخصات یک فضای بستری به شرح زیر است :

حداقل ابعاد یک فضای بستری که در پرده محصور  می باشد ، پهنا 330 سانتی متر ، عمق 360 سانتی متر .

طول تخت در محور طولی هر فضای بستری ، عمود بر دیوار پشت سر بیمار قرار می گیرد .

مانیتور با پارامترهای متعدد ، خروجی های گازهای طبی ، پریزهای برق ، ترمینال کامپیوتر روی کنسول افقی یا قائم روی دیوار پشت سر بیمار نصب می شود .

در صورتی که مکان دستشویی بیمارستانی در داخل فضای بستری بیمار پیش بینی شود . برای هر فضای بستری بیمار یک دستشویی بیمارستانی لازم است و در صورتی که مکان دستشویی بیمارستانی در خارج از فضای بستری بیمار طراحی شود ، برای هر دو فضای بستری بیمار یک دستشویی بیمارستانی پیش بینی شود .

هر فضای بستری با پرده محصور می شود . معمولا پرده باز است و فقط در مواقع معاینه و درمان و یا سایر اعمال لازم برای بیماران پرده کشیده می شود . پرده در یک طرف تخت جمع می شود . سیستم ریل پرده از نوعی باشد که بتوان پرده را بدون برخورد به مانعی ( مانند آویز ریل ) دور تا دور فضای بستری بیمار کشید . ریل پرده به صورت آویزان از سقف باز باشد .

دیوار های پشت و اطراف فضای بستری باز بیماران تا زیر سقف ، کاشی مات با ابعاد بزرگ باشد .

علاوه بر اتاق های ایزوله ، در دو فضای بستری باز ، امکانات دیالیز مانند آب و خروجی فاضلاب پیش بینی شود . گر چه بعضی از دستگاه های دیالیز خود کفا هستند و نیاز به ورودی آب و خروجی فاضلاب ندارند .

اتاق های ایزوله

در هر بخش مراقبت ویژه با ظرفیت 8 تخت ، تعداد اتاق ایزوله پیش بینی شود .

اتاق بستری بیمار

  1. این اتاق دارای یک تخت بستری می باشد ، جهت قرار گرفتن تخت مانند سایر تخت های فضای بستری باز به سمت ایستگاه پرستاری می باشد .
  2. مانیتور با پارامترهای متعدد ، خروجی های گازهای طبی ، پریزهای برق و ترمینال کامپیوتر روی کنسول افقی یا قائم روی دیوار پشت سر بیمار نصب می شود .
  3. طول اتاق 450 سانتی متر و عرض آن 420 سانتی متر باشد .
  4. در ورودی اتاق برای نقل و  انتقال تخت بیمار ، تجهیزات پزشکی بزرگ ، بسته به طراحی کل بخش ، می تواند مستقیما َ از راهرو ، یا از طریق پیش ورودی باز شود . در ، از جنس آلومینیوم با دو لنگه مساوی به پهنای خالص 150 سانتی متر و ارتفاع 210 سانتی متر باشد . از ارتفاع 90 سانتی متر به بالا دارای شیشه سکوریت باشد .
  5. دیوارهای جبهه هایی از اتاق که به سمت ایستگاه پرستاری و راهروی بخش است از ارتفاع 90 سانتی متر تا ارتفاع 180 سانتی متر با شیشه سکوریت پوشانده شود .
  6. قسمت های شیشه ای دیوار ، دارای پرده باشد تا در زمان معاینه و درمان و سایر اعمال لازم برای بیماران ، پرده کشیده شود .
  7. دیوارهای داخلی اتاق تا زیر سقف ، کاشی مات با ابعاد بزرگ باشد .

پیش ورودی اتاق ایزوله

پیش ورودی فضای بسته ای است ، برای ورود غیر مستقیم به اتاق بستری بیمار از راهرو ، یک در به داخل پیش ورودی باز می شود و از پیش ورودی ، یک در به داخل اتاق بیمار باز می شود. با قرار دادن دریچه تخلیه هوا در این قسمت از ورود هوای اتاق بستری به راهروی بخش ، و از ورود هوای راهرو به داخل اتاق بیمار جلوگیری می شود .

ایستگاه پرستاری

ایستگاه پرستاری در بخش های مراقبت ویژه مرکز کنترل پرستاری بخش است . مکان ایستگاه پرستاری در مرکز تخت های بستری ، خارج از مسیر رفت و آمد قرار دارد . عناصر تشکیل دهنده ایستگاه  پرستاری:

1- پیشخوان

1-1 تمام مانیتورهای نصب شده در کنار تخت بیماران از طریق کابل که از کف عبور می کنند ، به مانیتور مرکزی روی پیشخوان اتصال می یابند . پرستاران با مشاهده مانیتور مرکزی ، می توانند شرایط بیماران را کنترل کنند .

1-2  پیشخوان در بخش های مراقبت ویژه با پیشخوان در بخش های بستری عادی متفاوت است .

1-3 ارتفاع پیشخوان از کف تمام شده 70 سانتی متر می باشد .

1-4 در قسمت مرکزی پیشخوان که مانیتور مرکزی قرار دارد ، قسمتی از پیشخوان با ضخامت 10 سانتی متر و ارتفاع 20 سانتی متر و طول 160 سانتی متر ، از سطح پیشخوان بالاتر قرار می گیرد و مانیتور مرکزی پشت آن قرار می گیرد .

1-5 از ساختن پیشخوان با مصالح بنایی خودداری شود . پوشش های پیشخوان میتواند از نئوپان روکش شده باشد که روکش آن قابل نظافت باشد .

1-6 کنترل در ورود و خروج بخش ،  در ورودی پیشخوان نصب می شود . به جای زنگ برای تماس دیداری و شنیداری ، از چراغ چشمک زن استفاده شود .

1-7 ارتباط شنیداری با اتاق انتظار همراهان بیمار روی پیشخوان نصب می شود ، به جای زنگ از چراغ چشمک زن استفاده می شود .

2- میز گزارش نویسی

میز گزارش نویسی در داخل فضای ایستگاه پرستاری قرار می گیرد . طول میز برای سه نفر پیش بینی شود ( 360 سانتی متر ) . برای مشاهده فیلم های رادیولوژِ سه عدد نگاتوسکوپ روی دیوار نصب شود . ن.ر کافی برای نوشتن پیش بینی شود . در طراحی و ساخت بیمارستان امکانات لازم برای سیستم های دیجیتالی مشاهده ی فیلم های رادیولوژی که در آینده جانشین سیستم های فعلی می شود ، پیش بینی های لازم انجام گیرد .

3- میز کامپیوتر

میز کامپیوتر به طول 220 سانتی متر پیش بینی شود . علاوه بر تمام متعلقات کامپیوتر ، فاکس و پرینتر نیز پیش بینی شود . کامپیوتر به شبکه بیمارستان و از آنجا به شبکه کلیه بیمارستان های کشور اتصال خواهد داشت .

این کامپیوتر باید به شبکه جهانی اینترنت وصل شود .

4- سایر تسهیلات در ایستگاه پرستاری 

1-4 دو خط تلفن مستقیم با سیستم چراغ چشمک زن به جای زنگ ، علاوه بر یک خط تلفن برای کامپیوتر در ایستگاه پرستاری پیش بینی شود .

2-4 ساعت در محلی مناسب نصب شود .

3-4 جعبه قطع و وصل گازهای طبی در محلی روی دیوار نصب شود که کاملاَ از ایستگاه پرستاری قابل دیدن باشد .

4-4 پرونده های پزشکی

آماده سازی وسایل استریل

میز کار به طول 190 سانتی متر و پهنای 50 سانتی متر برای آماده سازی وسایل استریل پیش بینی شود . تعداد 4 ترولی درمان با ابعاد 45*45 سانتی متر زیر میز کار پارک شود . در کنار میز کار سینک دو لنگه با طول 100 سانتی متر و پهنای 50 سانتی متر نصب شود . در بیمارستان های با ظرفیت 100 تا 300 تختخواب  طول میز کار 145 سانتی متر است ، که تعداد 3 ترولی درمان در زیر آن پارک می شود .

دستشویی بیمارستانی بدون آینه با صابون مایع و حوله کاغذی در ابتدای ورود به فضای دارد و کار تمیز استقرار یابد .

فضای دارو و کار تمیز به صورت نیمه باز طراحی شود ،مکان نزدیک به ایستگاه پرستاری باشد .

در گنجه فلزی و دارای قفل باشد .

فضاهای اداری و کارکنان

اتاق استراحت کارکنان

در طراحی و مبلمان اتاق استراحت کارکنان کوشش شود محیط دلپذیری برای استراحت کارکنان بوجود آید . این اتاق باید دارای پنجره به فضای خارج باشد . راحتی مبلمان برای استراحت شبانه کارکنان مناسب باشد .این اتاق در نزدیکی آبدارخانه بخش طراحی شود . در این اتاق تجهیزات لازم برای ارتباط با ایستگاه پرستاری پیش بینی شود . اتاق استراحت کارکنان باید مجهز به رادیو و تلوزیون باشد . سیگار کشیدن در تمام فضاهای بخش مراقبت ویژه ممنوع است . تنها محلی که کارکنان می توانند سیگار بکشند ، اتاق استراحت کارکنان است . پیش بینی تاسیسات لازم برای جلوگیری از انتشار بوی سیگار به سایر فضاها لازم است .

اتاق مدیر بخش

اتاق مدیر بخش به صورت یک اتاق دفتری مبلمان می شود و دارای میز کنفرانس به ظرفیت 8 نفر می باشد .

این اتاق مجهز به کامپیوتر با اتصال به شبکه کل بیمارستان و شبکه کل بیمارستان های کشور و شبکه جهانی اینترنت باشد .

اتاق منشی بخش

اتاق منشی بخش بین اتاق مدیر بخش و سرپرستار بخش قرار می گیرد .

اتاق سرپرستار بخش

مدیریت پرستاری بخش مراقبت ویژه با سرپرستار بخش می باشد . در اتاق سرپرستار بخش علاوه بر میز تحریر یک میز کنفرانس با ظرفیت 8 نفر برای گرد هم آیی گروه پرستاری پیش بینی شود .

اتاق پزشک کشیک

اتاق خواب پزشک کشیک مجهز به تخت خواب ، میز مطالع ، قفسه کتاب ، کمد لباس و تلوزیون می باشد . این اتاق دارای دوش ، توالت و دستشویی مجزا است که در آن به داخل اتاق باز می شود .

فضاهای خارج بخش

اتاق های انتظار همراهان

اتاق انتظار و استراحت بستگان و همراهان بیماران در خارج از بخش مراقبت ویژه و متصل به آن طراحی شود . این اتاق مجهز به مبل های راحتی ، رادیو و تلوزیون باشد ، ارتباط با ایستگاه پرستاری از طریق وسایل الکترونیک دیداری و شنیداری خواهد بود . همراهان بیماران از توالت و دستشویی و آبخوری عمومی بیمارستان استفاده خواهند کرد . در صورتی که در طرح کل بیمارستان ، توالت و دستشویی و آبخوری عمومی فاصله زیادی با اتاق انتظار همراهان داشته باشد ، توالت و دستشویی و آبخوری  در نزدیکی اتاق انتظار پیش بینی شود .

ایستگاه پرستاری

  1. پیشخوان پرستاری ، ارتفاع از کف تمام شده 70 سانتی متر ، رویه و بدنه با روکش فرمیکا یا مشابه .
  2. مانیتور مرکزی
  3. صندلی : اسکلت فلزی با رنگ کوره ای ، نشیمن و پشتی از چرم
  4. نگا توسکوپ برای مشاهده فیلم های رادیولوژی
  5. ترولی متحرک مخصوص پرونده های پزشکی
  6. میز گزارش نویسی رویه با روکش فرمیکا یا مشابه
  7. محل مخصوص نگهداری فیلم های رادیولوژی ، بدنه با روکش فرمیکا یا مشابه .
  8. محل مخصوص نگهداری فرم های اداری .
  9. میز کامپیوتر با کامپیوتر ، پرینتر ، فاکس ، رویه با روکش فرمیکا یا مشابه .

اتاق دارو و کار تمیز

  1. میز نسخه پیچی ، ابعاد : پهنا 170 سانتی متر ، عمق 50 سانتی متر ، رویه و بدنه روکش فرمیکا یا مشابه .
  2. صندلی : اسکلت فلزی با رنگ کوره ای ، نشیمن و پشتی با روکش چرم .
  3. قفسه ایستاده دارو
  4. یخچال دارو به ظرفیت 10 فوت ، دارای قفل ایمنی و چراغ کنترل در ایستگاه پرستاری
  5. یخچال بانک خون
  6. آویزهای دیواری برای نگهداری ابزار بلند اندسکوپی
  7. قفسه باز برای نگهداری کانترها
  8. تعداد 4 ترولی درمان با ابعاد 45 * 45
  9. میز کار از فولاد زنگ ناپذیر
  10. قفسه دیواری سه عدد
  11. قفسه زمینی با سینک در وسط آن .
  12. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .

یک فضای بستری باز

1- تخت سه شکن ، با مشخصات زیر :

  • طول 200 سانتی متر
  • عرض 90 سانتی متر
  • مکان تغییر سطح کادر تشک از 50 سانتی متر تا 86 سانتی متر بوسیله پمپ هیدرولیکی .
  • پشتی تخت به طول 80 سانتی متر با امکان تغییر زاویه از 20 درجه زیر سطح افقی تا 70 درجه بالای سطح افقی .
  • مجهز به نرده بغل تخت .
  • امکان نصب نگهداری سر و بازو ، تجهیزات متفاوت کشش ، کپسول گاز اکسیژن و غیره .

2- کنسول افقی

3- مانیتور کنار تخت تیپ فول پارامتر

4- تجهیزات پزشکی

5- ترولی درمان

6- پرده دور تخت و ریل پرده

  • ریل پرده از نوعی که بدون برخورد به مانعی ( مانند آویز ریل ) دور تا دور تخت کشید و سپس آن را کنار تخت جمع نمود . ارتفاع ریل پرده از کف 210 سانتی متر باشد . فضای بالای ریل پرده تا سقف باز باشد .

اتاق ایزوله

1- تخت سه شکن ، با مشخصات زیر :

  • طول 200 سانتی متر .
  • عرض 90 سانتی متر .
  • امکان تغییر سطح کادر تشک از 50 سانتی متر بوسیله پمپ هیدرولیکی .
  • پشتی تخت به طول 80  سانتی متر با امکان تغییر زاویه از 20 درجه زیر سطح افقی تا 70 درجه بالای سطح افقی .
  • مجهز به نرده بغل تخت .
  • امکان نصب نگهداری سر و بازو ، تجهیزات متفاوت کشش ، کپسول گاز اکسیژن و غیره .

2- کنسول افقی

3- مانیتور کنار تخت تی فول پارامتر

4- تجهیزات پزشکی

5- ترولی درمان

6- پرده

7- پنجره ثابت از جنس شیشه سکوریت ، کف پنجره 90 سانتی متر از کف تمام شده .ارتفاع پنجره 180 سانتی متر از کف تمام شده .

8- در ورود به اتاق بستری به صورت دو لنگه ، عرض لنگه بزرگ خالص 100 سانتی متر و عرض لنگه کوچک خالص 80 سانتی متر ، ارتفاع خالص 21- سانتی متر .

9- رخت آویز

10- سطل زباله

11- سطل رخت کثیف

12- قفسه زمینی با سینک شستشو در وسط آن مجهز به شیر آرنجی یا الکترونیک برای شستشو و ضد عفونی کردن ظروف و وسایل .

13- قفسه زمینی ، ابعاد : پهنای 100 سانتی متر ، عمق 50 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتی متر .

14- قفسه دیواری

آبدارخانه

  1. در ورودی آبدارخانه
  2. یخچال فریزر
  3. قفسه زمینی با سینک در وسط با پهنای 100 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر ، ارتفاع از کف 90 سانتی متر
  4. قفسه دیواری
  5. اجاق برقی رومیزی
  6. قفسه زمینی با کشو و در لولایی
  7. سماور تهیه پای و قهوه .
  8. ترولی حمل سینی خوراک
  9. دستشویی بیمارستانی

اتاق درمان

  1. در ورودی دو لنگه بادبزنی : عرض 150 سانتی متر ، ارتفاع 210 سانتی متر .
  2. سینک اسکراب دو نفره با شیر آرنجی یا الکترونیک
  3. شفت کانال تخلیه هوا
  4. تخت عمل
  5. چراغ عمل 5 شعله
  6. دستگاه بیهوشی
  7. دستگاه ونتیلاتور
  8. دستگاه مکنده سیار

اتاق کار کثیف

  1. کلینیکال سینک مخصوص تخلیه مایعات دفع شده بدن ، ابعاد تقریبی : پهنا 46 سانتی متر ، عمق 46 سانتی متر ، ارتفاع 63 سانتی متر .
  2. دستگاه لگن شوی برای ضد عفونی کردن لگنها و لگنچه ها .ابعاد تقریبی پهنا 60 سانتی متر و عمق 40 سانتی متر .
  3. کانتر با سینک در وسط با پهنای 100 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر و ارتفاع از کف 90 سانتی متر از جنس فولاد زنگ ناپذیر .
  4. قفسه زمینی ساده از فولاد زنگ ناپذیر پهنای 65 سانتی متر و عمق 50 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتی متر از کف برای انجام کارهایی مانند آزمایش ادرار و غیره .
  5. قفسه دیواری .
  6. طبقه نگهداری لگن بیمار
  7. دستشویی بیمارستانی بدون آینه .
  8. در اتاق با عرض خالص 90 سانتی متر بدون گریل روی در ، ضربه گیر در به سمت بیرون ، پاخور در هر دو سمت .

آزمایشگاه

  1. در ورودی آزمایشگاه با عرض خالص 90 سانتی متر ، ارتفاع 210 سانتی متر .
  2. یخچال فریزر
  3. میز آزمایشگاهی کنار دیوار با سینک یک لگنه در وسط ، اتاژور دو طبقه
  4. میز آزمایشگاهی کنار دیوار با اتاژور دو طبقه
  5. هود آزمایشگاهی
  6. میز کامپیوتر و تحریر
  7. دستشویی بیمارستانی

خدمات پیشگیری و درمان

کمتر فعالیتی را میتوان یافت که عاری از هر گونه عامل تهدید کننده باشد ، از این رو با توجه به نیاز انسان به سلامت باید جنبه های مختلف درمان و پیشگیری بیشتر مورد توجه خاص قرار گیرد . اصول درمانی با نگاه فناوری های نوین در طب و خاصه نگاه نو به قابلیت های طب سنتی و اسلامی که میراث گرانبهای تاریخی ماست و سالین دراز مهجور مانده است . در کنار این دو شیوه طبابت شناخته شده ، امروز روشهای ویژه درمانی نیز در گشتره ای از علوم مختلف به کمک طبابت آمده اند که غالبا َ تحت عنوان طب خاص از آنها نام برده می شود . لذا تا کید بر پیشگیری و نیز رعایت اصول درمانی در سه محور طب نوین، طب سنتی – اسلامی و طب خاص مورد توجه این مبحث قرار میگیرد .

طب نوین

توانمندی های طب نوین در مسیر درمان بیماری های مختلف بر کسی پوشیده نیست .اما بخش هایی ویژه در طب نوین امروزه علاوه بر نگاه درمانی به طور اختصاصی برای اهداف پیشگیرانه طراحی و توصیه می گردند .اهم این موارد به شرح زیر است :

آب درمانی

آب درمانی یا هیدروتراپی به معنای درمان امراض به وسیله آب است که توسط قبایل بدوی و نیز ملل متمدن به کار می رفته است . البته منظور از ورزش در آب ، شنا نیست . منظور انجام حرکات ورزشی مانند پیاده روی ، ایروبیک و نرمشهایی است که معمولا در خشکی انجام می گیرند . پزشکان ورزش در آّب را به دلایل زیر تجویز می کنند :

نیروی رانش آب ، تکیه گاه وزن بدن می شود .هنگامی که شما تا گردن در آب غوطه ور هستید ، آب در حدود 90 درصد وزن شما را خنثی می کند و به طور قابل توجهی از فشار وزن بر روی مفاصل ، استخوان ها و ماهیچه ها می کاهد . این خاصیت ، میزان جراحات و آسیب های حین ورزش را به شدت کم می کند .

هنگام غوطه وری در آب ، جریان خون سریع تر می شود و سلامت قلب و عروق شما را بهبود می بخشد .در صورتی که دچار آسیب دیدگی و تورم در بخشی از بدن باشید ، فشار آب بر روی بدن از شدت تورم کاسته و درد را تخفیف می دهد .

از آنجایی که نیروی جاذبه در آب کم می شود ، شما در آب می توانید آن دسته از حرکات کششی که انجام آن در خشکی برایتان ممکن نیست را انجام دهید .

فشار عمق آب بر روی بدن ، مفاصل ، ماهیچه ها و اندام های داخلی ، در حین ورزش مانند یک ماساژ خوب ، به تمام بدن آرامش بخشیده و مانع کوفتگی بدن می شود .

ورزش در آب برای کسانی که دارای یک یا چند نمونه از مشخصات زیر باشد ، از هر ورزشی مناسب تر است :

  • ابتلا به آرتروز یا هر مشکل مفصلی دیگر
  • اضافه وزن یا چاقی مفرط
  • بیشتر اوقات روز را در بی تحرکی سپری کند و به دنبال روشی ساده برای آغاز ورزش باشد
  • در حال طی کردن دوران نقاهت بعد از آسیب دیدگی یا یک جراحی بوده و قصد دارد با اجازه پزشک به این ورزش بپردازد .
  • ابتلا به مشکلاتی در ناحیه پشت
  • ضعیف بودن ماهیچه پا
  • بارداری
  • سالخوردگی

کار درمانی

کار درمانی عبارت است از استفاده از فعالیت های هدفمند برای افرادی که در اثر آسیب یا بیماری دچار محدودیت اختلال عملکرد روانی ، اجتماعی ، رشدی یا اختلالات یادگیری شده اند ، به منظور ایجاد حداکثر استقلال ، جلوگیری از ناتوانی و حفظ سلامتی . این حرفه شامل ارزیابی ، درمان و مشاوره است .

ارائه خدمات ویژه کار درمانی شامل : آموزش مهارتهای زندگی روزمره ، ایجاد و توسعه مهارتهای درکی ، حرکتی و عملکرد یکپارچگی حس ، توسعه مهارتهای بازی و پیش حرفه ای و تواناییهای اوقات فراغت ، طراحی ، ساختن یا بکار بردن وسایل کمکی و ارتروز ها و پروتز ها ، انتخاب وسایل نظافتی ، استفاده از صنایع دستی که بطور ویژه به منظور افزایش عملکرد طرح شده است ، توصیف و تفسیر آزمونها مثل ارزیابی قدرت عضلانی ، ارزیابی دامنه حرکتی و نیز تطبیق محیط برای فرد معلول می باشد . این خدمات بطور فردی ، گروهی و یا در سیستمهای اجتماعی ارائه می گردد .

اولین و اساسی ترین حیطه کاری کار درمانی مراقبت از خود یا حفظ موجودیت است که به مهارتهای مربوط به زندگی روزمره نیز معروف است . در این زمینه مهارتهایی به فرد آموزش داده می شود که بطور مستقیم یا غیر مستقیم با هدف حفظ خود و انجام کارهای شخصی مرتبط هستند مثل تغذیه ، استفاده از سرویس بهداشتی ، محافظت از خود و غیره . آموزش در این زمینه تا به جایی ادامه می یابد تا شخص بتواند با وجود مشکلاتش ، زندگیش را اداره کند و این وظیفه درمانگر است که میزان آن را دریابد . کار یا فعالیت های مولد : این زمینه از کار درمانی معطوف به تمام فعالیت های مبتنی بر تولید است که در خانه ، مدرسه ، همسایگی یا محل کار صورت می گیرد . این نوع فعالیت ها باید با هدفهای مشخص که یک نتیجه و بازده مناسب کاری برای او داشته باشد .

تفریح : این گروه فعالیت هایی را شامل می شود که زندگی ، نشاط و لذت به همراه دارند و همچنین روشی مطمئن برای تمرین زندگی واقعی هستند . فعالیت های تفریحی شامل بازیهای اکتشافی ، ورزشها، وسایل بازی ، سرگرمیها ، ایفای نقش موسیقی و فعالیت های اجتماعی می گردد .

گفتار درمانی ، یا آسیب شناسی گفتار و زبان

رشته ای از علوم توانبخشی است که به بررسی ماهیت انواع اختلالات گفتار و زبان و نیز روشهای تشخیص و درمان این اختلالات می پردازد . عده ای ارزیابی و تشخیص اختلال در بلع را نیز در حیطه تخصص متخصصان گفتار درمانی می دانند . گفتار درمانگران به درمان کودکانی می پردازند که در فراگیری زبان مادری یا استفاده صحیح از گفتار دچار مشکل هستند و نیز بزرگسالانی که به دلیلی ، توانایی گفتاری خود را از دست داده اند . این متخصصین در طول دوران تحصیل با آناتومی و فیزیولوژی اندام گفتار و نیز مباحث زبانشناسی و روانشناسی آشنا می شوند . به همین جهت گفتار درمانی یک رشته بین رشته ای به حساب می آید .

فیزیوتراپی

شیوه ای از درمان بیماری ها و اختلالات عصبی – ماهیچه ای – اسکلتی با استفاده از تجهیزات مکانیکی ، جریان های الکتریکی ، مانورهای دستی ، تمرینات ورزشی و عوامل فیزیکی دیگر است . در این روشها از ورزش ، نور ، پرتوهای فرابنفش و فرو سرخ ، گرما و جریان رق استفاده می شود . فیزیوتراپی حیطه ای از پزشکی است که هدف آن پیشگیری از بیماری ها ،درمان ، توانبخشی و بالا بردن سطح سلامت می باشد .البته با توجه به تداخل و ارتباط زیاد سیستمهای بدن درمانهای فیزیوتراپی که توسط فیزیوتراپیست انجام می شود مستقیم یا غیر مستقیم باعث بهبود عملکرد سیستم فیزیولوژیک نیز می شود مثلاَ فیزیوتراپی دستگاه تنفسی موجب بهبود درصد گازهای خون ( دی اکسید کربن و اکسیژن ) و تغییر میزان اسیدیته خون شده که به نوبه خود می تواند باعث بهبود سطح هشیاری شود .

طب اسلامی و سنتی

تعریف طب اسلامی و سنتی 

این طب به معنی طبی است که منشا آن از معصومین و پیامبران است و طب سنتی به معنی طبی است که توسط حکما ایرانی و مسلمان ارائه شده است . اگر چه به اعتقاد بسیاری از دانشمندان امکان دارد تا بسیاری از مطالب حکما با واسطه از پیامبران رسیده باشد و نشانه این گفتار این است که بسیاری از مطالب عمده در طب سنتی مانند بحث طبایع ، مزاجها ، حجامت ، فصد و … در روایات اسلامی موجود بوده و به آنها تاکید شده است . البته در بعضی موارد مثل تجویز شراب برای مریض و چنانچه در ذخیره و خفی اعلایی خوارزمشاهی موجود است و یا در بحث دامنه حجامت و نظایر آن بین طب اسلامی و سنتی اختلافی وجود دارد که در جامعه کنونی و به جهت اعتلای مذهب حقه ، حکما دشتور شریعت را به عنوان طب اسلامی بر می گزینند .

مبدا طب اسلامی و تاریخ آن 

طب اسلامی طبی الهی و متکی به وحی است . از این رو اندیشمند و محقق بزرگوار شیخ مفید ( رحمه الله علیه ) در این باره می فرماید : طب ، دانشی است که آگاهی از آن امری ثابت است و راه دسترسی بدان نیز وحی است .  عالمان به این دانش ، آن را تنها از پیامبران کسب کرده اند ، زیرا نه برای شناخت حقیقت بیماری جز به کمک سمع ( ادله ی نقلی ) راهی هست و نه برای آگاه شدن به درمان ، راهی جز توفیق . به خاطر همین ، یگانه راه این آگاهی شنیدن از همان خدایی است که به همه ی نهفته ها آگاه است . در کتاب ( فرج المهموم ) آمده است که در نامه ی ابو اسحاق طرطوسی به عبدالله بن مالک درباره ی شناخت سرچشمه دانش چنین دیده ایم : خداوند آدم (ع ) را ازبهش فرو فرستاد و او را از همه ی دانش ها از جمله نجوم و طب آگاه ساخت .

تاریخچه طب سنتی

در کشور ما طب و طبابت ادوار مختلفی دارد که مهم ترین آنها عبارتند از :

  • دوران هخامنشی
  • دوران ساسانی
  • دوران اسلامی

تاریخ هر یک از این دوران ها به شرح زیر است:

دوران هخامنشی

این دوره یکی از ادوار درخشنده و پر ثمر طب ایران است و در 2500 سال پیش ، این علم دارای منزلت خاصی بوده است زیرا در کتب مذهبی زرتشت نیز به خصوص از بهداشت ، بسیار سخن گفته شده است . در این دوران پزشکان دارای طبقه بندی شغلی بوده اند که مهم ترین آنها طبیب ( پزشک ) ، جراح ( کارد پزشک ) ، منتر پزشک و گیاه پزشک یا پسیانز هستند که در ( اوستا ) می توان به یادداشت هایی در این مورد دست یافت .

دوران ساسانیان

انتقال اصل و مایه ی طب ، از دوران هخامنشی به دوران ساسانی بوده است . اما بر اثر اختلافات مذهبی که در امپراتوری روم شرقی بین امپراتوران با دانشمندان و پزشکان پیدا شد ، دوران جدیدی در تاریخ طبّ ایران و در نتیجه در طب اسلامی پدیدار شد . ایران از همسایگان روم شرقی بود ، بنابراین دانشمندان و پزشکان عالی رتبه از مرزها به ایران مهاجرت کردند و به تعلیم این دانش اشتغال ورزیدند حاصل این حضور دانشمندان ساخت اولین بیمارستان و پیامد آن تاسیس ( مدرسه جندی شاپور ) بود . در دوران انوشیروان انقلاب بزرگی در علم طبّ ایران و جهان به وقوع پیوست که همانا تاسیس ( اولین کنگره پزشکی ) برای مناظره و مباحثه ِ پزشکان در مورد فلسفه و طب ّ بوده است .

دوران اسلامی

تمام میراث ساسانیان پس از اتقراض این سلسله و غلبه ی اعراب بر ایران و ورد اسلام به ایران به همراه میراث بزرگ یونانیان که به مسلمانان رسیده بود با اشاعه ی زبان عربی در ایران تلفیقی از طب ایرانی تا آن زمان و طب اسلامی را در ایران پایه گذاری کرد که امروزه به عنوان طب اسلامی – سنتی شناخته می شود .در این دوران تحولات بسیاری در سرزمینهای اسلامی و ایران در زمینه طبابت صورت گرفت . از جمله در دوران عباسیان مرکز علم پزشکی از « جندی شاپور »  به  « بغداد » انتقال یافت و بغداد رفته رفته مرکز علم و دانش پزشکی شد و جندی شاپور از رونق افتاد .اما در کل به برکت تعالیم اسلامی ، مسلمانان خدمات بزرگی در علم طبّ داشته اند که ترجمه و تألیف متون پزشکی از آن جمله است . در دوران اسلامی به خصوص در باب ترجمه ، در اثر تشویق های افراد درجه اوّل اجتماع ، با ب جدیدی بر مترجمان باز شد و آثار زیادی به صورت کتاب های طبّی ، علمی ، فلسفی ، تاریخی و غیره از زبان یونانی به عربی ترجمه شد . حتی گروهی از مترجمان در مناطق غربی سرزمینهای اسلامی مانند مراکش ،  الجزایر ، اسپانیا ، تونس و … به این خدمات اشتغال داشته اند . همچنین گروه بزرگی از مولفان بودند که پس از مطالعه ی کامل ترجمه ی کتاب های یونانی ، خود توانسته اند کتاب هایی را نوشته و حتّی به صورت نظم در آورند . این عده از خادمان بزرگ جهان پزشکی به شمار می روند .با این حال تاریخ پزشکی جهان دلالت دارد بر اینکه پزشکان مشرق زمین قدم های بزرگ تری در راه پیشبرد علم طبّ برداشته اند .لذا بیشترین سهم در طبّ اسلامی متعلق به ایرانیان است . بهترین شاگردان بقراط و جالینوس نیز پزشکان مسلمان بوده اند که با حفظ اخلاق پزشکی و سایر صفات نیک ، بعدها کتب اساتید را خود نقد و بررسی کردند .این افراد عقل سلیم و تجربه را سرچشمه ِ تحقیقات خود قرار دادند که بدین ترتیب استادان بزرگ و بی نظیری بودند که در آسمان علم و دانش چونان ستاره هایی پر فروغ درخشیدند . همچون زکریای رازی و ابو علی سینا .

تفاوت طب اسلامی با طب مدرن

بر مبنای اصالت رشته های طب اسلامی و مدرن دو تفاوت عمده میان این دو علم وجود دارد :

تفاوت اوّل: عدم توجه به اخلاط و مزاج ها در طب مدرن

غلبه ی یم خلط خاص یا چند خلط ، سمومی را در بدن ایجاد می کند که منجر به بیماری های خاص می شود .بدون تعدیل مزاج و از بین بردن آن خلط غالب ، هرگز نمی توان یک بیماری را درمان کرد و هر نوع درمانی سرکوب علائم آن بیماری خواهد بود .به تعبیر شاعر که می گوید : « دیو چو بیرون رود فرشته در آید » این سموم یا در ترشح غدد درون ریز ، مشکل ایجاد می کند و یا مویرگهایی که یک عضو خاص را تغذیه می کنند مسدود کرده و مانع از آن می شود که غذا و اکسیژن لازم به بافتها و عضو ها برسد ، در نتیجه آسیب و بیماری در آن اعضاء آغاز می گردد . این مسئله در طب اسلامی بسیار جایگاه مهمی دارد در حالیکه پزشکی امروز به این موضوع توجّهی ندارد .

تفاوت دوّم: عدم توجه ریشه ای به مساله تغذیه ، و استفاده ی غالبی از داروهای شیمیایی اگر چه طب جدید با پیشرفت های لحظه به لحظه و اعجاب آورش در مقام تشخیص و تحلیل ذرّه به ذرّه ی بیماری ها بنایی با شکوه آفریده است ، امبا در مقام درمان ، جز داروهای شیمیایی دارای عارضه جانبی بسیار ، نتوانسته ارمغانی پیشکش بشر نماید . این عوارض تا بحدی گاها خطرناکند که از اصل بیماری بیشتر آسیب می رسانند . پیامبر عظیم اشان اسلام معده ( جایگاه اصلی تغذیه در بدن را ) سر آغاز همه بیماری ها معرفی می کنند .

اصول و پایه اساسی طب اسلامی و سنتی

پایه طبّ اسلامی و سنتی بر دو اصل استوار است :

اصل اوّل: منشا عموم بیماری ها

از حضرت امام صادق ( ع ) منقول است که ، عّامه دردها و بیماری ها از غلبه ی صفرا و سودا و خون سوخته شده و بلغم زیاد می باشد .پس باید آدمی تعهد احوال خود بکند ، بیش از آنکه آن ها بر اوغالب شود و هلاک گرداند .

اطباء اسلامی همین فرمایش امام صادق ( ع ) را در مبحث اخلاط مورد بحش قرار داده اند و نظرشان این است که خلط در اصطلاح جسم سیّال رطبی ( مایع آبکی شناوری ) است که غذا در بدن در وحله ی اول به آن تبدیل می شود . بی تردید بسیاری از بیماریها به علّت عدم تعادل در این اخلاط حاصل می گردد .

اصل دوّم: کلید درمان

به باور اطباء مزاج همان طبع می باشد و در لغت به معنای در هم آمیختن است . حکماء معتقد بودند که انسان ، حیوان ، و گیاه ،  و … از چهار عنصر یا رکن اصلی آتش( طبیعت گرم و خشک ) ، هوا( طبیعت ، گرم و تر )  و آب( طبیعت ، سرد و تر ) و خاک(طبیعت ، سرد و خشک )  تشکیل شده اند .

کیفیت متشابه حاصل از ترکیب و امتزاج این عناصر را مزاج نامیده اند . در درمان باید نوع مزاج فرد لحاظ شود ، شاید بتوان گفت که مهم ترین بخش در فهم طب اسلامی ، مزاج شناسی است .

کاربردها و تنوع طب اسلامی و سنتی

در یک نگاه عمیق به امر درمان در طب سنتی آن را در سه سطح زیر بررسی می نمایند :

درمان با خوراک ( تدبیر بالاغذیه )

در این روش ، برای بیمار ممنوعیت ها و پیشنهاد های غذایی را مطابق با مزاج آن فرد ارائه خواهد کرد .به طور مثال فقط در مورد عسل بیش از 120 نوع بیماری مهم با آن قابل درمان است که در قرآن کریم و احادیث به آن تاکید شده .

درمان با ادویه ( تدبیر بالادویه )

اگر بیماری فرد به نحوی باشد که طبیب در تشخیص خود به این نتیجه رسیده باشد که تدابیر غذایی برای بهبودی بیمار کفایت نمیکند به شیوه درمان با ادویه متوسل می گردد . این روش معمولا به دو مرحله درمان با ادویه مفرده و ترکیبی تقسیم می شود .

ادویه مفرده یعنی استفاده از یک نوع ادویه در امر درمان ، برای مثال سیاهدانه از این نوع ادویه است .

ادویه ترکیبی در این نوع درمان طبیب با توجه به شرایط مریض ، از ادویه ترکیبی بهره می برد .

برای کاربرد ادویه ها ما در ایران بیش از 900 داروی گیاهی داریم که می تواند منبع و منشأ تولید دارو باشند . در دیدار سفیر چین با وزیر بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی کشورمان ، مقرر شد دو کشور در زمینه طب سنتی و سوزنی با هم همکاری کنند . یوهونگ یانگ سفیر چین در این دیدار اعلام کرد :در کشور چین به طب سنتی بسیار اهمیت می دهیم تا حدی که وقتی فردی مریض می شود ابتدا تحت درمان با داروهای گیاهی قرار می گیرد زیرا معتقد هستیم که طب سنتی چینی علاوه بر اینکه مریض را درمان می کند ، ریشه بیماری را نیز در بدن فرد از بین می برد .

درمانهای دستی ( تدبیر بالید )

در این نوع درمان روش های مختلفی با کمک دست طبیب انجام می شود .در این نوع طبابت ، طبیب با در نظر گرفتن شرایط مختلفیک یا چند روش موجود را برای بیمار تجویز می کند . این شیوه ، روشهای متنوعی از جمله حجامت ، فصد(رگ زنی ) ، زالو و دلک ( ماساژ ) دارد .

حجامت درمانی

حجامت درمانی

زالو درمانی

زالو درمانی

 

 

 

 

 

 

 

 

گیاه درمانی

گیاه درمانی روشی است که در آن ، بعد از معاینات پزشکی و تشخیص لازم با توجه به مواد موثره و خواص آنها ، جهت رفع علایم بیماری استفاده می شود . ماده موثره گیاهان اعم از : آلکوئید ها و …می توانند با رفع علائم بیماری ، باعث برگشت صحت و سلامت به فرد بیمار شوند .در حقیقت گیاه درمانی نوعی دارو درمانی است که در آن بجای استفاده از داروهای شیمیای از داروهایی با منشأ گیاهی استفاده می شود.

مزاج شناسی

کیفیتی است در طب سنتی که همانطور که در ذخیره خوارزمشاهی آمده است ، از مخلوط شدن عناصر چهار گانه در بدن پیدا می شود و دارای 9 قسم است . دانش شناخت مزاج ، از مباحث مهم و بنیادین در پزشکی قدیم است . مزاج شناسی نقش برجسته تشخیصی دارد که اولین گام پس از آن در مسیر درمان توجه به وضعیت تغذیه بیمار است . لذا رشته ای از علم تغذیه به شمار میرود امروزه از اصول بنیادی طبابت در طب نوین هم به شمار می رود .

غذا درمانی 

نگاه به نوع تغذیه ، اساس و اصل تمام مکاتب پزشکی جامع اسلامی است .این بحث در طب جامع اسلامی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است که به بحث « اطعمه و اشربه » معروف است . این بحث توجه خاصی به نوع ، کیفیت و زمان مصرف غذا دارد .

طب خاص

روش های ویژه ای که با گسترش دانش بشر از فوائد طبیعت و خواص ویژه اجزاء آن امروزه در مجموعه طبابت شکل گرفته اند به روش های طب خاص معروف شده اند که در آنها هیچ دارویی تجویز نمی شود بلکه ویژگی های طبیعی اجسام یا مناطق طبیعی و نیروهای نهفته در آنها به کمک درمان و حتی پیشگیری می آیند . مهم ترین این موارد که می توانند در مجموعه شهرکه ها به کار گرفته شوند به شرح زیر است :

دریا درمانی ( تالاسوتراپی ) 

دریا درمانی در گروه طب جایگزین و مکمل جای می گیرد . این شیوه درمانی شامل دوش گرفتن و پاشیدن آب گرم دریا ، گذاشتن رسوب های دریایی و مرهم های جلبکی یا استشمام بخارات دریایی است . دریا شاهکار طبیعت و جهان ناپیدایی است که بشر هنوز به ژرفای عظمت و ماهیت آن پی نبرده است . مهم تر از همه آن که رابطه بسیار تنگاتنگی با اصول حیات و تشابه با موجودات زنده و سلول های زنده دارد . از تالاسا که واژه یونانی است و به معنای دریا می باشد(تالاسوتراپی)  دریا درمانی برگرفته شده است و مترادف با کاربرد پزشکی آب دریا است .دریا درمانی یا تالاسوتراپی تنها به شنا کردن محدود نمی شود ، بلکه به چیزهایی که در سطح ، زیر و پیرامون دریا نیز وجود دارند مربوط می شود . این شیوه درمانی ، اشکال گونان را به خود می گیرد . اماکن توریستی و درمانی که دارای خزینه های آب گرم دریا هستند ، خدمات پوشاندن بدن با جلبک ها و رسوبات دریایی را نیز ارائه می دهند . آب و هوای دریایی ، در ابتدا محرک قوا و سپس نیرو بخش و نیز آرام بخش به ویژه در ارتفاعات مجاور دریا می باشد . داخل شدن در آب دریا ، در ابتدا باعث انقباض رگ های خونی در سطح بدن و لرزش به سبب سرما گشته و سپس انبساط رگ ها شروع می شود ، دستگاه گوارش و تنفس تحریک شده و سرانجام افراد احساس بهتری پیدا می کند .حمام گل دریایی برای درمان بیماری هایی مانند بیماری رگ های لنفاوی ، نرمی استخوان ( راشیتیسم ) ، فلج ، چاقی و … مفید است . چنین تصور می رود که ویژگی های آب دریا سودمندی بر منافذ پوست دارد و عناصر منیزیم ، پتاسیم ، فسفات کلسیم و سدیم که در آب دریا یافت می گردند ، از طریق پوست جذب می شوند .هر چند اثر بخشی این شیوه درمانی از دیدگاه علمی هنوز مورد کنکاش قرار نگرفته است ، اما دریا درمانی در گروه جایگزین و مکمل جای می گیرد و با توجه به نگرش مثبت به طب جایگزین در هزاره جدید و آموزش اصول این نوع طب در دانشکده های پزشکی مدرن ، می توان چنین تصور نمود که با رشد شتابان دریا درمانی نیز روبرو خواهیم بود . هم اکنون در فرانسه سالانه 20 هزار نفر از خدمات دریا درمانی استفاده می کنند . با توجه به استقبال گسترده از دریا درمانی در اروپا ، انجمن چشمه درمانی اروپا ، کاربرد دریا درمانی را در درمان بیماری های مزمن مانند بیماری های تنفسی و پوستی مجاز دانسته و تعریف استاندارد و جامعی را در مورد دریا درمانی ارائه داده است .بر اساس این تعریف ، دریا درمانی برنامه جامعه درمانی ، پیشگیری و ارتقای سلامت است که می بایست تحت مراقبت های پزشکی و توسط افراد ماهر این رشته به کار رود .همچنین این شیوه می بایست در مکان هایی به کار برده شود که در مجاورت آب و هوای دریایی باشد ، هر چند می توان آب دریا را در استخرها شنا نیز استفاده کرد . همچنین بر اساس نظر این انجمن ، می توان رسوبات یا جلبک های دریایی نیز در موارد گوناگون استفاده کرد . نور طبیعی خورشید نیز برای درمان به کار می رود ، هرچند که در شرایط نامساعد آب و هوایی ، از اشعه ماورای بنفش به عنوان جایگزین می توان استفاده نمود . همچنین اقدامات دیگری برای سلامت مانند آرامش بخشی ، تغییر الگوی تغذیه ای و بدنی نیز همزمان انجام می شوند . در حقیقت بخشی از دریا درمانی ، تغییر الگوی زندگی است که در پی رهایی فرد از استرس های زندگی مدرن بوده و فرد را در اقیانوسی از نور خورشید دریایی و ذرات دریا که در هوا شناورند رها می شازند . این ذرات به بخش های عمیق تر دستگاه تنفسی وارد شده و در حبابچه های ریوی اثرات خود را نشان می دهند . میزان بالای اشعه ماورای بنفش خورشیدی در ساحل دریا ، بر روی متابولیسم کلسیم نیز اثر می گذارد .

هشدارها

از آنجا که سردی آب دریا و گاهی وزش شدید باد ، بیماری را بدتر می کند و درد را افزایش می دهد ، دریا درمانی به جز طی دوران بسیار کوتاه و نیز در مناطق حاره امکان پذیر نمی باشد . آب دریا باید از نظر درجه حرارت برابر درجه حرارت بدن بوده یعنی 37 درجه سانتیگراد باشد و حتی گاهی برای بعضی از بیماران باید 40 تا 42 درجه باشد ، لذا کشورهای اروپایی برای این که دریا درمانی را در تمام فصول سال داشته باشند ، بوسیله لوله های مخصوص ،  آب دریا را از اعماق دریا که عاری از میکروب و آلودگی است ، در استخرهای ویژه جمع می کنند و سپس آن را گرم نموده و با ساختن اتاق های مخصوص و گرم خانه های ویژه برای خشک نمودن بیمار ( به وسیله اشعه ماورای بنفش و ..) و با عنایت به تمام نکات ایمنی و پزشکی، دریا درمانی را انجام می دهند .

دریا درمانی یا همان تالاسوتراپی

دریا درمانی یا همان تالاسوتراپی

 

نمک درمانی

رشوسلر که در نیمه سده پیشین طبابت می کرد از آنچه می توانست به بیماران خود عرضه کند ناخرسند بود و بنابراین برای آنکه پهنه عرضه داروها را گسترده تر از انچه بود کند به روش همیوپتی رو کرد .او تحت نفوذ دکتر هانه مان که میتکر روش هومیوپتی درمانی بود و دو شیمیدان برجسته به نام دکتر لی بیگ و دکتر ویرچو شروع به تحقیق در روش های دارویی موجود و نقش داروها کرد . دکتر ویرچو نشان داده بود که بدن انسان متشکل از سلول های انفرادی است که از مواد آلی ، آب و نمک های غیر آلی ساخته شده اند . آزمایش آن زمان نیز نشان داده بودند که در همه اجساد سوخته مردگان 12 نمک اساسی مشترک بودند . دکتر شوسلر سالین دراز کوشید با تحقیقات متعدد ثابت کند که این 12 نمک شیمیایی نقش اساسی در حفظ تندستی بدن انسان دارد . هدف تحقیقات او کشف نمکی خاص برای درمان هر بیماری بود و در این فرآیند رشته ای از پزشکی مکمل را پرورش داد که ما نمک درمانی می نامیم .در این روزگار شرکت های دارویی در سراسر دنیا این 12 نمک را برای فروش به پزشکان و بیمارستان ها و کلینیک ها و عامه مردم تولید و عرضه میکنند .از  زمان دکتر شوسلر یک پزشک آلمانی دیگر کرده تعداد نمک های بافتی 8 است ، و پزشکی انگلیسی به نام دکتر اریک پاول ادعا کرده 30 نمک دیگر بصورت عناصر اساسی ساده و خیلی کم در بدن انسان وجود دارند .از نمک های آلیایی – بافتی برای درمان ده ها بیماری در ایالات متحده آمریکا ، بریتانیا ، آلمان ، هلند و فرانسه استفاده گسترده می شود . این نمک ها را معمولا در داروخانه های خاص طب هومیوپتی که تعدادشان در بریتانیا نسبتا کم ولی در فرانسه و آلمان و هندوستان زیاد است عرضه می کنند .در ایالات متحده آمریکا چند آزمایشگاه تولید دارو ، این نمک ها را تولید و بسته بندی پستی می کنند ، و با یک تلفن خواهان ، به هر نقطه ای از کشور می فرستند .

رنگ درمانی

کلمه رنگ درمانی هنری باستانی از تمدن های فرهیخته در اروپا آسیا و خاورمیانه است که به آن می پرداختند .امروزه از رنگ درمانی در آسیا و اروپا و آمریکا به عنوان شیوه ای مدرن برای درمان بسیاری از بیماری های جسمی مانند : آسم آرتروز ناهنجاریهای عصبی و روحی افسردگی اختلال های غذایی بیماری های پوستی گوارشی و … استفاده می کنند .

قرمز

گرم و هیجان انگیز است هرگاه احساس کم خونی یا بی حالی می کنید یا هر زمانی که حس می کنید سرد و رنگ پریده هستید و یا احساس لرز می کنید از رنگ قرمز استفاده کنید . همچنین رنگ اشعه ماورابنفش و اشعه ایکس برای درمان سوختگی ها و سرما زدگی بدن سودمند است رنگ قرمز نوعی محرک کبد و ضد التهاب است و عفونت های داخلی بدن را به سطح بدن می کشاند .مواد مغذی رنگ قرمز عبارتند از ویتامین ب 12 و اکسید آهن .

سبز

این رنگ غده هیپوفیز را به فعالیت وا میدارد ساخت ماهیچه و بافت های بدن را تقویت می کند و سلول های سخت شده و لخته های سلولی را در هم می شکند . رنگ سبز ضد گرفتگی و انسداد ضد عفونی کننده گندزدا و پاک کننده است بنابراین برای درمان بیماری های قلبی و زخم ها و سرطان درمان جراحت ها تقویت پوست و به کار میرود . املاح معدنی رنگ سبز عبارتند است از : کلر اینو نیتروژن .

نارنجی

محرک دستگاه تنفس مفید برای درمان ضعف شش ها درمان آسم سل و نفس تنگی است . همچنین از رنگ نارنجی برای درمان افراد کم تحرک و چاق که میزان ترشح تیروئید را تقویت می کند و پاراتیروئید را کاهش می دهد گرفتگی بدن و قولنج را کاهش می دهد میزان ترشح شیر را افزایش می دهد . نرمی استخوان و عدم استحکام ستون فقرات را بر طرف می کند .

ارغوانی

رگ های خونین را منبسط می کند فشار خون و سرعت تپش قلب را کاهش میدهد و ناحیه اطراف آن را گرم می کند درجه حرارت بدن را پائین می اورد بنابراین در هنگام تب شدید از این رنگ میتوان استفاده نمود . میزان فعالیت رنگ ها را بالا می برد همچنین این رنگ باعث ایجاد حالت خواب الودگی می شود در نتیجه برای افرادی که دچار بی خوابی هستند مفید است . علاوه بر این موارد تسکین دهنده درد کلیه ها نیز می باشد

آبی

خنک کننده بشدت ضد التهاب و ضد عفونی کننده است و از خنریزی جلوگیری می کند تب را کاهش می دهد و مسکن درد است . رنگ آبی برای درمان کلیه بیماری هایی که با سرخی پوست آماس و افزایش دمای بدن همراه باشد مورد استفاده قرار می گیرد . از این رنگ برای درمان مرحله های حاد آرتروز نقرس و روماتیسم استفاده می شود . رنگ آبی آرامش بخش و تسکین دهنده است .رنگ آبی برای درمان خارش،  التهاب پوست ،  تحریک پذیری ، بیخوابی ، تیر کشیدن سر،  تند کاری سلولهای عصبی مغز ، گلو درد ، از دست دادن صدا ، سوختگی و موارد مشابه نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

گشتالت درمانی

علم روانشناسی و روانکاوی یکی از مفید ترین درمان ها به شمار می رود که می تواند به آسانی گره از مشکلات افراد باز کند ، ولی بسیاری افراد از آن غافلند و بدبینانه به آن می نگرند .آن دسته از افرادی که این نوع درمان ها را تجربه کرده اند می توانند تاثیر مثبت این روانکاوی را روی جسم و روح و روان و زندگی انسان تایید کنند . یکی از انواع روانکاوی گشتالت درمانی است .

گشتالت درمانی جزو یکی از شاخه های روان درمانی و یک روش کل نگر و گفتگویی با مرکزیت تماس و ارتباط ، آگاهی و پاسخ دهی و مسوولیت فردی برای تغییر آدمی است . در این روش به جای این که به فرد مراجعه کننده به چشم بیمار نگاه شود ، به عنوان موجودی یکپارچه در نظر گرفته می شود که پتانسیل ذاتی رشد و بیان احساسات خود را دارد . چیزی که در این میان از اهمیت بسیاری برخوردار است تقابل میان بلوغ زیستی ، تاثیرات محیطی ، تقابل فرد و محیط و سازگاری خلاق است .در واقع گشتالت درمانی درباره سر زندگی ، شور و آگاهی از انتخابی است که هر فرد در زندگی خود دارد .

جلسات گشتالت درمانی

در جلسه اول گشتالت درمانی ، درمانگر دلیل مراجعه فرد و انتظار وی از این درمان و نوع نگرش فرد را به نتیجه درمان جویا می شود . در چند جلسه اول دو طرف ، درمانگر و فرد مراجعه کننده ارتباط خود را برقرار کرده و جریان عمل خود را مشخص می کنند که شامل نیاز ها و اهداف به دست آمده فرد از این روش می شود .به مرور ارتباطی سرشار از اعتماد میان آنها برقرار می شود و خود می تواند عامل موفقیت در روان درمانی باشد . در طول جلسات درمان فرد میتواند به اسباب و اعتقاداتی که در گذشته در ذهنش باقی مانده تسلط پیدا کرده و بینش هایی را که به غلبه بر رفتارهایش کمک می کند جمع آوری نماید .با حس قوی تر ، خویشتن و کنار آمدن با چالش ها ، فرد می تواند تغییرا مثبتی را در زندگیش احساس کند .

آبمیوه درمانی

استفاده از آبمیوه ها و سبزیجات ، یکی از سودمندترین روش های به دست آوردن سلامت جسمانی و شادابی است .مصرف آبمیوه در کنار غذا بهترین مواد مغذی با مصرف حداقل انرژی لازم برای هضم و جذب را برای بدن فراهم می کند .آبمیوه ها منابع خوبی از مواد قندی ، لیپیدها ، پروتئین ، املاح معدنی چون سدیم ، پتاسیم ، آهن ، منیزیم و مس و سرشار از ویتامین های مختلفی چون آی و سی هستند .

آبمیوه ، درمانگر بیماری ها

آبمیوه میتواند در هضم و جذب مواد غذایی و درمان سوء هاضمه مفید واقع شود و به عنوان یک محرک گوارشی در دفع سموم و مواد زائد از بدن مثم ثمر باشد .آبمیوه باعث افزایش سوخت و ساز بدن می شود .همچنین میوه هایی که دارای فیبر هستند ، به تنظیم هضم غذاها کمک می کنند و سطح انسولین بدن را ثابت نگه می دارند . این خاصیت آبمیوه ها باعث کاهش ذخایر چربی در بدن ، افزایش متابولیسم و سوخت و ساز و کاهش قند می شود .

معجزه ای در پیشگیری از بیماری ها

اثرات پیشگیرانه آبمیوه در سال های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است . به طوری که وجود آنتی اکسیدان ها درآب بسیاری از میوه ها مانند انار ، موجب غیر فعال شدن رادیکال های آزاد ناشی از اکسیداسیون کلسترول و تنگ شدن دسواره عروق و در نتیجه کاهش ابتلا به بیماری های قلبی و سکته می شوند .همچنان که این آنتی اکسیدان ها باعث کند شدن روند صدمه سلولی می شوند و در پیشگیری از ابتلا به سرطان کولون ، پروستات ، ریه و سینه موثر هستند . امروزه حتی اثرات پیشگیرانه آبمیوه در ابتلا به بیماری های مزمنی چون دیابت و کاهش فشار خون و حتی ابتلا به آلزایمر شناخته شده است . وجود املاح معدنی چون کلسیم و اسید فولیک در آبمیوه ها ، در جلوگیری از ابتلا به بیماری هایی نظیر پوکی استخوان و کم خونی ها مفید است . اگر چه آبمیوه ها در بسیاری از زمینه ها سودمند هستند و سبب افزایش سلامت کلی بدن می شوند ، اما در بیماران خصوصا بیماران دیابتی باید طبق برنامه و با نظر پزشک مصرف آبمیوه ها صورت گیرد .همچنین به یاد داشته باشید که گرفتن آبمیوه ها سبب جدا شدن فیبرهای موجود در میوه می شود . بنا بر این آبمیوه را هیچگاه نباید جایگزین خود میوه کرد .

سنگ درمانی   

سوابق مکتوب استفاده از سنگ به عنوان یک عامل در مان ، به قرن ها پیش باز می گردد . به عنوان مثال برای کهربا سابقه ای دارویی از جوامع اولیه مصریان ، رومیان ، آشوری ها ، فنیقی ها و یونانی ها بازگو می کنند .

استفاده از سنگ ها به عنوان عوامل شفا بخش و ابزاری برای کاهش بیماری های مختلف جسمی و روحی و ارتقای سلامت کلی تا امروز نیز در قلمرو جامع « طب جایگزین » باقیمانده است.

انرژی های نهفته در سنگ ها

اعتقاد بر این است که سنگ ها به عنوان حامل انرژی عمل می کنند و شفا دهندگی و خصوصیات متافیزیک آنها ، مبتنی بر انرژی بدن و زمین است ، به این ترتیب که یک میزان ثابت ارتعاشی سنگ در سطح اتمی می تواند موانع انرژی را از میان بردارد و با بازگرداندن هماهنگی و هارمونی به بدن ، زمینه های انرژِ بدن را متعادل کند ، چرا که سنگ ها به دلیل این که میلیون ها و گاهی میلیلرد ها سال ، تحت گرمه و فشار بسیار زیاد نیروهای طبیعی شکل گرفته اند ، منابع انرژی زمین را در خود جمع کرده و تبدیل به کانال هایی قوی برای شفا بخشی شده اند .سنت های قدیمی مذهبی از قدرت متافیزیکی و خواص درمانی سنگ ها ، بخصوص در رابطه با چاکره ها ( هفت مرکز انرژی روحی و جسمی در بدن ) استفاده می کرده اند ، به طوری که با شروع یک تمرین مدیتیشن یا به دنبال تعمیق و آگاهی های معنوی ، می توان از سنگ ها برای اتصال برقرار کردن با خصوصیات انرژیتیک آنها استفاده کرد .کریستال ها به دلیل برخورداری از ارتعاشات خاص می توانند انرژی بدن را افزایش داده ، به فر آیند بهبود کمک کنند .

خواب درمانی

وقتی شب را بخوبی نخوابیده اید و خواب شما به اندازه کافی نبوده است ، تمام روز خسته هستید ، روی کارتان تمرکز ندارید و برای لحظه ای استراحت ، ثانیه شماری می کنید . قسمتی از شبانه روز هر فرد در خواب سپری می شود ، اگر چه بسیاری از افراد به این موضوع بی توجه اند ، اما در واقع خواب بخش مهمی از زندگی است . خواب ناکافی یا بدون کیفیت ، خستگی در طول روز ، ایجاد استرس و اضطراب و نداشتن تمرکز روز مسائل و در نهایت پیری پیش از موعد را در پی خواهد داشت .

خواب ، موهبتی حیاتی

خواب ناممناسب با تغییراتی که در سیستم هورمونی ایجاد می کند ، مشکلاتی را برای فرد در پی خواهد داشت .خواب کم با افزایش استرس ، تمایل به غذا بخصوص شیرینی ها و نشاسته را افزایش میدهد و باعث می شود کربوهیدرات ها و چربی ها نسوزند و سرانجام سبب چاقی و افزایش وزن می گردد . همچنین از عوارض خواب کم این است که سیستم ایمنی ضعیف می شود و خطر ابتلا به عفونت ها افزایش می یابد . خواب در واقع زمان مناسب برای تجدید نیروهای از دست رفته سلول ها و انرژی از دست رفته بدن در طول روز است و با حالت آرامش عمیقی که در بدن ایجاد میکند ، امکان استراحت بافت های بدن و بازسازی سلول های آسیب دیده را فراهم می آورد . از خاصیت مهم خواب ، در طب مکمل و درمان بیماری ها بهره می برند . در واقع خواب درمانی با برنامه های منظم و منسجم ، خواب بیمار را اصلاح کرده و امکان خواب با آرامش و کافی را برای بدن فراهم می آورد تا سیستم ایمنی بدن بهبود یابد و تقویت شود . با خواب مناسب می توان از خطر حملات قلبی و مغزی کاست و فشار خون بیمار را کاهش داد و سر دردهای عصبی و میگرنی را درمان کرد . افسردگی نیز که عامل خستگی همیشگی و عدم تمرکز است ، با خواب درمانی بهبود می یابد .

 یوگا درمانی

یوگا معانی مختلفی دارد ، آن را به معنای « اتحاد و وصال » ، « رویت و نظاره » و « کنترل و به زیر یوغ در آوردن » به کار برده اند . از لحاظ تاریخی سابقه معرفت و سلوک یوگا را تا دو منبع کهن تمدن دره سند و تمدن ودایی می توان رد یابی کرد . یوگا به عنوان علم جامع کیهانی مطرح شده است . اولین کسی که اصول یوگا را به صورت قابل استفاده برای همگان مدون ساخت ، پاتانجلی هندی است .

آموزه های یوگا

مثبت اندیشی ، اساسی ترین رکن : برای رهایی از رنج های روحی و جسمانی خطی فرضی را در ذهن خود تصور کنید که در یک سوی آن تفکر مثبت و در سوی دیگر تفکر منفی و حد وسط آن حالت خنثی قرار دارد . با انجام تکنیک های یوگا ، می توان ذهن را هنگام رو به رو شدن با مشکلات از قسمت خنثی به سمت راست این خط که تصور مثبت قرار دارد هدایت کرد . در این حالت به مدد مثبت اندیشی ، فرد آمادگی لازم را برای حل مشکلات مادی و روحی خود می یابد و راه حل های متعددی برای رو به رویی با معضلات به نظر او می رسد . این وضعیت شرایطی را برای انجام دهنده تکنیک های یوگا فراهم می سازد که مشکلاتی را که به نظر او بزرگ و

حل نشدنی می آمدند ، حل شدنی و عاری از هرگونه نگرانی تصور کند .

یوگا برای چه کسانی مفید تر است ؟

بارداری ، فیبرو میالژیا ( این اختلال وضعیتی است که ریشه در بافت های پیوندی بدن دارد و باعث التهاب و سوزش در تاندون ها و رباط های بدن می شود ) ، فشار خون بالا ، اسکو لیوز ( وضعیتی که در آن ستون مهره ها دچار خمیدگی می شود .)

یوگا درمانی

یوگا درمانی

 

آفتاب درمانی

خورشید از آغاز پیدایش زمین همراه همیشگی آن بوده و هر روز نوری سرشار از انرژی را روانه زمین می کند .در این میان اگر چه انسان همواره از این نور نیرو بخش به طور غیر مستقیم بهره برده اما به راستی چقدر با اثرات معجزه آسای آن آشناست ؟

نور خورشید منبعی سرشار از انرژی است که از آغاز پیدایش زمین در جهت تولید مواد غذایی به کار رفته است ، امّا امروزه بحث استفاده از این انرژی در جهت درمان و بهبود بیماری هاست . استفاده از آفتاب در درمان بیماری های استخوانی ، پوکی استخوان ، بیماری پوستی  و مشکلات روانی مفید است .

ویتامین آفتابی : استفاده بهینه از آفتاب موجب تحرک عضلانی و منظم کردن فعالیت های تنفسی می شود وبا افزایش ترشح سرتونین ، حالت نشاط به وجود می آورد . یکی از مهم ترین جنبه های درمانی نور خورشید ، ساخت ویتامین دی در بدن است . با استفاده از نور آفتاب ویتامین در پوست از کلسترول ساخته می شود .ویتامین دی در واقع یک هورمون است که موجب جذب کلسیم در روده بزرگ می شود ، تنظیم کلسیم ، فسفر و هورمون تیروئید در بدن را به عهده دارد و روی استخوان ، روده و کلیه موثر است. حتی ویتامین دی با جلوگیری از تولید و ساخت سلول های جدید به عنوان یک ویتامین ضد سرطان در سرطان هایی چون پروستات و روده بزرگ مطرح شده است .

آفتاب روان درمان : کمبود آفتاب باعث حالات کندی و رخوت ، افسردگی ، غمگینی ، ازدیاد اشتها و عصبانیت می شود . به همین سبب علت احتمالی بیماری هایی چون اختلالات عاطفی فصلی ، کاهش استفاده از آفتاب مطرح شده است .این اختلالات بیشتر در فصل های پاییز و زمستان دیده می شود .

رایحه درمانی

وقتی برای بار اول وارد یک محیط می شوید ، قبل از هر چیز بوی آن فضاست که توجه شما را جلب می کند ، اگر این رایحه آشنا باشد مسلماَ خیلی راحت و با آرامش بیشتر وارد محیط می شوید . در واقع تاثیر بسزایی بر بدن داشته ، باعث بر انگیختگی و ایجاد شادابی یا همراهی با محیط را به انسان می دهد

بو و سلامت

علم پزشکی در حال حاضر به طور گسترده ای روی اثرات بو بر بدن و جسم انسان در حال تحقیق است که آن را به عنوان طب مکمل مطرح کرده است .مشخص شده که بوی خوش ، باعث ایجاد سرخوشی و سلامت در فرد شده ، محرک احساسات و عواطف است و می تواند بین جسم و روح انسان تعادل ایجاد کند . قسمت های مختلف رایحه بخصوص بوی معطر گیاهان شامل آلکئیدها ، کتون ها و استرهاست که این مواد توسط گیرنده های عصب بویایی دریافت شده و پس از ارسال در منطقه لیمبیک مغز انسان تجزیه و تحلیل می شوند و با اثر بر سیستم عصبی مرکزی ترشح هورمون هایی چون آندورفین ها نور ادرنالین را سبب می شود . ترشح این هورمون ها باعث ایجاد سرخوشی و شادی در فرد شده و همچنین بر سطح حرارت بدن ، سوخت و ساز بدن و احساسات و افکار بدن موثرند .

رایحه درمانی چیست ؟

در روش رایحه درمانی از بوها و رایحه های مناسب در فضای خانه و کار فرد استفاده می شود تا بتوان از اثرات درمانی بو استفاده کرد . رایحه درمانی بیش از همه در بیماری ها با منشأ رئانی کمک کننده است و در بیماری هایی چون اختلالات خواب و وسواس  تحریک پذیری افسردگی استفاده می شود . رایحه درمانی می تواند باعث یادآوری یک خاطره یا یک موقعیت در فرد شود . البته موارد استفاده درمانی دیگری از رایحه درمانی چون کاهش درد و تقویت سیستم ایمنی نیز وجود دارد چنانچه مشخص شده استفاده از شمع ها و مواد معطر در اتاق زایمان باعث ایجاد آرامش ، کاهش درد در خانم باردار می شود .

هنر درمانی  

وقتی پایش شکست و مجبور شد یک ماه در خانه بماند پدرش یک دفتر نقاشی و یک جعبه مداد رنگی خرید و او هر روز ساعت ها نقاشی می کرد ، این طوری هم درد پایش را کمتر حس می کرد هم ناراحتی در خانه ماندن برایش کمتر شده بود . تازه فهمیده بود چرا پدر این کارو کرد …..

چرا هنر ؟

هنر در واقع تجلیگاه احساسات و عواطف هر انسان است . هنر فرد را برای شناخت هر چه بیشتر درون خود یاری میدهد وراهی در جهت بیان عواطف و رویاها و مشکلات و تضادهای درونی است ، از این طریق تعادل بین عواطف و جسم انسان ایجاد شده و فعالیت غیزیولوژیک بدن چون ضربان قلب و تنفس تعدیل می گردد و آرامش در روح و جسم فرد ایجاد می شود .شناخت بیشتری که در نتیجه هنر به دست می آید فرد را برای رویارویی با مشکلات عاطفی و اجتماعی احتمالی در آینده آماده می سازد . از این رو هنر پا به عرصه سلامت و درمان نهاده به عنوان یک روش جهت ارتقای بهداشت و درمان مطرح شده است .

هنر درمانی چیست ؟

علاوه بر نقشی که برای هنر در حوزه بهداشت روان قائل شده اند نقش درمانی هنر بخصوص در زمینه های مشکلات و بیماری های روان ثابت شده است . در هنر درمانی فرد درمانگر که یک روانکاو است با توجه به شرایط عاطفی و مشکلات بیمار و در نظر گرفتن سن او یکی از روش های هنری مانند نقاشی یا مجسمه سازی را بر می گزیند و بیمار را در جهت بروز احساسات از طریق هنر کمک می نماید و خود نیز از این طریق بیمار را مورد ارزیابی قرار می دهد و او را در جهت درمان کمک می نماید . هنر درمانی در جهت تقویت ضریب هوشی کودکان کمک کننده است اما بیشتر مورد استفاده هنر درمانی به خصوص در درمان و یاری کودکان عقب مانده جسمی و روانی و کودکان بیش فعال است . در کودکان ناشنوا نیز هنر وسیله ای جهت ارتباط این کودکان با محیط اطراف و پیشرفت های بچه هاست .هنر درمانی در زمینه مشکلاتی که جنبه روانی دارند چون دلهره ، استرس ، افسردگی و مشکلات تغذیه ایی چون کم اشتهایی می تواند بسیار مفید واقع شود .

موسیقی درمانی 

موسیقی نه تنها به عنوان هنر ، بلکه به عنوان محملی برای درمان ، نقش برجسته ای در تاریخ بشر داشته است .به تازگی جامعه پژوهشی توجه بسیاری به درک چگونگی تاثیر موسیقی بر پزشکان و بیماران نموده است . در چند سال گذشته ، پژوهش های انسانی و حیوانی ، آثار روانی و فیزیولوژیک موسیقی را مورد آزمایش قرار داده اند . کماکان  پرسش بنیادین درباره موسیقی در سلامت این است که موسیقی در آغاز چگونه پدید آمد و چرا با نبود نیاز بیولوژیک به موسیقی ، واکنش های عاطفی بروز کرده و پاسخ های اضطرابی انسان کاهش می یابد . کشف وسایل فلوت مانند اولیه در بقایای انسان های کرومانگون و نئاندرتال نشان می دهد که موسیقی از دوران پیش از تاریخ وجود داشته است . نخستین مورد ثبت شده در قرن بیستم از پزشکی را در زمینه جراحی مورد استفاده قرار داد به سال 1914 باز می گردد . در آن هنگام ، اوان اونیل کین گزارش خود را در مجله جاما درباره استفاده از فونوگراف در اتاق عمل منتشر کرد . نتایج حاصل از این مطالعه به پژوهش های دیگری انجامید که نشان داد مداخله با موسیقی در هنگام اعمال جراحی سبب کاهش تغییرات همو دینامیک ، درد پس از عمل ، حجم داروهای بیحسی و آرامشبخش مورد نیاز و حتی بهتر شدن کلی دوباره بهبود پس از عمل می شود .پژوهش های جدید هم اکنون مشغول بررسی این مساله هستند که چگونه این آثار مثبت موسیقی را می توان تنظیم کرد. ذکر این نکته واجب است که تمام موسیقی ها ساختار یکسانی ندارند و موسیقی کلاسیک می تواند اثر متفاوتی با موسیقی پر سر و صدا داشته باشد .موسیقی ، در صورت به کارگیری به جا و منطقی ، می تواند ابزار قدرتمند بالقوه ای برای بهبود پیامدهای بالینی با خطر شناخته شده کم باشد .این که آیا موسیقی در آینده به عنوان درمان تکمیلی مورد پذیرش گسترده قرار گیرد به فهم بهتر نقش آن از راه انجام پژوهش های بالینی و علمی بستگی دارد .

کایروپرکتیک درمانی 

یکی از روش های طب جیگزین که امروزه به طور وسیعی در سرتاسر دنیا با استقبال رو به رو شده ، روش کایروپرکتیک است .پیشینه این طب جایگزین بر خلاف نامش که به نظر می رسد روشی جدید باشد ، به هزاران سال پیش و اوایل قرن هجدهم بر می گردد و تاریخچه ای دیرینه دارد.

  • کایروپرکتیک چیست ؟

سلامت سیستم عضلانی – اسکلتی بدن مرتبط به نحوه نشستن ، ایستادن و خوابیدن هر فرد است .

و تغذیه و ورزش می تواند در این سلامت نقش بسزایی ایفا کند . عوامل متعددی چون ورزش های سنگین بدون آمادگی قبلی ، صدمات حین انجام کار یا بلند کردن اجسام سنگین ، می توانند آسیب هایی را به مفاصل و استخوان های بدن بخصوص ستون فقرات وارد کنند .

این صدمات می تواند منجر به جابه جایی هر چند اندک 26 مهره ستون فقرات و آسیب های مهره ای و دیسکی و در نهایت آرتروز و درد در ناحیه تحتانی ستون فقرات و درد در اندام های تحتانی و سوزش و گز گز در پاها شود .حرکت نادرست مهره های ستون فقرات یا جابه جایی مهره ها موجب التهاب و مشکلات عصبی عضلانی در آن ناحیه خواهد شد .کایروپرکتیک به معنای مهارت دست است و تلاش می کند جابه جایی مهره های ستون فقرات را با استفاده از نیروی دست و ایجاد کمی فشار درمان کند و بی نظمی ها را بهبود بخشد .

  • روش کاروپرکتیک

در جلسه اولیه این روش درمانی ابتدا درمانگر سابقه بیماری های استخوانی و ارتوپدی و سابقه مشکلات عصبی – اسکلتی را از بیمار خواهد پرسید و عکس ها و گرافی های قبلی فرد را مورد بررسی قرار می دهد .

سپس با مهارت حرکات دست ، مانورهایی را روی ستون فقرات فرد انجام می دهد . ممکن است بهبودی چندین جلسه طول بکشد و علاوه بر این روش از درمان های همزمان چون ماساژ درمانی ، گرما و سرما درمانی نیز استفاده شود . این طب به صورت عمده در مشکلات دیسک کمر ، درد های سیاتیک ، دردهای گردنی و سر دردهای ناشی از جابه جایی مهره های گردنی موثر است و می توان از آن در درمان انقباضات عضلانی ، در رفتگی مفاصل ، التهابات استخوانی و تاندونی و انحرافات ستون مهره ها استفاده کرد . این روش در درمان روماتیسم های مفصلی و پوکی استخوان با احتیاط به کار می رود .

  • کایروپرکتیک در دنیا

کایروپرکتیک در 65 کشور دنیا مورد تدریس قرار می گیرد و پزشکان این رشته یک دوره 4 ساله را می گذرانند . انجمن کایروپرکتیک ایران نیز که مجموعه ای از پزشکان دوره دیده در این طب است ، یک سازمان غیر دولتی و عضو رسمی سازمان جهانی کایروپرکتیک است .

کایروپرکتیک درمانی

کایروپرکتیک درمانی

 

نور درمانی

هوای ابری زمینه ساز بروز افسردگی فصلی در عده ای از افراد است که آنها را از فعالیت های فردی و اجتماعی باز می دارد . این مشکل معمولا با شروع بهار و تابستان که نور هوا بیشتر می شود و آفتاب بیشتری به زمین می تابد بهبود می یابد به کلی از بین می رود . بنابراین می توان از نور به عنوان یک عامل درمانی برای این گونه افسردگی ها نام برد . در نور درمانی 3 عامل ، کلید اصلی بهبودی است ، یکی شدت نور که بسته به نوع استفاده از جعبه نور ، این شدت کم و زیاد می شود .عامل دوم مدت زمان استفاده از آن است که معمولا در نور درمانی زمان استفاده روزانه از آن بین 30 دقیقه تا 2 ساعت است که این زمان در شروع ممکن است طبق نظر پزشک از 15 دقیقه شروع شده و به حداکثر زمان خود برسد .عامل سوم زمان استفاده از آن است . استفاده از نور درمانی هنگام صبح و زمانی که از خواب بر می خیزد از عصر مفیدتر است و استفاده از آن در شب باعث اختلال خواب می شود . به افرادی که قصد درمان افسردگی خود را دارند ، توصیه می کنیم این درمان را از اوایل فصل پاییز و به محض شروع علائم اولیه آغاز کنند .علائمی چون سخت بیدار شدن از خواب ، خواب آلودگی روزانه ، و میل به مصرف کربوهیدرات ها می توانند هشدار دهنده باشند . درمان معمولا باید تا بهار ادامه یابد .البته برخی از افراد در تابستان دچار افسردگی می شوند که در این حالت باید درباره زمان شروع نور درمانی با پزشک خود مشورت کنند . نور درمانی روش مطمئنی است ولی گاهی عوارض جانبی دارد از جمله تحریک چشمی و خشکی چشم ، خستگی ، اختلال خواب ، آشفتگی ، سر درد ،حالت تهوع و خشکی پوست . برای کاهش این عوارض سعی کنید نور درمانی را آهسته آغاز کنید و به بدن خود زمان دهید تا به آن عادت کند . نور درمانی برای همه مناسب نیست . به طور مثال در افراد مبتلا به اختلال دو قطبی که نوعی بیماری روانی است ممکن است مشکل آنها دو چندان شود یا در افراد مبتلا به افسردگی های حاد باید با احتیاط صورت گیرد .با تمام فوایدی که برای نور درمانی اشاره شد ، باید اضافه کنیم این روش را نباید خودسرانه انجام داد و این که این روش درمانی مکمل محسوب می شود نه یک روش درمانی صرف و در کنار درمان های دارویی و روان درمانی مفید است .

مغناطیس درمانی

آهنرباها نه تنها اجسام فلزی ، بلکه توجه انسان ها را نیز به خود جلب کرده اند . استفاده روز افزون از گوشواره ها ، النگوها و گردنبند های مغناطیسی گواه این مطلب است که هر روز توجه انسان به سوی مغناطیس و اثر درمانی آهنرباها بیشتر می شود . استفاده از آهنرباها به قصد درمان تنها مختص سال های اخیر نیست و سابقه ای طولانی دارد و به قرن ها قبل بر می گردد . بقراط کشیش مصر باستان و پزشک یونانی قرن چهارم از آهنربا برای درمان استفاده می کرد .در قرون وسطی ، پزشکان برای درمان نقرس ، التهاب مفاصل ، مسمومیت ها و طاسی از این روش درمانی بهره می برند .دور جدید استفاده از مغناطیس از دهه 1970 آغاز شد . محققان بر این باورند که بارهای الکتریکی مثبت و منفی اثرات مختلفی روی سیستم بیولوؤیکی انسان دارند .آنها ادعا می کردند آهنرباها قادرند سلول های سرطانی را در حیوانات از بین ببرند و دردهای التهاب مفاصل ،  آب سیاه و ناباروری را درمان کند.

در سال های اخیر استفاده از مغناطیس در ایالات متحده ، اروپا ، ژاپی و چین گسترش زیادی یافته است .

مغناطیس درمانی

مغناطیس درمانی

 

دعا درمانی

دعا توانایی اقرار به این مطلب است که ما از همه چیز آگاه نیستیم یا چیزی بزرگ تر و حکیم تر از ما وجود دارد که زندگی ما به دست اوست . دعا فرآیند پاکیزگی فکر ، احساس ، انگیزه ها و خواسته ها و به طور کلی خالص کردن تمام وجود است که قلب را نیز در بر می گیرد .کسانی که این موهبت را تجربه کرده اند از آرامش عمیقی که پس از دعا به آنها دست می دهد کاملا آگاهند . دعا انسان را از تما ممسائل دنیوی و مادی و مشکلات و وابستگی های آن رها و به این طریق مشکلات روحی فرد را درمان می کند .

  • دعا درمانی چیست ؟

دعا درمانی ، ترکیبی از بینش های روان شناسی با قدرت دگرگونی دعا ست . دعا درمانی به ما می آموزد که چگونه به طور موثر دعا کنیم . بسیاری از افراد هستند که نمی توانند از طریق مشاوره های سنتی و روان درمانی کمکی را که می خواهند دریافت کنند .علی رغم اعتقاد آنها به قدرت دعا ، باز هم قادر نیستند بر مشکلات خاصی در زندگی خود غلبه کنند .در اصل دعا جایگزینی برای مشاوره و روان درمانی محسوب می شود . انسان متشکل از جسم ، خرد و روح است .

به طور کلی زمانی که در زندگی دچار مشکل می شویم ، وقتی ترس تمام وجود ما را در بر می گیرد و هنگامی که احساس خلا می کنیم و هدفی در زندگی نداریم . تمام اینها نشانه این است که روح ما دچار آسیب شده است . ممکن است تغییر تفکر و رفتار ما موثر باشد . ولی در اصل ما به چیزی نیاز داریم که برای روح و روان ما نیرو بخش باشد و دعا همان مساله نیرو بخش است .دعا ارتباط روح است . دعا درمانی به ما کمک می کند از معنویت خود برای آگاهی و تغییر استفاده کنیم ، بنابراین دعا درمانی روشی اصولی برای دسترسی به بینش های پنهانی و قدرت روح در خدمت رشد فردی و بازسازی خود است . بهترین روش دعا درمانی ، دعا به صورت گروهی است .

آب درمانی

از گذشته دور برای رفع خستگی از آب درمانی استفاده می شد . استفاده از آب باعث آرامش بخشی ، تقویت بدن ، رفع خستگی ، تسکین دردهای عضلانی و استخوانی می شود . بهتر است برای پیدا کردن آرامش و رفع خستگی ، در آبی با درجه حرارت هم دما یا کمی بالاتر از دمای بدن قرار گیرید .

دمای بافت ها و عضلات بدن اندکی افزایش یافته و در اثر این افزایش دما ، متابولیسم بدن نیز افزایش می یابد و عروق و رگ های بدن گشاد می شوند . این اتساعات ، خون رسانی به بافت های بدن را بهبود می بخشد و باعث کاهش فشار خون و افزایش برونده قلبی می شود در ضمن آب ، روند تغذیه و دفع مواد زائد را از بافت های بدن تسریع می کند و خستگی را از بدن میزداید .

آب درمانی در ارتوپدی

در التهابات و ضرب دیدگی مفاصل می توان از اثرات درمانی آب سود جست و در ساعات اولیه پس از ضرب دیدگی ، استفاده از آب سرد باعث کاهش درد و جلوگیری از تورم می شود . در دردهای مزمن مفاصل نیز آب درمانی باعث تقویت عضلات و افزایش حرکت مفاصل می شود .در نتیجه فشار وارد شده بر مفاصل کاهش و درد مفاصل تسکین می یابد .

  • آب درمانی در زایمان

خاصیت ضد درد آب ، امروزه در زایمان نیز مورد استفاده قرار می گیرد .برای کاهش درد هنگام زایمان و ترغیب زنان به زایمان طبیعی به جای سزارین امروزه آب درمانی توصیه می شود .طبق تحقیقات ، زایمان در آب ، باعث کاهش میزان درد هنگام زایمان ، کاهش استفاده از مسکن ها و ضد درد ها ، تسریع روند زایمان ، افزایش ترشح اکسی توسین و اندوفین ها می شود . حتی استفاده از استخرهای آب و انجام حرکات ترمشی و ورزشی در زنان باردار از اوایل حاملگی تا 7 ماهگی توصیه می شود .روش زایمان در آب در مقابل سایر روش های کاهش درد زایمان ، خطرات کمتری دارد و این مساله بسیاری از کشورها را به سوی این رو سوق داده است .

  • آب و سلامت

آب درمانی روش طبیعی برای پاکسازی و زدودن سموم و مواد زائد از بافت ها و ارگان های بدن است . 60 درصد وزن بدن را آب تشکیل می دهد و روزانه هر فرد باید 8 لیوان آب بنوشد تا سیستم های دفع مواد زائد بدن همچون کلیه ، بخوبی کار پاکسازی و تامین سلامت بدن را انجام دهند . امروزه رژیم های آب درمانی ای انجام می شود که طی 10 تا 40 روز فرد تنها از آب استفاده می کند . در این روش ، مواد زائد و اضافی باقیمانده از مواد غذایی در بدن که محلی برای رشد و تکثیر میکروب ها هستند ، پاک می شوند و زمینه بروز بیماری از بین میرود . البته این روش باید با نظر پزشک و زیر نظر متخصص صورت گیرد .در نهایت آب نه تنها در دفع مواد زائد بدن نقش دارد و یبوست را بر طرف می کند ، بلکه باعث کاهش و تسکین درد می شود و آرامش و سلامت را به ما هدیه می دهد .

گل درمانی

گل درمانی شامل انتقال انرژی گل ها به آب است که به آب قدرت شفا بخشی می دهد . سال ها پیش ادوارد باخ دریافت که شبنم روی گل ها خواص درمانی آن گل را در بر دارد  . باخ در این روش از 38 گل شفا بخش برای درمان استفاده کرد . در این روش شبنم سحر گاهی را از روی گل ها جمع و تقطیر کرد . به عقیده او گل های صبحگاهی انرژی بیشتری دارند .

ولی باخ برای آسانتر شدن این کار ، گل ها را در شیشه حاوی آب چشمه قرار داد و چند ساعت زیر نور خورشید گذاشت . همین کار باعث انتقال اثرات شفا بخش گل ها به آب شد . پس از این کشف ، گیاه درمانی ، باخ درمانی نامیده شد .در این روش از گل های وحشی انگلیسی استفاده می شود . باخ درمانی ، درمان بیماری خاصی نیست بلکه به اعتقاد باخ به دلیل ارتباط تنگاتنگ جسم و روح ، با بهبود علائم روحی و روانی ، بیماری جسمی نیز درمان می شود .این درمان را می توان همراه با مصرف غذا ، گیاهان دیگر و دارو مورد استفاده قرار داد بدون این که اثر متقابلی داشته باشد . این روش ، زمینه های احساسی و عاطفی بیمار گونه را درمان می کند .

سرما درمانی  

استفاده از کیسه یخ در کاستن دردهای عضلانی و ضرب دیدگی ها از قدیم الایام رایج بوده است و مردم بدون این که بدانند از کرایو تراپی در کاهش درد بهره می بردند اما از علت این که چرا کیسه یخ دردهای عضلانی را کاهش می دهد ، شاید فقط تعداد اندکی از افراد آگاهند .

  • درمانی از نوع سرما

کرایوتراپی یا همان سرما درمانی به معنای پایین آوردن دمای قسمتی از بدن به صورت موضعی است . کرایوتراپی از طریق کیسه های یخ ، حمام های آب سرد ، اسپری های خنک کننده و دستگاه های هدایت نیتروژن صورت می گیرد . استفاده از سرما در دمان به دوره سقراط بر می گردد . سقراط از این روش برای جلوگیری از خونریزی استفاده می کرد .در طب قدیمی ایران نیز این سینا از سرما در درمان استفاده می کرد .

  • سرما درمانی در کنار جراحی

از سرطان های شایع در میان مردان ، سرطان پروستات است که خود را با علائمی چون عدم توانایی در ادرار کردن ، درد هنگام ادرار کردن ، بی اختیاری ادرار و سوزش نشان می دهد و بسرعت به درجه های بالا می رسد .امروزه علاوه بر درمان های جراحی ، شیمی درمانی و رادیوتراپی از سرمادرمانی در درمان این سرطان استفاده می شود . همچنین سرما درمانی در درمان زگیل ها نیز موثر است . زگیل ها ضایعاتی بر آمده از پوست هستند که مسطح یا پایه دارند و سرمادرمانی در موارد زگیل کم یا متوسط توصیه می شود .

  • سرما درمانی روشی موثر

جنبه دیگر استفاده از سرما درمانی در عفونت گردن رحم است . این بیماری در مراحل اولیه با دارو درمان می شود . اما در مراحل بالاتر از سوزاندن الکتریکی و جراحی استفاده می شود . سرما درمانی در این بیماری نیز کاربرد دارد و با استفاده از نیتروژن مایع بافت های غیر طبیعی را منجمد کرده و از طریق سرما درمانی بافت های غیر طبیعی را از بین می برند .

بازتاب درمانی

طب نوین شاخه های جدید از درمان غیر دارویی را در درمان بیماری ها در کنار درمان شیمیایی به دنیای علم عرضه می کند که یکی از این علوم بازتاب شناسی است .رفلکس تراپی یا بازتاب شناسی قدمتی چندین هزار ساله دارد که پیشینه آن را به چین باستان نسبت می دهند .

  • اساس بازتاب شناسی

کف پا از مجموعه 26 استخوان کوچک ، 114 لیگامان و 20 عضله تشکیل شده که پوست روی این اجزا را پوشانده است . علاوه بر این ، طبق مطالعات علمی 7200 پایانه عصبی روی کف پا وجود دارد که در قسمت های مختلف آن پراکنده شده اند . در روش رفلکس تراپی اعتقاد بر این است که کف پاها انعکاسی از تمامی اعضای بدن است و هر عضوی از بدن با نقطه خاصی از کف پا ارتباط دارد . این روش باور دارد از طریق وارد کردن فشار با قدرت مناسب که درد ایجاد نکند و به مدت معین روی کف پا ، می توان روی اعضای مختلف بدن تاثیر گذاشت ، چرا که با اعمال فشار ، ورم و التهاب آن قسمت از بین می رود ، عملکرد سیستم عصبی بهبود می یابد و با بهتر شدن کارکرد اعصاب آرامش در سیستم عصبی ایجاد می شود .علاوه بر این ، آرامش سیستم عصبی باعث برقراری جریان خون بیشتر در عروق و افزایش خون رسانی در اعضای دیگر بدن و ماهیچه ها می شود . با روش رفلکس تراپی می توان تعادل از دست رفته را به بدن بازگرداند ، حرکات تنفسی را نظم بخشید ، با بیشتر شدن فعالیت روده ها از یبوست جلوگیری کرد و دفع مواد زاید را افزایش داد .

ویتامین درمانی

در هنگام بیماری پزشک برای بیمار ممکن است از انواع ویتامین ها را تجویز کند . همین درمان اگر با دوز و مقدار بیشتر انجام شود ، مگا ویتامین درمانی نامیده می شود . مگا ویتامین درمانی شامل استفاده از مقادیر بالایی از ویتامین ها  در طول زمان به منظور پیشگیری یا درمان انواعی از بیماری ها ست . در دهه 1930 و 1940 ، برخی شواهد علمی و بالینی استفاده از ویتامین سی ، ایی و ب 3 در مقادیر بالا را اعلام کردند . اوایل دهه 1930 دانشمندان کانادایی مصرف دوز بالای ویتامین ایی را برای درمان بیماری های قلبی عروقی و گردش خون پیشنهاد کردند .در دهه 1940 ، ویلیام کافمن کتابی در خصوص جزییات درمان آرتروز با دوز بالای نیاسین آمید ( ویتامین ) ب منتشر کرد . همچنین از این ویتامین در درمان کلسترول بالای خون هم استفاده می شد که بسیار کارآمد بود . در اوایل دهه 1960 هم تحقیقاتی روی اثر درمانی دوز بالای ویتامین سی برای درمان سرماخوردگی و بعدها برای درمان سرطان صورت گرفت . مگا ویتامین درمانی به عنوان یک طب مکمل از مواد مغذی چون کانی های رژیمی ، آنزیم ها ، آمینو اسید ها، اسیدهای چرب لازم ، آنتی اکسیدان های طبیعی و فیبرهای رژیمی تخمیر پذیر استفاده می کنند . با توجه به سهل الوصول بودن مکمل های غذایی مانند ویتامین ها ، شاهد افزایش روز افزون استفاده از ویتامین ها هستیم .

هیپنوتیزم درمانی

تقریبا 90 درصد مردم می توانند هیپنوتیزم شوند . هیپنوتیزم یکی از شاخه های درمانی علم پزشکی است . بر خلاف تصور عموم مردم ، هیپنوتیزم ریشه های غیر مادی ندارد و کاملا با ساز و کار مغز انسان همخوانی دارد . هیپنوتیزم علاوه بر کاربردهای درمانی و پزشکی در ورزش ، هنر ، آموزش و بالا بردن توانایی های جسمی هم کاربرد دارد . حدود 170 سال پیش جیمز برید پزشک انگلیسی وقتی به محل کارش آمد متوجه شد یکی از بیماران به نور چراغ خیره شده است .برید با او صحبت کرد و توانست او را به خواب ببرد . بیمار در آن حالت دستورهای دکتر برید را اجرا می کرد .برید برای این کار نام هیپنوتیزم را انتخاب کرد . این اولین بار بود که واژه هیپنوتیزم به کار گرفته شد . برید ثابت کرد که تمرکز قسمت اصلی هیپنوتیزم را تشکیل می دهد . در نهایت فروید هیپنوتیزم را به عنوان روش درمانی مناسبی تشخیص نداد . از رمان فروید تا بعد از جنگ جهانی ، هیپنوتیزم در رکود کامل بود . بعد از جنگ جهانی دوم بیماری های روانی شیوع زیادی پیدا کرد . شیوع زیاد بیماری و گران بودن روش های رانکاوی ، توجه پزشکان را به هیپنوتیزم جلب کرد . می توان گفت از سال 1950 هیپنوتیزم دوباره به محفل دانشگاهی بازگشت . امروزه دانشمندان به ارزش های علمی و ویژگی های منحصر به فرد هیپنوتیزم پی برده اند و توانسته اند در زمینه های متنوعی از هیپنوتیزم بهره مند شوند . هیپنوتیزم دیگر جزو طب جایگزین حساب نمی شود . به طوری که حتی در عمل های جراحی هم میتوان از هیپنوتیزم به جای داروی بیهوشی استفاده کرد . متخصصان بیهوشی دانشگاه لیژ بلژیک طی 10 سال گذشته در بیش از 4800 عمل جراحی از این روش استفاده کرده اند . هیپنوتیزم در موارد زیر کاربرد دارد :  سندروم روده تحریک پذیر ، زایمان با هیپنوتیزم ، جراحی ، درمان بیماری های پوستی ، کاهش وزن ، کاهش درد در بیماری های مزمن ، ناخن جویدن و انگشت مکیدن .

انرژی درمانی

لمس درمانی قدمتی 4 هزار ساله داشته و ریشه آن به طب سنتی چینی باز می گردد . طرفداران لمس درمانی بر این باورند که این روش می تواند طیف گسترده ای از بیماری ها را شامل : نارسایی قلبی ، دیابت و عفونت ها درمان کند . این نظریه بر این باور استوار است که در بدن افرا بیمار ، میدان های انرژی دچار اختلا می شود و درمانگر از طریق حرکت و لمس دستان خود روی سطح بدن بیمار ( بدون تماس مستقیم ) ناراحتی ها را شناسایی کرده و میدان های انرژی را مجدداَ طراحی می کند تا تعادل انرژی برقرار شود . لمس درمانی با ماساژ درمانی و تکنیک های آرام سازی متفاوت است . ماساژ درمانی استرس را در افرا کاهش داده و از طریق صحبت ، اثرات آرام بخشی روی آنها می گذارد . ولی در لمس درمانی شیوه ای متفاوت انجام می شود به طوری که میدان های انرژی حتی بدون لمس بدن فرد مراجعه کننده به حال تعادل بر می گردد . حوزه های انرژی که در اطراف بدن فرد قرار می گرفته هاله نامیده می شوند که در واقع مغناطیسی ای است که افرادی که متخصص هستند با تمرین و مماریت می توانند این مناطق از بدن را لمس کنند . این حوزه انرژی ثابت نبوده و بر حسب چگونگی افکار انسان تغییر می کند. بنابراین افکار انسان بر حوزه انژی اطراف بدن و نیز بر سلامتی تاثیر می گذارد . این روش درمانی علاوه بر بزرگسالان ، روی کودکان ، حیوانات و گیاهان نیز موثر است . لمس درمانی به دو صورت تماسی و غیر تماسی اجرا می شود . به طور کلی این حوزه انرژی در حدود 30 تا 45 سانتی متری بدن گسترش می یابد . در لمس درمانی غیر تماسی ، فرد درمانگر دست های خود را مانند گیرنده در فاصله 10 تا 12 سانتی متری از سطح بدن حرکت می دهد و جریان و اختلالات انرژی را لمس می کند و قادر است با تمرکز روس لامتی فرد بیمار ، هماهنگی را به حوزه انرژی برگرداند .

طبیعت درمانی

طبیعت درمانی نظام درمانی است که منحصرا با کمک درمان های طبیعی موجود در پیرامون ما ، همانند نور خورشید ، هوا ، آب ، رژیم غذایی مکمل و به طور کلی نیروی شفا بخش طبیعت که درون ماست به درمان بیماری ها می پردازد . این درمان بر این باور است که بدن قدرت خود درمانی دارد . چنانچه بدن در محیط و شرایط سالمی قرار گیرد خود به خود قادر خواهد بود خود را درمان کرده و از شر بیماری ها خلاص کند . در طبیعت درمانی روش ها و توصیه های زیادی برای ایجاد محیطی سالم وجود دارد تا بدن بتواند به خودی خود ، خود را درمان کند .بیماری تنها به عنوان یک عامل ناشناخته نامطلوب تلقی نمی شود که پزشک تنها از طریق عوامل خارجی قادر به رفع آن باشد .بلکه در هر بیماری ، بدن می کوشد تا تعادل و توازن از دست رفته انرژی های درونی خود را بازیابد و یکی از درمان هایی که می تواند با کمک داروهای پزشکی و اصلاح شیوه زندگی ، این تعادل را به بدن بازگرداند ، طبیعت درمانی است . در طبیعت درمانی تمام وجود انسان اصلاح می شود که شامل ناهنجاری در خوردن و آشامیدن ، تنفس و دفع ، به کارگیری از بدن به شکل های نا مناسب ، انقباضات عضلات ، بدشکلی های ستون فقرات ، مفاصل سخت شده ، افسردگی ها ، اضطراب ها ، اسکیزوفرنی ، وسواس و تغییر می شود . در واقع در این روش کل زندگی و وجود شخص مورد بازسازی قرار می گیرد . مهم ترین نگرش طبیعت درمانی به استفاده از گیاهان و داروهایی است که به بالا رفتن قدرت سیستم ایمنی بدن کمک می کنند . به طوری که طرفداران این درمان معتقدند که بسیاری از بیماری ها مانند سرطان از نقص در سیستم ایمنی بدن ناشی می شوند .درمانگر در این روش ، تلاش می کند که ریشه بیماری را بیاید و دریابد این بیماری در نتیجه چه چیزی ایجاد شده است و برای رسیدن به این نقطه از هر روشی استفاده می کند . در دنیای امروزه که سرشار از استرس و اضطراب است طبیعت می تواند روح و جسم را جوان کند .از سویی عامل تغذیه هم در این روش حائز اهمیت است . ورزش کردن ، سیگار نکسیدن ، استفاده زیاد از میوه ها و سبزیجات تازه و داشتن رژیم غذایی سالم بسیار مهم است . تمام این راهکارها سیستم ایمنی بدن را تقویت کرده و تعادل انرژی بدن را بهبود می بخشد .

فصل سوم شناخت بستر طرح

اقلیم ، طبیعت ، جغرافیا

اوضاع اقلیمی از عوامل مهم و موثر در آسایش زیستی در محیط های انسانی است  . برای نمونه معماری سنتی  کشور های مختلف جهان بویژه کشورهای خاورمیانه و از جمله کشور ما ، سرشار از تجارب و نمونه هایی است که نشان دهنده راه حل های بسیار دقیق و حساب شده در سازگاری فضاهای کالبدی با اوضاع اقلیمی است . این ساختمان ها و فضاهای کالبدی در هماهنگی با محیط طبیعی و فرهنگی چهره ایی خاص یافته اند و در بهره گیری از انرژی های طبیعی ، مقابله با شرایط نا مناسب و  بسیار سخت اقلیمی کاملاَ موفق بوده اند سواحل جنوبی ایران که بوسیله رشته کوههای زاگرس از فلات مرکزی جدا شده اند ، اقلیم گرم و مرطوب ایران را تشکیل می دهند ، از ویژگی این اقلیم تابستان بسیار گرم و مرطوب و زمستان های معتدل است . شهرهای بندر عباس ، جاسک ، آبادان و اهواز از جمله شهرهای بزرگ این اقلیم هستند . با توجه به شکل گیری و ترکیب بومی این مناطق این واقعیت بر ما آشکار می گردد که خصوصیت اقلیمی منطقه به طور قابل ملاحظه ای در شکل گیری شهرها و ترکیب معماری این مناطق تاثیر گذاشته اند . در ذیل با ارائه راهکارهای مناسب زمینه سازگاری بیشتر اقلیم و معماری فراهم میشود .

طراحی اقلیمی ( گرم و مرطوب)

این منطقه اقلیمی در امتداد یک نوار ساحلی باریک و نسبتاً طولانی است که بیش از دو هزاركيلو متر طول آن می باشد و از مصب اروند رود در جنوب غربی استان خوزستان شروع شده و به خلیج گواتر در جنوب شرقی استان سیستان وبلوچستان ختم می شود. از لحاظ اقلیمی ،این سواحل جزو نواحی گرم و مرطوب محسوب می شود .تابستان ها نسبتاً طولانی و زمستان ها فقط در دو ماه دی و بهمن هوا تا حدی سرد است .این کناره به سبب آنکه در مجاورت دریا می باشد،رطوبت هوا بسیار زیاد است ولی به علت كمي بارندگی ،فاقد پوشش نباتی می باشد و به جز نخلستان ها وکشتزارهای محدود اهالی ،منطقه به طور کلی لم یزرع و بی آب و علف است .

خصوصیات آب و هوایی این کرانه به قرار زیر است:

  • میزان ریزش باران سالیانه بسیار اندک ،اغلب بارندگی در فصول پاییز و خصوصاً زمستان
  • رطوبت هوا بسیار زیاد در تمام فصول سال
  • هوا بسیار گرم و مرطوب در تابستان و معتدل در زمستان
  • اختلاف کم درجه حرارت بین شب و روز
  • شوربودن آب هاي زيرزميني در اكثر مناطق
  • پوشش بسيار كم گياهي
  •  تابش تقريباً عمودي آفتاب در فصول بهاروتابستان
  • ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد
  • بادهاي صحرايي عربستان (نامناسب)،بادهاي ساحلي (مناسب)

اختلاف کم درجه حرارت بین شب و روز

ظرفيت حرارتي وگرماي ويژه آب نسبت به ساير اجسام در روي كره زمين بيشتر است.به همين خاطر آب قابليت ذخيره حرارت بيشتري نسبت به معدل ذخيره حرارت ساير اجسام درروي كره زمين دارد. مشاهده اين امر در سواحل كنار دريا بسيار بارز است.درطي روز كه آفتاب مي تابد،سطح زمين گرم مي شود.درروزهاي گرم شدت گرماي سنگ و يا شن و ماسه سواحل دريا بقدري است كه با اي برهنه نمي شود روي آن راه رفت،ولي در همين هنگام آب دريا هنوز معتدل است و درآن مي توان به راحتي آب تني نمود.

هنگام غروب،زمين به سرعت شروع به سرد شدن مي كند ولي آب دريا با سرعت خيلي كمتري حرارت خود را از دست مي دهد و در نتيجه آب دريا درطي شب گرم تر از سطح زمين است.به طور كلي وجود منابع آب باعث اعتدال دماي هوا مي شود و لذا در سواحل درياها و درياچه ها ،اختلاف درجه حرارت شب و روز بسيار كمتر از مناطقي است كه از اين سواحل دور هستند.

همانگونه كه وجود منابع آبي در اقليم منطقه مي تواند باعث اعتدال درجه حرارت درطي شبانه روز شود،در داخل ساختمان نيز به عنوان يك اقليم كوچك آب مي تواند نوسان درجه حرارت را كاهش دهد.به همين منظور درخانه هاي خورشيدي جديد،از بشكه هاي آب جهت كسب و ذخيره حرارت درطي روز تأمين حرارت در شب هنگام استفاده مي شود. ظرفيت حرارتي هوا بسيار كم است وهوا قدرت ذخيره حرارتي بسياراندكي دارد.ولي هواي مرطوب به دليل وجود ذرات بخار آب ،بهتر مي تواند حرارت را در خود ذخيره كند.لذا در مناطق مرطوب اختلاف درجه حرارت درطي شبانه روز كمتر از نواحي با آب وهواي خشك است.

پوشش بسيار كم گياهي

در رابطه با گياهان بايد متذكر شد كه گياهان به لحاظ تبخير آب،درايجاد برودت درمحيط تأثير بسزايي دارند.« در طي يك روز آفتابي در تابستان، يك درخت ممرز و يا بلوط بزرگ، به ميزان252000 (كيلوكالري ) درخنك سازي هوا تأثير مي گذارد.اين مقدار برابر است با ميزان هواي خنكي كه يك دستگاه تهويه مطبوع با 20 ساعت كاردر روز براي 10 اتاق معمولي تأمين مي كند.حدود 1000مترمربع چمن دو برابر اين ميزان تأثير برودتي دارد ». وجود گياهان علاوه بر افزايش رطوبت نسبي ،باعث ايجاد سايه در تابستان مي شوند كه خود ازحرارت زياد آفتاب مي كاهد. از ديگر خصوصيات درختان،همانگونه كه درقسمت قبلي ذكر شد،هدايت و كاستن از شدت باد است .اين امر در مناطقي كه باد نامطلوب از يك سمت بخصوص جريان دارد،بسيار مؤثر مي باشد. به طور كلي درختان را جهت استفاده درمحيط مسكوني مي توان به دو دسته تقسيم نمود.درختان هميشه سبز ويا سوزني برگ مانند كاج و سرو و درختان برگ ريزان يا برگ پهن ،كه برگ خود را درفصل پاييز از دست مي دهند .از درختان سوزني برگ جهت سد نمودن و يا هدايت بادهاي زمستاني مي توان استفاده نمود زيرا اين درختان در زمستان نيز كماكان حالت طبيعي خود در تابستان را دارند و در صورتي كه بطور فشرده و نزديك به هم كاشته شوند،مانع بسيار خوبي درمقابل بادهاي زمستاني هستند و توسط آنها ،مي توان ساختمان و محيط اطراف آن را در مقابل اين بادها محافظت نمود. از طرف ديگر با كاشتن درختان برگ ريزان در سمت جنوبي بنا،در عين استفاده از سايه در تابستان،مي توان از تابش گرم آفتاب در زمستان بهره گيري كرد.بوته هاي كوتاه نيز درهدايت باد مؤثر مي باشند و سطوح كوتاه گياهي مانند چمن از انعكاس بيش از حد آفتاب به داخل بنا جلوگيري مي كنند. در انتها بايد متذكر شد كه درختان در كاهش گردوغبار،انتقال صوت و تصفيه هوا مؤثر مي باشند و مي توانند تأثير بسيار مطلوبي در تعديل نوسان حرارت و فراهم نمودن شرايط مناسب زيستي در كل منطقه داشته باشد.

تابش تقريباً عمودي آفتاب در فصول بهاروتابستان

هر چه آفتاب نسبت به سطحي عمودي تر بتابد ، مقدار انرژي كسب شده توسط آن سطح بيشتر خواهد بود . دليل اصلي اينكه نور وحرارت آفتاب ظهر شديد تر از سحر و غروب است، به همين خاطر مي باشد. لذا جهت استفاده از انرژي خورشيدي در طراحي ، معمار بايد موقعيت خورشيد در آسمان ( زاويه و جهت تابش ) و جهت قرارگيري وجوه مختلف ساختمان نسبت به آن را بداند . در فصل تابستان كه خورشيد تقريبا عمودي مي تابد،بام ساختمان بيش از ساير سطوح انرژي كسب مي كند .در فصل زمستان نيز چون خورشيد مايل مي تابد،ديوار جنوبي ساختمان بيش از ساير سطوح انرژي كسب مي كند.

ديوارهاي شزقي و غربي در تابستان تقريباً دو برابر زمستان انرژي خورشيدي جذب مي كنند و اين به دليل آن است كه ‌ آفتاب مسيرطولاني تري مي پيمايد و مدت بيشتري به ديوارهاي شرقي و غربي مي تابد.در تابستان قسمتهايي از ساختمان كه بيشتر در مقابل تابش آفتاب قرار دارند(پشت بام و ديوارهاي شرقي وغربي )بايد در مقابل انرژي حرارتي خورشيد محافظت شوند.در زمستان كه امكان كسب بيشترين انرژي از طريق ديوار جنوبي و پشت بام مي باشد،بايد به وسيله پنجره و ديگر وسايل حداكثر استفاده از انرژي خورشيدي صورت گيرد.مطلبي كه به خصوص در مورد ساختمان هاي يك طبقه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه در اين ساختمان ها سطح بام تقربياً برابر كليه سطوح جانبي است .بنابراين حفاظت اين قسمت از ساختمان ها در مقابل تابش آفتاب در تابستان ،خصوصاً در مناطق گرم ،امري ضروري است.

ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد

به دليل مجاورت با دريا و تابش تقريباًعمودي آفتاب در فصول بهار و تابستان ، ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد و رطوبت هوا نيز زياد است. هر چه از ساحل دور شويم و همچنين در ارتفاعات ،از ميزان رطوبت هوا كاسته مي شود.

باد

اختلاف درجه حرارت و فشار هوا ،به علاوه دوران كره زمين باعث جابجايي هوا و در نتيجه باد مي شود. به دليل اينكه باد با خود ابرهاي باران زا و باران كه لازمه حيات است را به ارمغان مي آورد،بدون وجود باد ،زندگي در روي كره زمين براي بشر غير ممكن است . در ايران ابرهاي باران زا از طرف درياي مديترانه و اقيانوس هند مي آيند .جريان باد ديگري هم از سمت شمال مي وزد كه با خود سرماي زياد به همراه دارد.در جنوب ايران بادهاي صحرايي عربستان مي وزد كه مانع تجمع ابرهاي باران زا در اين منطقه مي شود. بادهاي محلي نيز در هر ناحيه وجود دارد كه از جهات مختلف مي وزد. بعضي از اين بادها مرطوب و خنك مي باشند و بعضي گرم همراه با گردوغبار هستند.

در نزديكي سواحل درياها و درياچه هاي بزرگ نيز يك باد محلي وجود دارد كه دوره تناوب آن بيست و چهار ساعته است .در طي روز كه آفتاب مي تابد،سطح زمين سريعتر از دريا گرم مي شود و در نتيجه هواي مجاور زمين صعود كرده وجاي آن را نسيم خنكي از سطح دريا پر مي كند.در شب هنگام سطح زمين گرماي روز را سريعتراز دست مي دهد و آب دريا گرمتراز زمين مي باشد،لذا هواي گرم از سطح دريا صعود مي كند و جريان مخالف روز از روي زمين به سمت دريا جريان پيدا مي كند.اين باد ملايم تا چند كيلومتري ساحل محسوس مي باشد و چون جهت آن مشخص است،مي توان از آن جهت تهويه ساختمان و محوطه اطراف آن استفاده نمود.

بدين ترتيب بايد كل شهر ،ساختمان ها ،بازشوها و بادگيرها به سمت باد مطلوب و خنك و پشت به باد گرم و پرگرد وغبار بنا شوند. با اين روش ،باد مطلوب به داخل شهر و ساختمان ها ي آن كشيده مي شود و از خشكي و گرماي هوا مي كاهد. همچنين ورود بيش ازحد گرما و گردوغبار سد مي شود.

بدين ترتيب بايد كل شهر ،ساختمان ها ،بازشوها و بادگيرها به سمت باد مطلوب و خنك و پشت به باد گرم و پرگرد وغبار بنا شوند. با اين روش ،باد مطلوب به داخل شهر و ساختمان ها ي آن كشيده مي شود و از خشكي و گرماي هوا مي كاهد. همچنين ورود بيش ازحد گرما و گردوغبار سد مي شود.

ارزيابي جهت و شدت باد غالب در تقسيم بندي عملكردها و طراحي شهري اهميت ويژه دارد.باد در انتقال صوت ،آلودگي هوا و بو بسيار مؤثر است .لذا قسمتهايي از شهر كه عامل توليد آلودگي هاي فوق مي باشند،مانند فرودگاهها،كارخانجات و محل دفن زباله نه تنها بايد در خارج از شهر ،بلكه در سمتي باشند كه باد غالب منطقه ابتدا از سطح شهر عبور كند و بعد به اين قسمت ها برسد.

بافت اقليم گرم ومرطوب

مجموعا ميتوان سه نوع بافت متراكم نيمه متراكم و باز را در اين بنادر مشاهده كرد . بوشهر و سيراف بافتي كاملا متراكم دارد كنگ نيز داراي بافتي متراكم است ولي با توجه به عدم محدوديت گسترش شهر قديم به صورت خطي و كمي باز تر از دو بندر بوشهر وسيراف رشد كرده است.

ویژگی ساختمان ها

خصوصیات کلی فرم بنا در این مناطق به قرار زیر است :

ساختمان ها به صورت حیاط مرکزی و نیمه درون گرا:

در این کرانه اکثر ساختمان ها نیمه درون گرا هستند و اطاق ها در اطراف یک حیاط مرکزی قرار دارند . فرق عمده ی این ساختمان های حیاط مرکزی با ابنیه ی مشابه در مناطق فلات مرکزی ایران در این است که با وجود آن که این ساختمان ها درون گرا می باشند ، ولی ارتباط آن ها با فضای خارج کاملا بسته نیست و پنجره های بلند و مرتفع و ایوان های وسیع رو به فضای کوچه و یا میدان در طبقات دوم و خصوصا سوم ساختمان دارند .

حداکثر استفاده از سایه و کوران هوا

استفاده از تهویه ی دو طرفه ی هوادر داخل اتاق و کاستن از شدت گرما ، با باز کردن پنجره های رو به حیاط از یک طرف و و پنجره های رو به کوچه از طرف دیگر ، همچنین هنگام عصر و غروب که از شدت آفتاب کاسته می شود ، اهالی در ایوان های خارجی رو به دریا می نشینند و از جریان بادی که بین دریا و ساحل وجود دارد لذت می برند .

ارتفاع اتاق ها زیاد و پنجره ها بلند و کشیده

ارتفاع اتاق ها نیز در این منطقه از سایر مناطق اقلیمی ایران بیشتر است و ارتفاع آن گاه تا چهار متر یا بیشتر می رسد . دلیل این امر بدان جهت است که گرمای هوا در فضای داخل صعود کرده و در نتیجه دمای هوا در ارتفاع پایین تر اتاق کاهش می یابد و با وجود پنجره های زیر سقف در دو طرف اتاق ، هوای گرم تهویه می شود.

ایوان ها وسیع و مرتفع

ایوان در این منطقه از سایر نواحی بزرگتر است و فضای بسیار مهمی در ساختمان محسوب می شود . در فصول گرم که مدت آن حدود نیمی از سال است ، اغلب فعالیت های روز مره در داخل ایوان انجام می شود ، زیرا در ایوان هم تهویه به خوبی صورت می گیرد و هم در زیر سایه قرار دارد . غالبا در دور تا دور حیاط مرکزی و همچنین در یک و یا دو سمت خارج بنا ایوان های وسیع و مرتفع وجود دارد .

عدم وجود زیر زمین در مناطق نزدیک به ساحل

در بندر بوشهر به دلیل مجاورت با دریا و بالا بودن سطح آب های زیرزمینی و رطوبت بسیار زیاد ، زیر زمین احداث نمی شود و همچنین طبقه ی همکف نیز بیشتر جنبه ی خدماتی دارد و آشپزخانه ، انبار آذوقه و احیانا انبار کالا در این طبقه می با شند و طبقات اول و دوم بیشتر جنبه ی مسکونی دارند . مزیت دیگر طبقات فوقانی ، این است که کوران هوا در این طبقات بهتر انجام می شود و از لحاظ محرمیت ، پنجره های فوقانی از دید عابران در کوچه ها محفوظ است .

وجود شبستان و شوادان در مناطق دور از ساحل

طاق های غالباً مسطح

در این سواحل ، احداث طاق های قوسی رایج نیست و اکثر قریب به اتفاق ساختمان ها دارای بام های مسطح می باشند . در فصول گرم در شب هنگام ، به دلیل خنکی نسبی هوا بر روی بام و تابش حرارت از زمین و بام گرم به آسمان نسبتا سرد ، اهالی بر روی بام می خوابیدند و جان پناه اطراف بام اغلب مشبک می باشد تا ساکنان بر روی بام از دید اطراف محفوظ باشند و در عین حال از کوران هوا بر روی بام استفاده کنند .

الهام گرفتن از قوس های عربی و هندی

در این جا لازم به ذکر است که به لحاظ تبادل تجاری بین بنادر این سواحل با کشور های عربی و هندوستان ، تزیینات ساختمان و فرم قوس ها و بازشوهای ساختمان ، شباهت بسیار زیادی با ساختمان های شبه جزیره ی عربستان و هندوستان دارد . به عنوان مثال ساختمان های قدیمی بوشهر و بندر لنگه شبیه ساختمان های شهر صنعا در یمن و بادگیرهای بندر لنگه ، قشم و بندر عباس کاملا شبیه بادگیرهای سواحل جنوبی خلیج فارس و مساجد چابهار شبیه مساجد هند و پاکستان است . قوس های نیم دایره بالای بازشوها در این سواحل ، شبیه قوس های رایج در عربستان و هندوستان است و با قوس های ساختمان های فلات مرکزی ایران که به صورت جناغی است ، متفاوت می باشد .

استفاده از مصالحی که دارای جرم حرارتی کم با رنگ روشن هستند

در مناطق گرم و مرطوب ، استفاده از مصالحی که دارای جرم حرارتی کمی هستند و حرارت را در خود ذخیره نمی کنند بهتر است . زیرا از لحاظ اقلیمی ، مشکل اساسی گرمای بیش از حد است و ذخیره نمودن حرارت روز برای شب صحیح نمی باشد . به همین دلیل چوب بهترین نوع مصالح در این مناطق است ، زیرا چوب حرارت را به کندی انتقال می دهد و حرارت کسب شده در طی روز ، بر روی سطح چوب باقی می ماند و با وزش نسیم نسبتا خنک در شب ، چوب حرارت خود را از دست می دهد . ولی در این سواحل مشاهده می شود که از چوب فقط برای بام و در و پنجره استفاده می شود و بدنه ی ساختمان با مصالح بنایی که دارای جرم حرارتی بسیار زیاد است ، اجرا می شود و ضخامت دیوارها غالبا زیاد می باشد . این مطلب به این خاطر است که در این سواحل پوشش گیاهی بسیار اندک و چوب درختان برای کارهای ساختمانی کم می باشد . لذا بالاجبار اهالی مجبور به استفاده از مصالح بنائی که به وفور وجود دارد ، می باشند . در کنار هورها و مرداب های کنار رودخانه ها و دریاها و در مناطقی که نی وجود دارد ، اغلب خانه ها با حصیر ساخته می شود و افراد تنگ دست در این سرپناه ها زندگی می کنند . بر اساس آمار رسمی سال 1355 ، در بندر عباس 68/60 در صد خانه ی خشتی و 13/17 در صد حصیری و در بندر لنگه 90 در صد خانه ها سنگی و 10 در صد حصیری بوده اند . در بندر بوشهر اکثر خانه های سنتی با سنگ های رسوبی دریا احداث شده اند و سنگ های رسوبی ومرجانی دریا مصالح عمده دیوارهای ابنیه ی سنتی را تشکیل می دهد .

بهترین فرم ساختمان های درمانی  بر اساس اقلیم

در شرایطی كه آزادی عمل وجود داشته باشد، میتوان مناسبترین فرمها را برای یك ساختمان كوچك٬  با در نظر گرفتن تأثیر عوامل اقلیمی تعیین نمود. اما درمورد ساختمانهای بزرگ اینطور نیست چون در اینگونه ساختمانها عوامل دیگری از قبیل روابط داخلی و فضای كلی مورد نیاز و  مسایل اقتصادی در سازماندهی از سایر موارد مهمترند . در بیمارستان سازی ها علاوه برآیتم های بالا ٬ عوامل دیگری مانند نوع کاربری بیمارستان ٬ تعداد و حجم بخشها و تختها ٬  نوع خدمات درمانگاهی تعریف شده برای بیمارستان و ….. نیز اثر مستقیم بر بزرگی ساختمان و ازدیاد حجم  و نوع فرم  سازه داشته و لهذا نمیتوان به هر شکل و حجمی برای فرم نهایی ساختمان اصلی بیمارستان رضایت داد . اگرچه تاثیر  عوامل اقلیمی در فرم و جهت گیری ساختمانهای بیمارستانی در مرحله دوم اهمیت قرار میگیرد ٬  با این وجود اصولی را میتوان بصورت كلی در مورد فرم این ساختمانها در اقلیم های متفاوت بیان كرد.

در مناطق سرد 

فرم های بسته ی فشرده و ساختمان های مكعب شكل یا به هم چسبیده پشت به پشت كه در جهت شمال جنوب قرار داشته باشند ترجیح دارند. در این مناطق ساختمان های مرتفع مناسب تر هستند . بهترین پیشنهاد برای مجموعه بلوک های بیمارستانی در این اقلیم ها آن است که ساختمان اصلی و هسته ی مرکزی بیمارستانی در مرکز بلوک های ساختمانی قرار گرفته و سایر ساختمانها نظیر:پاراکلینکها٬ درمانگاهها ٬ اداری و پشتیبانی ٬ و تاسیساتی در مجاورت ساختمان اصلی قرار بگیرند .

در مناطق معتدل 

به دلیل اعتدال هوا، آزادی بیشتری در انتخاب فرم وجود دارد، اما در هر صورت فرم های قرار گرفته در جهت محور شرقی غربی مناسب ترهستند .  مناسب ترین  پیشنهاد برای مجموعه بلوک های بیمارستانی در اقلیم  معتدل آن است که ساختمان اصلی و هسته ی مرکزی بیمارستانی در مرکز بلوک های ساختمانی قرار گرفته و در دو محور شرقی و غربی سایر ساختمانها نظیر:پاراکلینکها ٬ درمانگاهها ٬ اداری و پشتیبانی ٬ و تاسیساتی به ترتیب اهمیت نزدیکی به سایت اصلی قرار بگیرند . البته توجه به روابط درون سایتی و برون سایتی نیز در نزدیکی یا دوری هر یک از بلوک ها به معابر اصلی ضروری میباشد .

مناطق گرم و خشک

شكل های توپر و فشرده مناسب هستند. فرم های مكعب شكل یا فرم هائی كه اضلاع شرقی غربی شان طولانی هستند مفید تر بوده و هم چنین ساختمانهای مرتفع نسبت به ساختمانهای كوتاه ترجیح دارند. با توجه به شرایط زمستانی این مناطق، فرم ساختمان می تواند در طول محور شرقی غربی گسترش یابد. اما شرایط تابستان حكم بر فشردگی ساختمان نموده و داشتن فرمی مكعب شكل را ضروری می نماید . به همین دلیل برای مجموعه بلوکهای بیمارستانی توصیه میگردد ٬  ضمن استقلال هریک از ساختمانهای درمانی ٬ پاراکلینیکی ٬ درمانگاهی ٬ اداری ٬ تاسیساتی ٬ این بلوکها در مجاورت هم و در امتداد شرقی غربی جانمایی گردند .

 مناطق گرم و مرطوب

ساختمانهائی كه بطور آزاد در محور شرقی غربی كشیده شده باشند مناسب هستند. اما ساختمانهائیكه در جهت محورشمال جنوب قرار گرفته اند، در معرض تابش شدید آفتاب این مناطق قرار داشته و مفید نیستند. با توجه به شدت زیاد تابش آفتاب در سمت شرق و غرب، شرایط ایجاد می نماید جانمایی بلوکهای مختلف بیمارستانی به گونه ای ساماندهی شود که کل احداثات فرمی كشیده داشته و بشكل مكعب مستطیل در امتداد محور شرقی غربی قرار گیرد. این فرم ازنظر ایجاد كوران در داخل ساختمانها و كاهش رطوبت هوای داخل ساختمانها  نیز بسیار مناسب است. در صورتی كه در این گونه مناطق ساختمان اصلی بیمارستان در سایه كامل قرار گیرد. پلان آن می تواند آزاد و باز باشد .

تحلیل سایت

نام/مشخصات و پارامترهای جوی بندرعباس
طول جغرافیایی 5622
عرض جغرافیایی 2713
ارتفاع (متر) 10
نوع ایستگاه سینوپتیك و جو بالا
سال تاسیس 1335
طول دوره اماری 47
میانگین حداقل دما(سانتیگراد c ْ ) 21.7
میانگین حداكثر دما (سانتیگراد) 32.1
اختلاف ماكزیمم مینیمم دما 10.4
میانگین دمای سالانه 26.9
انحراف معیار دما % 0.62
حداقل مطلق دما (سانتیگراد) 2
حداكثر مطلق دما (سانتیگراد) 51
میانگین نقطه اشباع 19.3
میانگین رطوبت% 64.8
میانگین ماكزیمم رطوبت% 84.8
میانگین مینیمم رطوبت% 39.1
میانگین تعداد روزهای با دمای ماكزیمم 30 و بالاتر 234.6
میانگین بارندگی سالانه(میلیمتر) 182.1
حداكثر بارندگی در یكروز(میلیمتر) 211
انحراف معیار بارندگی% 123.7
میانگین تعداد روزهای همراه با بارندگی 21
میانگین تعداد روزهای همراه با رعد وبرق 11.8
سمت غالب باد 180
سرعت غالب باد(متر بر ثانیه) 9.1
شدید ترین سرعت باد 240/58
ساعت آفتابی سالانه 3103.6

جدول مشخصات جوی

شناخت بستر طرح

سایت مورد نظر برای طراحی در مسیر جاده سیرجان به بندر عباس واقع شده است. با توجه به نقشه، سایت کشیدگی شرقی – غربی دارد و در بین  مسیر سیرجان به بندر عباس و میناب به بندر عباس واقع شده است . از نظر توپوگرافی شیب ملایمی دارد . دسترسی سایت از دو سمت امکان پذیر است. یکی از سمت جنوبی سایت(جاده میناب) که از سمت ایستگاه تاکسیرانی است و دیگری از سمت  غرب سایت (جاده سیرجان به بندر عباس). در قسمت شمالی سایت منطقه برق فشار قوی وجود دارد و در قسمت شرقی سایت زمینهای بایر وجود دارد که از این دو جهت هیچگونه دسترسی نمی توان داشت.( حریم برق فشار قوی از هر طرف 25 متر می باشد)

دید از سمت جاده رودان میناب به بندرعباس به سمت سایت1

دید از سمت جاده رودان میناب به بندرعباس به سمت سایت

دید از سمت جاده رودان میناب به بندرعباس به سمت سایت2

مسیر رودان میناب به بندرعباس

مسیر رودان میناب به بندرعباس

مسیر رودان میناب به بندرعباس2

 

مسیر سیرجان به بندرعباس1

مسیر سیرجان به بندرعباس

مسیر سیرجان به بندرعباس1

چشم اندازي بر آثارو بناهاي تاريخي هرمزگان

سرزمين کهنسال هرمزگان که تاريخ ، فرهنگ ، سنتها ، آداب و رسوم ديرپايش همواره گوياي جاودانگي و قدمت ريشه دارش بوده است ، درپهنه ي خود هزاران رمزو راز دارد. يادها ، يادبودها وآثارباستاني که تاريخ پر بارش را به نظاره مي نشيند ، در کنار دستاوردهاي بزرگ صنعتي و اقتصادي ، در عصر جمهوري اسلامي چهره ي روشن هرمزگان معاصر را به تصوير مي کشد و در مجموع هرمزگان ديدني و شنيدني را در پيش چشم سياحان و مسافران مشتاق به نمايش مي گذارد . اماکن گردشگری ، تفریحی ، توریستی ، درمانی موجود در استان هرمزگان

لیست جاذبه های تفریحی و توریستی و گردشگری استان هرمزگان

  1. حمام گله داری
  2. مسجر گله داری
  3. معبد هندوها
  4. مسجر جامع دلگشا
  5. امامزاده شاه محمد تقی
  6. صید مشتا – سواحل بندر عباس
  7. برکه های باران
  8. امامزاده سید محمد
  9. حمام باستانی گپ
  10. محله باستانی سورو
  11. کلاه فرنگی
  12. موزه بزرگ بندر عباس
  13. قلعه فین
  14. پل لاتیدان
  15. مجموعه توریستی گنو

جاذبه های گردشگری کیش

  1. کشتی یونانی کیش
  2. شهر زیر زمینی کاریز کیش
  3. شهر تاریخی حریره
  4. پارک دلفین های کیش
  5. پارک ساحلی مرجان
  6. اسکله بزرگ تفریحی کیش
  7. درخت سبز کیش
  8. آب انبار سنتی کیش
  9. پلاژ بانوان و آقایان
  10. روستای باغو کیش

جاذبه های گردشگری قشم

  1. دره ستاره ها
  2. تنگه چاه کوه
  3. جنگل های حرا
  4. تنگه پرتغالی ها
  5. غارهای خربس
  6. غار نمکدان
  7. روستای توریان
  8. سد تاریخی گوران
  9. چاه های لافت
  10. کاسه سلخ
  11. بام قشم

در زیر چند نمونه از اماکن دیدنی به صورت مختصر  توضیح داده می شود :

معبد هندوها ( بندر عباس )

ساختمان معبدوها در سال 1310 ه . ق احداث شده . اساس ساختمان اين معبد عبارت است از يک اتاق چهار گوش مياني که بر روي آن گنبدي قرار گرفته است. طرح اين بنا کاملا متاثر از معماري هندي مي باشد .

مسجد جامع دلگشا ( بندر عباس )

اين بنا در نبش بلوار طالقاني  ( ساحلي  ) و خيابان مسجد جامع بندرعباس قرار گرفته و از آثار قرن دوازده و سيزده هجري قمري محسوب مي گردد . اين بنا شامل شبستان دو قسمت قديمي الحاقي است . بخش قديمي داراي ستونهاي متعدد با سر ستونهاي گچبري شبيه به مسجد گله داري و مسجد دژگان است . اين بنا به شماره 1599  به ثبت آثار ملي ايران رسيده است .

مسجد گله داری ( بندر عباس )

اين مسجد در سال 1296 ه . ق در شهر بندرعباس ساخته شده و داراي صحن ، شبستان و مناره است . شبستان بزرگ مسجد داراي 36 ستون مزين به گچبري است .

خانه گله داری ( بندر عباس )

اين بنا مربوط به اواخر دوره قاجار و اوايل پهلوي مي باشد و مالک آن حمزه گله داري است . بنا در دو طبقه که طبقه پايين فاقد ارزش معماري است ساخته شده .

حمام گله داری ( بندر عباس )

اين حمام تنها حمام باقيمانده قديمي شهر بندرعباس است و احداث آن دراواخر قرن سيزدهم هجري قمري صورت گرفته است .در حال حاضر به عنوان موزه مردم شناسي استان هرمزگان مورد بهره برداري مي باشد.
پيشينيه تاريخي حمام گله داري:
در حاشيه خليج فاري و در بلوار ساحلي شهر بر روي بستري رُسي که قابليت نفوذپذيري آن به دليل اشباع شدن از آب دريا بسيار زياد است ، يکي از حمام هاي قديمي به جا مانده شهر بندرعباس بنا شده است . قدمت اين حمام به دوره قاجاريه مي رسد و تاريخ احداث اواخر قرن 13 ه . ق است . حمام وقفي متعلق به مسجد گله داري و واقف آن تجارتخانه حاج شيخ احمد گله داري است .حمام گله داري دو دوره مرمت را در سي سال گذشته پشت سر گذاشته است . در گذشته مردم از آن به عنوان حمام عمومي استفاده مي کردند . اين اثرتاريخي به شماره 2003 درفهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

بندر عباس ( اسکله قدیم )

اسکله قدیم بندرعباس ، هم اکنون از مراکز دیدنی مورد توجه مسافران استان هرمزگان است که در کناره ی جنوبی بلوار طالقانی قرار گرفته است . این اسکله در سال 1318 شمسی ساخته شده و دارای 185 متر طول و 4.20 متر عرض است .عظمت اسکله ی جدید و تاسییسات آن نیز بسیاری از تازه واردان به این شهر را جذب خود می کند .

مجموعه برکه های باران ( بندر عباس )

اين مجموعه شامل 5 برکه ( آب انبار مربوط به دوران صفويه است ودر گذشته منابع ذخيره آب شيرين شهر بندرعباس ازاين برکه ها تامين مي گرديد که داراي گنبدهاي موزون زيبا  و منحصر به فردي بوده و مصالح آن سنگ و ملات ساروج است ، این برکه ها دارای چهار دهانه اصلی برای بهره برداری از آب بوده است .

پل لاتیدان ( جاده مسیر بندر عباس – لار )

اين پل که به پل کول نيز معروف است در 50 کيلومتري غرب بندرعباس بر روي رودخانه کول قرار دارد . اين پل با داشتن حدود 200 دهانه و 1500 متر طول طويلترين پل قديمي در ايران محسوب مي شود قدمت آن به دوره صفويه مي رسد .

چشمه های آب گرم هرمزگان

از  ديگر ديدنيهاي هرمزگان چشمه هاي آب گرم متعددي است که از نظر طبي و رفع انواع امراض پوستي  و رماتيسمي و کمردردهاي مزمن و درد مفاصل و مو ثر است . مهمترين اين چشمه ها عبار تنداز : آب گر م گنو، آب گرم خورگو ، آب گرم بندر خمير و آب گرم چستانه .

منطقه حفاظت شده گنو

اين منطقه حفاظت شده در 29 کيلومتري شمال غربي بندرعباس و روي کوه گنو واقع شده است اين کوه داراي آب و هواي نسبتا معتدل و از پوشش گياهي جالبي برخوردار است . تنوع پوشش گياهي اين کوه از دامنه تا قلعه کوه مشتمل بر درختان گرمسيري ، استپ کوهپايه اي و گونه هاي نواحي سردسير است . جانوران منطقه حفاظت شده عبارتند از : قوچ ، بزکوهي ، آهو ، گرگ ، خرس ، روباه  و…

سد تاریخی گوران ( روستای گوران )

سد گوران مربوط به دوره پهلوی است و در جزیره قشم روستای گوران واقع شده  که جزو آثار ملی ایران به ثبت رسیده است . پی نخستین این سد را از آن دوره هخامنشیان و تاج آن را مربوط به دوره ساسانیان می دانند .

دره ستاره ها ( قشم )

دره ستاره ها حدود دو میلیون سال قدمت دارد . که بر اثر فرسایش خاک ، سنگ و ماسه ناشی از باد و باران و رگبارها بوجود آمده است . زیبایی دره ستاره ها در شب های مهتابی در لحظاتی که سکوت همه جا را فراگرفته و آسمان و ستاره ها در نزدیکی زمین احساس می شوند .

مطالعات تاریخی ، فرهنگی و اجتماعی شهر بندر عباس  و حوزه خلیج فارس

سرزمين کهنسال هرمزگان که تاريخ ، فرهنگ ، سنتها ، آداب و رسوم ديرپايش همواره گوياي جاودانگي و قدمت ريشه دارش بوده است ، درپهنه ي خود هزاران رمزو راز دارد. يادها ، يادبودها وآثارباستاني که تاريخ پر بارش را به نظاره مي نشيند ، در کنار دستاوردهاي بزرگ صنعتي و اقتصادي ، در عصر جمهوري اسلامي چهره ي روشن هرمزگان معاصر را به تصوير مي کشد و در مجموع هرمزگان ديدني و شنيدني را در پيش چشم سياحان و مسافران مشتاق به نمايش مي گذارد.

موقعیت جغرافیایی

هرمزگان با 68/476 کيلومتر مربع در شمال آبهاي نيلگون خليج فارس و بخشي از درياي عمان قرارگرفته است وهمسايگانش را استان کرمان در شمال و شمال شرقي ، سيستان و بلو چستان در جنوب شرقي و استانهاي فارس و بوشهردر مغرب تشکيل مي دهند . اين استان به خاطر مشرف بودن بر تنگه استراتژيک هرمز و دارا بودن تقريبا اکثرجزايرايران ازاهميت ويژه اي برخورداراست .

ویژگیهای طبیعی

استان هرمزگان ، از نظر پستي و بلندي و ناهمواري ها ، به دو قسمت تقسيم مي شود :
1) مناطق کوهستاني که بخش مهمي ازناحيه ي شمالي تنگه ي هرمز و قسمت شمال و مشرق ميناب( بشاگرد) را تشکيل مي دهد. کوههاي استان در حقيقت ، دنباله ي کوههاي زاگرس اند که به تدريج از شمال به جنوب از ارتفاع آنها کاسته شده و به تپه هاي آهکي ، گچي و نمکي تبديل مي شوند . از کوههاي بلند اين استان مي توان به کوه فارغان در شمال بندرعباس با ارتفاع3267 متر، کوه شب با بلندي 2681 متر در شمال شرق شهرستان بندرلنگه ، کوه گنو با 2447 متربلندي در شمال بندرعباس و کوه بشاگرد در شمال شهرستان ميناب اشاره کرد.
2) ناحيه ي پست کناره يا جلگه که در تمام طول ساحل به موازات خليج فارس و درياي عمان گسترده شده است .

نقشه استان هرمزگان

نقشه استان هرمزگان

خلیج فارس

خليج فارس با مساحت حدود 240000  کيلومترمربع ، در جنوب ايران واقع شده و طول آن از دهانه ي تنگه ي هرمز تا اروند رود حدود1259  کيلومتراست . کم عرض ترين قسمت آن 185 کيلومتر و طويلترين قسمت ان 350 کيلومتر است.عميق نقطه ي آن نيزدر15کيلومتري جنوب تنب بزرگ واقع شده و عمق آن 93 متر است . خليج فارس به علت دارا بودن منابع عظيم نفتي و منابع غذايي فراوان و صيد مرواريد ، يکي از مناطق استراتژيک جهان به حساب مي آيد .

تنگه هرمز

اين تنگه با 55 کيلومتر عرض و 128 متر عمق ، ارتباط نزديک به هزار کيلومتر راه آبي جنوبي کشور را به آبهاي آزاد جهان از طريق درياي عمان امکان پذير مي سازد و از اين لحاظ ، از موقعيت جغرافيايي خاصي برخوردار است. استان هرمزگان به ویژه بندرعباس کیش ، قشم و لنگه  چون در حاشیه خلیج فارس و در همسایگی تنگه هرمز قرار دارد، از نظر اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی ، و اجتماعی  دارای اهمیت  بسیار است . از این رو همیشه مورد توجه و طمع استعمار گران بوده است .
امروزه از تنگه هرمز به عنوان گلوگاه اقتصادی ایران یاد می شود .

آب و هوا

اکثر مناطق استان هرمزگان داراي دو فصل ، گرماي طولاني و زمستان هاي کوتاه و معتدل است. فصل گرما همراه با شرجي 9 ماهه که درماه تير و مرداد به اوج خود مي رسد و فصل معتدل سه ماهه که از اوايل آذرماه شروع مي شود تا اسفند ماه ادامه مي يابد .

ویژگیهای اجتماعی

جمعیت استان هرمزگان بر اساس آمار سال1390 ، 1578183 نفر بوده است .

مردم هرمزگان از لحاظ نژادي به دو گروه تقسيم مي شوند :سفيدپوستان شامل آرياييهاي مهاجر، اعراب و مهاجران جوياي کارو سياه پوستان باقي مانده تيره پوستان بومي و سياهپوستان مهاجر که از آفريقا و سواحل عربستان هستند . زبان اکثر مردم استان گويشي از زبان فارسي است که به بندري معروف است. در اين لهجه تعدادي لغات عربي ، بلوچي و انگليسي وجود دارد .در بعضي از مناطق استان به زبان عربي و گويشهاي محلي تکلم مي کنند . دين اکثريت مردم اسلام است و پيرو مذهب تشيع و تسنن( شافعي)هستند.

معرفی شهرستان های استان

میناب

ميناب از شهرستانهاي سرسبز آباد و با رونق استان و دومين شهر بعد از بندرعباس است . رودخانه پر آب و شيرين ميناب ، علاوه برآبياري نخلستانها و مزارع ، آب شرب شهر بندرعباس را نيز تامين مي کند .
فاصله ميناب تا بندرعباس 104 کيلومتر است . قلعه هزاره ، باغات انبه ، سد استقلال از جاذبه هاي ديدني ميناب هستند . پنجشنبه بازار که محل فروش صنايع دستي ميناب است از رونق خاصي برخوردار مي باشد .

بندر لنگه 

اين شهر به بندر مرواريد شهرت داشته و داراي بافت شهري بسيار زيبايي است . بندرلنگه از لحاظ قدمت داراي دومين مدرسه کشور ، دومين فرودگاه کشور ونيز شهرداري آن با قدمتي صد ساله داراي اولين طرح جامع شهري در کشور مي باشد .از آثار تاريخي اين شهر مي توان به خانه فکري ، خانه بلوکي ، خانه شيخ سلطان العلما ، خانه بستکي، مسجد ملک بن عباس و برکه هاي متعدد اشاره کرد .

بستک

شهرستان بستک در شرق بندرعباس قرار دارد و داراي فرهنگ و تاريخي غني است . از جاذبه هاي گردشگري آن مي توان به حمام بستک ، کاروانسرا و بازار قديم بستک اشاره کرد .

رودان

اين شهرستان در شرق استان هرمزگان واقع و داراي استعدادهاي طبيعي و يکي از قطبهاي مهم کشاورزي محسوب مي شود . فاصله رودان تا بندرعباس 110 کيلومتر است .

حاجی آباد

اين شهرستان در 175 کيلومتري شمال بندرعباس واقع است. نسبت به ساير شهرستانهاي استان داراي آب و هوايي مطبوع تري مي باشد .از نقاط ديدني و تفريحي اين منطقه مي توان به آبشار تزرج اشاره کرد .

جاسک

جاسک يکي از مهمترين بنادر تجاري و صيادي است که آنرا جک و راس الجاسک نيز نام نهاده اند . از جاذبه هاي ديدني اين منطقه مي توان به ساحل شني و صخره اي  ، جنگل حرا ، غارهاي سادرمن وآبگرم پوراف اشاره کرد . شايان ذکر است که غارهاي سادرمن درميان کوهستانهاي شمال شرقي جاسک و در امتداد يکي از شعبات رودخانه جاسک کهنه قرار دارد .

فین

فين يکي از بخشهاي شهرستان بندرعباس است و در 90 کيلومتري شمال بندرعباس واقع است . از پتانسيلهاي گردشگري اين بخش مي توان به جاذبه هاي طبيعي  ( چشمه ، رودخانه ، آبشار و نخلستانهاي متراکم ) جاذبه هاي تاريخي ( قلعه فين و آسياب ) و مجموعه استخر اشاره نمود .

قشم

بزرگترين جزيره ايراني خاورميانه در خليج فارس است . فاصله قشم تا بندرعباس 22 کيلومتر بوده . از جاذبه هاي توريستي اين منطقه مي توان به قلعه پرتغاليها ، غار خربس ، کارگاههاي لنج سازي درگهان ، باشگاه هوايي و معماري محل لافت اشاره کردد
جنگل حرا (مانگرو ) يکي از منحصربه فردترين اکوسيستمهاي سواحل جنوبي ايران مي باشد که مساحتي بالغ بر 20 هکتار را شامل مي شود .

کیش

جزيره کيش حدود 60 کيلومتر مربع مساحت دارد . فاصله آن از راه دريايي تا بندرعباس 300 کيلومتر و جزيره قشم 255 کيلومتر مي باشد .جزيره قشم 255 کيلومتر مي باشد . جزيره مرجاني کيش يکي از جذاب ترين جزاير خليج فارس بوده واز طبيعي زيبا ، سبز و منحصر به فرد با سواحلي آرام ، ماسه هاي مرجاني ، آب زلال و درياي شفاف با انواع ماهيهاي رنگارنگ و تزييني برخوردار مي باشد .

ابوموسی

شهرستان ابوموسي از جنوبي ترين شهرستان کشور ايران محسوب مي شود و مجموعه اي از جزاير تنب بزرگ ، تنب کوچک ، فارور سيري را داراست .سواحل بکر و ماهيهاي زيبا و رنگارنگ از جاذبه هاي اين شهرستان است  .

سابقه تاریخی

خليج فارس در گذشته ، بزرگترين مرکز نيروي دريايي هخامنشينان در جهان آن روز به شمار مي رفته و جزاير بزرگي همچون قشم  ، لارک ، هنگام کيش  و هرمز مرکز قدرت عظيم دريانوردي آن زمان بوده است . در مدت کوتاهي برخي از اين جزاير تحت تسلط يونانيان قرار گرفت وازآن به عنوان پايگاهي براي تصرف هند استفاده مي کردند . بر اثر زوال سلسله پارت و روي کار آمدن ساسانيان گروههاي بزرگي از اقوام اين سلسله به پايگاههاي دريايي ايران در خليج فارس سرازير شدند و شهرهاي بزرگي در سواحل خليج  فارس و درياي عمان به وجود آوردند . دراواخر قرن هفتم هجري قمري  ، خربس ، قلات ، سوزا ، ديرستان ، لافت و قشم رونق خاصي يافت . در قرن هشتم سپاهيان امير تيمور به شهرهاي ساحلي هرمز کهنه يورش برد و قلعه هاي آنجا را تسخير کرده و به آتش کشيد . اولين گروه استعمارگران از سال 908 ه . ق به سرپرستي واسکودوگاما در بنادر خليج فارس پياده شدند . در سال 1507 ميلادي گروهي از پرتغاليها به فرماندهي آلبوکرک وارد خليج فارس شده و به نابسامانيهاي خليج فارس دامن زدند تا اينکه الله ورديخان ازجانب شاه عباس اول مامور دفع پرتغاليها شد . در سال 922 ه . ق براي سومين بار پرتغاليها با نيروي زياد به خليج فارس روي آورده و بندر گمبرون را همراه با جزيره هرمز و تمامي شهرهاي هرمزگان از جاسک تا لنگه را تحنت سيطره خود در آوردند . در سال 1032 ه . ق شاه عباس صفوي شهرهاي اشغال شده هرمز ، کنگ ، لنگه و بندر گمبرون را به فرماندهي امام قلي خان حاکم فارس ازتصرف پرتغاليها از منطقه به تدريج هلنديها و انگليسيها به هرمزگان آمدند و با افتتاح تجارتخانه ها و احداث عمارات عالي ، خود به رقابت تجاري با يکديگر پرداختند . دولت فرانسه نيز به دست ژنرال گاردن با تاسيس کنسولگري در بندرعباس ، منابع مالي عظيمي را به يغما برد . در اين زمان کشورهاي ديگري مانند بلژيک ، روسيه و اسپانيا نيز دراين شهر امتيازاتي داشتند.

سابقه تاریخی خلیج فارس

سابقه تاریخی خلیج فارس

مطالعات فرهنگی ، اجتماعی ، سیاسی

اهمیت نوار ساحلی دریاها تا بدان حد است که مطابق آمارهای بدست آمده 25٪ جمعیت جهان در فاصله 25 کیلومتری از دریا و 39٪ جمعیت نیز در یکصد کیلومتری از دریاها ساکنند. در ایران مسیری حدود 5773 کیلومتر ساحل در جنوب و شمال وجود دارد به طوریکه حدود یک چهارم آن را مناطق شمالی و مابقی را مرزهای جنوبی به خود اختصاص داده‌اند . نخستین اقوام آریایی بدوی‌ترین سکونتگاه‌های خود را در حاشیه خزر برپا کرده‌اند. این بخش از سواحل هم اکنون بیشترین تراکم جمعیت در واحد سطح را به خود اختصاص داده‌اند .

نقشه مرزبندی استانهای ایران

بخش دیگری از سواحل که وسعت و پراکندگی بیشتر جمعیت را در خود دارد، پهنه جنوبی کشور و سواحل حاشیه خلیج‌فارس می‌باشد. با نگرشی اجمالی به چگونگی مرزبندی شهرها در سرتاسر کشور درمی‌یابیم که این تراکم در نواحی شمالی و غربی کشور بیشتر است. در بخش شرقی استانهای جدید خراسان شمالی، خراسان جنوبی و خراسان رضوی قرار گرفته‌اند که استانهای نسبتاً وسیعی محسوب می‌شوند و البته گستردگی جاده‌های ارتباط بین شهری نیز در آنها نسبت به شهرهای شمالی و غربی کمتر است.

 نقش سواحل در برقراری ارتباطات برون مرزی و درون مرزی

از آنجائیکه سواحل کشور عمدتاً لبه‌های مرزی کشور را تشکیل می‌دهند، توجه به نقش ارتباطی سواحل با کشورهای همسایه بسیار جدی و ضروری به نظر می‌رسد. این ارتباط در بخش سواحل شمالی به دلیل مسدود بودن حاشیه دریا محدودتر بوده و از آرامش و امنیت بیشتری برخوردار است. لیکن در سواحل حاشیه خلیج فارس که به عنوان چهارراه جهانی مطرح است و تعاملات اجتماعی و تجاری بسیاری در سطح بین‌المللی در آنجا اتفاق می‌افتد این ارتباط از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و میتواند بعنوان بستری مناسب جهت بروز تخلفات در بخش واردات و صادرات باشد. این تخلفات ممکن است انجام عملیات قاچاق کالا، انسان و … باشد یا تبادلات فرهنگی، اجتماعی و تجاری که از این دروازه‌های کشور مسیر است . شرایط اقلیمی مساعد در شهرهای شمالی سبب شده که همجواری آنها نزدیک‌تر باشد ولی در شهرهای جنوبی این امر از تراکم کمتری برخوردار است. در میان شهرهای حاشیه سواحل خلیج‌فارس، شهر بندرعباس بدلیل قرارگیری در نقطه تقعر این نوار ساحلی و مجاورت با تنگه هرمز، به منظور ارتباط جاده‌ای با شهرهای مرکزی و پایتخت از موقعیت مناسبتری برخوردار است و نیازمند مسافت کمتری برای رسیدن به آنهاست.

فاصله مسیر زمینی بندرعباس از برخی شهرهای مهم کشور

فاصله مسیر زمینی بندرعباس از برخی شهرهای مهم کشور

هویت

منظور از هویت، خاصیتی است که در نتیجه انطباق یک پدیده با تصویر مشابه آن در ذهن ایجاد می‌شود بعبارت دیگر هویت یک فضا تصویری است که ذهن بیننده انتظار بازبینی آن را در بازدیدهای بعدی دارد. هرچه میزان خاطره‌انگیزی یک فضا بیشتر باشد هویت آن فضا قوی‌تر است. یعنی در هر بازدید تداعی روشن‌تری از تصاویر قبلی در ذهن بیننده نقش می‌بندد. از آنجائیکه ذهن انسان تمایل به مطابقت دادن فضاهای ادراک شده با رفتارهای عادی و روزمره خود دارد هویت یک فضا سبب ارتقاء مطلوبیت و پویایی و حیات هرچه بیشتر آن خواهد بود. در یک تعریف می‌توان گفت فضای با هویت فضایی است که ماهیت واحدی در گذشته حال و آینده داشته باشد و البته این ماهیت واحد در طول زمان می‌تواند متنوع نیز باشد.

عناصر تأثیرگذار بر شکل گیری هویت سواحل

بارزترین ماهیت ساحل، ماهیت طبیعی و جغرافیایی آن است. شکلگیری از آنجائیکه این ماهیت از بدو تشکیل همراه سواحل بوده، بستری برای شکلگیری سایر ابعاد هویتی تلقی می‌گردد. هویت طبیعی سواحل شاخصی جهانی داشته و در انواع اقلیمها تعاریف کاربری خاص خود را داراست . نوع بهره‌برداری از پتانسیلهای طبیعی سواحل و تداوم آن فعالیت‌ها در فرایند زمان سبب شکلگیری ابعاد دیگری از هویت سواحل در این بستر طبیعی خواهد بود . فعالیتهای اقتصادی که جزء ابتدائی‌ترین نیازهای اجتماعی بشر بوده‌اند در اولین بهره‌برداریها از ساحل مورد توجه قرار گرفتند .

استفاده‌های صیادی از سواحل نوعی از فعالیتهای اقتصادی‌اند که در ایجاد ماهیت صیادی سواحل مؤثر می‌باشند. این هویت آنچنان قوی و خاطره‌انگیز است که غالب گردشگران در سفر به شهرهای آن مناطق به استفاده از غذاهای دریایی تمایل نشان می‌دهند. از طرف دیگر بومیان منطقه نیز در برنامه‌های غذایی خود از انواع آبزیان استفاده می‌کنند .

برخی از این عملکردها در قلمرو بومی و برخی دیگر در قلمرو ملی مطرحند. بعنوان مثال گردشگری از دیگر ابعاد هویتی سواحل است که در قلمرو ملی مطرح است. توانائی و قدرت طبیعی دریا، شرایط مطلوب آب و هوا و مناظر زیبای ساحل از جمله جاذبه‌های قوی در جذب گردشگر به شهرهای ساحلی می‌باشد .

در جریان شکلگیری هویت گردشگرپذیری شهرهای ساحلی حوزه فعالیت از حد درون مرزی فراتر رفته و به سطح برون مرزی رسیده است. لذا الزام دیگری که با عملکرد سواحل مرتبط است مسأله حمل و نقل و نیز برقراری ارتباطات درون مرزی و برون مرزی می‌باشد. این عملکرد ماهیت ارتباطی سواحل را سبب شده است.

هویت در قلمرو بومی یا محلی

منظور از قلمرو یک فضا، محدوده‌ای است که ساکنان نسبت به آن احساس تعلق داشته و جزئیات فضا را از آن خود می‌دانند. توانایی یک فضا در معطوف داشتن حس تعلق مردم نسبت به خود، گستردگی قلمرو آن را می‌رساند. این قلمرو ممکن است در کوچکترین حد خود و در مقیاس یک محله مطرح باشد یا مقیاس گسترده‌تری در حد یک کشور پیدا کند. از آنجائیکه سواحل یک کشور بدلیل برخورداری از پتانسیلهای طبیعی زیبا و جذاب، بعنوان قطب گردشگری در داخل مرزهای آن کشور مطرح شده‌اند و همه ساله تعداد کثیری گردشگر را به خود جذب می‌کنند می‌توانند بعنوان واحد مقیاس ملی مطرح باشند. این در حالی است که بومیان سواحل نیز از اهمیت گردشگری آنها غافل نبوده و در قلمرو بومی و محله‌ای خود به تعاملات اجتماعی مشغولند. هویت یک قلمرو در ابعاد بومی یا محله‌ای و ملی متفاوت است. به بیان ساده‌تر هویت یک شهر ساحلی در بُعد دورن مرزی برخوردار از قلمرو بومی و محله‌ای و در بُعد برون مرزی برخودار از قلمرو ملی می‌باشد. این هویت در قلمرو بومی از فرهنگ و نوع زندگی مردم شکل می‌گیرد. بعبارت دیگر هویت بومی ساحل نتیجه رخدادهای روزمره زندگی بوده و بعنوان یک اصل تغییرناپذیر برای بومیان مطرح است. حال آنکه همان هویت یکپارچه در قلمرو ملی بعنوان یک هویت مستقل و جدید پیش روی گردشگران قرار دارد.

هویت در قلمرو ملی

آنچه سبب خاطره‌انگیزی یک فضا می‌باشد، هویت آن در قلمرو ملی است. قلمروهای ملی و در سطح کلان قلمروهای منطقه‌ای که برای یک فضا مطرحند در نتیجه هویت غنی آنها شکل گرفته‌اند. هویت یک فضا در قلمرو ملی بعضاً جنبه نشانه‌ای پیدا کرده و بعنوان شناسه آن فضا در میان ملتها مطرح می‌گردد . این شناسه فضایی مجموعه‌ای از فرهنگها، تمدنها، آداب و رسوم قومی، شیوه‌های زیستی و صنایع دستی است. به بیان دیگر عملکرد بومیان در تبلور بیرونی خود تطابقی در ذهن ایجاد می‌کند که همان هویت منطقه در قلمرو ملی محسوب می‌شود. لذا همسانی هرچه بیشتر عملکرد بومیان در طول زمان حاکی از قوت هویت و تأثیرناپذیری آنها از هجوم فرهنگها، شیوه‌های زندگی و گویشهای متنوع وارداتی است .

شناخت هویت شهر ساحلی بندرعباس

بندرعباس بعنوان یک شهر با حوزه نفوذ استانی مطرح نیست بلکه حوزه نفوذ آن عملاً از سطح استان فراتر رفته و با توجه به نقش ویژه آن در اقتصاد کلان مملکت و مجاورتش در کنار تنگه هرمز از دیرباز دارای موقعیت بین‌المللی بوده است. لذا زیرساختها نیز در این شهر توسعه بیشتری داشته و تعداد بسیاری از جاده‌های کشوری و بین شهری میان بندرعباس و شهرهای همجوار از قدیم موجود بوده است. مطرح بودن بندرعباس در عرصه بین‌المللی سبب شده است تا سیمای شهری و ساحلی آن بعنوان چهره و سیمای ایرانی و هویت سرزمین پهناور اسلامی ایران تلقی گردد. صرفنظر از نقش کلیدی این شهر بعنوان قطب مهم اقتصادی ـ تجاری، نقش گردشگرپذیری آن در ایام نوروز و تعطیلات در میان استانهای همجوار بسیار خودنمایی می‌کند با توجه به رشد روزافزون گردشگران به این شهر، می‌توان در آینده افزایش میزان رفت و آمدهای تجاری و توریستی را برای آن پیش‌بینی کرد. وجود ساحل که نقطه تمایز این شهر از سایر شهرهای استانهای مجاور است نقطه قوتی در جهت جذب گردشگر محسوب می‌شود. جاذبه‌های گردشگری در شهر بندرعباس در ایجاد تصویر ذهنی خاص و روشن در خاطرات گردشگران ورودی به این شهر نقش مؤثری دارد که نشأت گرفته هویت ساحلی این شهر می‌باشد.ویژگیهای فضایی، محیطی و مکانی که با شیوه‌های متنوع برداشت بصری نظیر خاطرات ذهنی مسافران، و تهیه عکس و فیلم از سفر به این منطقه جاودانه می‌شوند منجر به گردآوری اطلاعات جامعی از مکان مورد نظر می‌گردد که مجموعه‌ای است از شرایط محیطی و محاطی محله، وضعیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آداب و رسوم حاکم بر روابط اجتماعی شهروندان. گفتنی است در مراجعات بعدی، خاطرات ذهنی گردشگران از اولین سفر به یک شهر تبدیل به توقعات بصری و حسی آنان از این شهر می‌گردد.

هویت اقتصادی سواحل بندرعباس

تأثیر مشاغل بومیان بر شکلگیری هویت ساحل بندرعباس

بندرعباس که همچون سایر شهرهای ساحلی، گسترش خطی به موازات دریا داشته است از حدود 20 کیلومتر ساحل همجوار با خلیج فارس برخوردار است که از پتانسیلهای مهم و بارز این بندر محسوب می‌شود. دستفروشانی که در حاشیه ساحل بساط خود را پهن می‌کنند بواسطه حضور گردشگرانی که از هنگام غروب تا پاسی از شب به تفرج در این منطقه می‌پردازند شکل گرفته‌اند. این تعامل اجتماعی و اقتصادی که در جوار ساحل رخ می‌دهد تدریجاً سبب ترویج فرهنگ داد و ستد در میان گروه‌های مختلف سنی و جنسی ساحل‌نشینان و رونق اقتصادی منطقه می‌گردد. در مواردی این روابط تا حدی پیش می‌رود که دشواریهای بسیاری را برای ارتباط میان بافت مسکونی شهر و ساحل پدید می‌آورند. بدلیل بروز مشکلات اشاره شده گاه و بیگاه تقاضاهایی درخصوص ساماندهی نوار ساحلی در نواحی مختلف از جمله سواحل بندرعباس مطرح می‌گردد. رویکرد مدبرانه در بهسازی یا بعبارتی باز زنده‌سازی کالبد فضاهای موجود آنست که با توجه به امکانات و کمبودهای وضع موجود صورت پذیرد و از اقدامات خارج از عرف طبیعی که عمدتاً منجر به از بین رفتن هویت غالب منطقه می‌گردد پرهیز شود. در این نوع نگرش، جایگزین کردن فضاهای جدید به جای بافت فرسوده ساحل با نگاهی به پیشینه، سوابق دیرینه هویت و فرهنگ منطقه و در راستای حفظ و تعالی آنها و در قالب تکنولوژی و تقاضای روز صورت می‌گیرد.

هویت طبیعی و جغرافیایی سواحل بندرعباس

شکلگیری هویت فضاهای شهری در گرو تأثیر عوامل متعددی همچون اقلیم، طبیعت، توپوگرافی، تاریخ، فرهنگ و سایرامکانات بالقوه می‌باشد . در شهرهای ساحلی، عنصر طبیعی شاخصی بنام “دریا” تعیین کننده هویت و چهره اصلی آنهاست. سواحل خلیج فارس که به دلیل برخورداری از امکان برقراری ارتباط دریایی با سایر کشورهای جنوبی همچون امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و … تبدیل به یک قطب اقتصادی فعال شده‌اند می‌تواند به عنوان بستر مناسبی برای مطالعات معماری و شهرسازی و تأثیرپذیری سیمای شهری از عوامل مختلف اجتماعی ـ فرهنگی محسوب شوند. چرا که به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد دریا و ترکیب منظر طبیعی و معماری بومی با بناهای جدید، امکان مطالعه و بررسی راهکارهای گوناگون برای دستیابی به الگوهای تازه معماری و طراحی منظر در قالب طرحهای کالبدی ـ فضایی برای توسعه اقتصادی و همچنین گردشگری این شهرها مهیاست . همین عوامل کالبدی ـ فضایی که به تناسب نیاز شهروندان و پتانسیلهای موجود ایجاد می‌شود به تدریج هویت‌ساز فضاهای شهری می‌باشد . متأسفانه سواحل کشور ما ـ خصوصاً سواحل بندرعباس ـ در شرایط فعلی فاقد کیفیت فضایی و بصری مناسب است. وجود ساخت و سازهای بی‌قاعده در سبکهای مختلف معماری، فقدان تشخص و کم رنگ شدن هویت گذشته فضاهای شهری را سبب شده است. در واقع هدف از هویت‌بخشی به ساحل ارتقاء کیفیت منظر عینی و غنابخشیدن به منظر ذهنی است. البته این ساماندهی و هویت‌بخشی نمی‌تواند خارج از بستر جغرافیایی، پیشینه فرهنگی ـ مذهبی رفتارهای انسانی و دیگر عوامل اجتماعی حاکم بر فضا شکل گیرد.

سواحل بندر عباس2

سواحل بندر عباس2

سواحل بندرعباس1

سواحل بندرعباس1

هویت گردشگری سواحل بندرعباس

در پیشینه فرهنگی مردم، رفتارهای انسانی در سه گونة سکونتی، کاری و تفرجی تقسیم شده‌اند. از آنجائیکه سواحل بندرعباس در دو سطح (مقیاس) شهری و کشوری می‌بایست با واحدهای درون شهری و برون مرزی در تعامل باشند، هویت غالب در سواحل خلیج فارس از دو دیدگاه قابل تصور است، اول هویت تفرجگاهی که مرهون استقرار این بخش در جوار دریاست و دوم هویت بندرگاهی و ارتباطات دریایی. بویژه در اقلیم سرزمین ایران که غالب اوقات خشک و کم باران است همجواری این شهرها با دریا نقش بسزایی در تعیین چهره ساحلی آنها دارد. همانگونه که نظریه‌پرداز و برنامه‌ریز شهری، الکساندر، در کتاب خود به نام “زبان الگوها” آورده است: “مردم به واحدهای فضایی هویت‌دار نیازمندند تا به آنها تعلق داشته باشند”. منظور از واحد فضایی در مقیاس بومی همان کوچکترین جزء قلمرو شهری یعنی محله است.

هویت گردشگری سواحل بندرعباس1

هویت گردشگری سواحل بندرعباس1

هویت گردشگری سواحل بندرعباس2

هویت گردشگری سواحل بندرعباس2

 

 

 

 

 

 

امروزه در بسیاری از شهرهای ساحلی خلیج فارس مانند بندرعباس، “ساحل” حکم حیاط خانه‌های موجود را برای ساحل نشینان دارد. بعبارت دیگر خلیج فارس برای ساحل‌نشینان مقیاس “محلی” داشته و آنان کشورهای همسایه جنوبی خلیج فارس را همسایگان آن سوی حیاط خود می‌دانند که این نگاه بسیار مردمی و بومی می‌باشد. نقش و نگارهای فلزی بر روی درها و حتی رنگ آنها، با وجود بضاعت کم دانش و هنر ولی ضمن برخورداری از غنای فرهنگی بسیار بالا، تبلور دیگری از هویت دریایی این شهر می‌باشد . چشم‌انداز مستقیم این خانه‌ها به ساحل از یکسو و موضوع غالب مشاغل بومیان یعنی صیادی از سوی دیگر احساس تعلق به محیط دریا و همجواری محیط کار و زندگی را سبب شده است . سفرهای دریایی برای ساکنین شهرهای غیر ساحلی یک سفر هیجان‌انگیز و فوق‌العاده محسوب می‌شود و می‌تواند بعنوان یک جاذبه گردشگری محسوب گردد، حال آنکه این سفرها برای ساحل نشینان آنچنان ملموس است که دریا را جزء قلمرو محلی خود می‌دانند. توجه به تصویر ذهنی بومیان مناطق ساحلی و تلاش در جهت حفظ خاطرات آنان بنوعی تداعی شایسته‌ای از هویت شهر تلقی می‌شود.

دریانوردی

دریانوردی

صیادی

صیادی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از آنجا که عوامل مختلف اقلیمی و جغرافیایی منطقه در تعیین شغل غالب شهروندان مؤثر است، وجود پتانسیل طبیعی دریا در ایجاد مشاغل مرتبط با آن نظیر صیادی ـ توربافی ـ ماهی فروشی ـ حصیربافی ـ ملوانی ـ دریانوردی و … نقش بسزایی را ایفا می‌کند . تعاملات اجتماعی میان اعضاء مختلف یک خانواده و تداوم آن در طی یک نسل سبب شده که فرهنگ کار جمعی و گروهی در میان ساحل نشینان رواج یابد . همکاری، نوع دوستی، مهمان‌نوازی، بی‌آلایشی و ساده‌زیستی در روابط اجتماعی بخشی از تار و پود کالبد شهرهای ساحلی شده است .

مطالعات سیاسی

ضوابط ، قوانین و دستورالعمل های مورد نیاز طراحی و احداث

امتیاز

اولویت شرایط

ردیف

15 ** داشتن دبیر خانه با آدرس مشخص 1
10 ** داشتن سایت اینترنتی با اطلاعات بیمارستانهای طرف قرارداد 2
15 ** فعال بودن دبیر خانه (24 ساعته ) با نیروهای پزشکی (پزشکی عمومی ) 3
10 ** تعیین و فعالیت بر اساس تعرفه های درمانی مورد توافق وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی 4
10 ** داشتن قرار داد با بیمارستان های بیمار پذیر مورد تایید وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی 5
5 * داشتن قرارداد با هتل های مورد تایید سازمان میراث فرهنگی و گردشگری جهت اسکان همراهان بیمار ( و در صورت لزوم شخص بیمار ، قبل و بعد از بستری شدن ) 6
5 * داشتن امکانات لازم برای انتقال بیمار و همراهان در داخل کشور (اعم از وسیله نقلیه ،راهنما و …) 7
5 * داشتن مترجم برای استفاده بیماران و همراهان بیمار 8
5 * توانایی انجام خدمات توریستی و گردشگری با تایید سازمان میراث فرهنگی و گردشگری 9
10 ** توانایی لازم برای تبلیغات توریسم پزشکی در داخل و خارج از کشور ( در راستای سیاستهای وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ) 10
10 ** توانایی سرمایه گذاری در امر توریسم پزشکی در خارج از کشور با هماهنگی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری 11

شرایط لازم برای فعالیت آژانس های بیمار یاب

فرآیند صدور پروانه تاسیس آژانس جهت ارائه خدمات درمانی بین المللی

  1. تقاضای تاسیس آژانس ارائه خدمات درمانی به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری – موسس یا موسسین ، اولویت با گروههای پزشکی
  2. بررسی تقاضا در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و در صورت تصویب آن ، انعکاس موضوع به وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی
  3. بررسی تقاضای ارسال شده ( از نظر فرم 1 مربوط به آژانسهای بیمار یاب ) ظرف مدت یک ماه .
  4. انعکاس نتیجه بررسی ( بند سوم ) به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای صدور پروانه تاسیس آژانس
  5. شرکت در دوره های کوتاه مدت توریسم پزشکی و دریافت گواهی پذیرش در دوره
  6. صدور پروانه تاسیس آژانس به تایید سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی .

مشخصات بیمارستان های مورد قبول جهت پذیرش بیماران خارجی

امکانات فیزیکی و ساختمان بیمارستان

امتیاز

اولویت شرایط

ردیف

1 * نمای ظاهر مناسب 1
1 * فضای سبز مناسب 2
1 * پارکینگ 3
1 ** وجود تخت الکتیریکی برای بیمار 4
1 ** سرویس خواب مناسب برای بیمار 5
1 **  کارت بخش IDوجود 6
1 * سوئیت یا اتاق خصوصی برای بیمار 7
1 ** سرویس بهداشتی مناسب 8
1 * سیستم سرمایش و گرمایش مناسب 9
1 ** سیستم سمعی و بصری 10
1 ** دسترسی به خطوط اینترنتی 11
1 ** سیستم تهویه مطبوع بیمارستان 12
1 ** وجود بوفه در بخش 13
1 ** خدمات آشپزخانه ای مناسب 14
1 ** فضای بهداشتی بیمارستان 15
1 ** نورپردازی مناسب 16
1 * بهداشت محیط بیمارستان 17
1 * اتاق عبادت 18
1 ** امکان ارتباط بین المللی 19
20 جمع امتیاز 20

مشخصات بیمارستانهای مورد قبول جهت پذیرش بیماران خارجی

محل استقرار بیمارستان

امتیاز

اولویت شرایط

ردیف

1 * نمای ظاهر مناسب 1
1 * فضای سبز مناسب 2
1 * پارکینگ 3
1 ** وجود تخت الکتیریکی برای بیمار 4
1 ** سرویس خواب مناسب برای بیمار 5
1 **  کارت بخش IDوجود 6
1 * سوئیت یا اتاق خصوصی برای بیمار 7
1 ** سرویس بهداشتی مناسب 8
1 * سیستم سرمایش و گرمایش مناسب 9
1 ** سیستم سمعی و بصری 10
1 ** دسترسی به خطوط اینترنتی 11
1 ** سیستم تهویه مطبوع بیمارستان 12
1 ** وجود بوفه در بخش 13
1 ** خدمات آشپزخانه ای مناسب 14
1 ** فضای بهداشتی بیمارستان 15
1 ** نورپردازی مناسب 16
1 * بهداشت محیط بیمارستان 17
1 * اتاق عبادت 18
1 ** امکان ارتباط بین المللی 19
20 جمع امتیاز 20

امکانات و تجهیزات پزشکی بیمارستان

امتیاز

اولویت شرایط

ردیف

3 ** داشتن امکانات تخصصی مرتبط 1
3 ** ICU داشتن بخش 2
3 ** CCUداشتن بخش 3
3 ** CPR داشتن امکانات 4
3 ** داشتن آزمایشگاه مجهز 5
3 ** CATLAB , CT_SCAN , MRI وجود 6
1 * داشتن بخش رادیولوژی 7
1 * داشتن بخش دیالیز 8
1 * داشتن بخش داپلر و سونوگرافی 9
1 * داشتن بخش فیزیوتراپی 10
2 ** داشتن اتاق عمل 11
2 ** داشتن آمبولانس مجهز 12
1 * داشتن داروخانه 13
2 ** داشتن اکوکاردیوگرافی 14
1 * داشتن آمبولانس هوایی 15
30 جمع امتیاز 16

نیروی انسانی

امتیاز

اولویت شرایط

ردیف

3 ** داشتن متخصص مرتبط 1
2 ** داشتن جراح مقیم 2
2 ** داشتن متخصص بیهوشی 3
2 * داشتن متخصص آشنا به زبان عربی 4
3 * داشتن پرستار آشنا به زبان انگلیسی 5
2 * داشتن پرستار یا پزشک با تجربه کار در داخل کشور 6
2 * داشتن پرستار یا پزشک با تجربه کار تحصیلی در خارج از کشور 7
2 * داشتن آموزشهای تکمیلی و مرتبط با کار 8
2 ** Staff وجود پرستاران 9
2 ** SPECIALIST NURSE  داشتن 10
2 * وجود دبیرخانه بیماران خارجی 11
3 ** کادر مناسب خدماتی 12
2 * مجهز بودن دبیرخانه بیمارن خارجی 14
2 ** دسترسی به مترجم در صورت نیاز 15
2 * توانایی تامین پرستار خصوصی 16
2 * امکانات لازم انتقال همراهان بیمار 17
3 ** داشتن فرم و ثبت اطلاعات با الگوهای بین المللی 18
40 جمع امتیاز 19

طرح جامع ایمنی پزشکی توریسم

سازمان جهانی توریسم

یکی از آژانس های وابسته به سازمان ملل متحد است . سازمان جهانی توریسم در سال 1921 سازمان های غیر دولتی توریستی در شهر ( هیگ ) سازمانی را تحت عنوان ” اتحادیه بین المللی سازمان های رسمی مسافرین تاسیس نمودند . این سازمان در سال 1967 با توجه به رشد صنعت توریسم خواهان تبدیل شدن به یکی از موسسات وابسته به سازمان ملل مانند یونسکو و ایکائو گردید . مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دسامبر 1969 تبدیل این سازمان به یکی از آژانس های وابسته به سازمان ملل را تصویب نمود . در سال 1975 سازمان یاد شده به ” سازمان جهانی توریسم ” تبدیل و واولین اجلاس آن در شهر مادرید اسپانیا برگزار گردید . مرکز این سازمان هم اکنون در همین شهر مستقر است . سازمان جهانی توریسم دارای 141 کشور عضو از جمله جمهوری اسلامی ایران است . در روز جهانی توریسم ( هشتم مهر 1383 ) آقای فرانسیسکو فرانجیالی دبیر کل سازمان جهانی توریسم در سفر کوتاهی به ایران ضمن ملاقات با رئیس جمهور اظهار امیدواری نمود که ایران در آینده نزدیک جایگاه شایسه خود را در صنعت توریسم جهانی کسب نماید .

قطعنامه نهمین اجلاس سازمانی جهانی توریسم

تدابیر پیشنهادی

سازمان  جهانی توریسم در نهمین اجلاس خود ( 1991 – بوئنوس آیرس ، آرژانتین ) به منظور تدوین یک استاندارد جهانی و همگون برای تامین ایمنی توریست ها قطعنامه هایی تحت عنوان تدابیر پیشنهادی برای ایمنی توریسم که به اختصار تدابیر پیشنهادی خوانده مشد را تصویب نمود .

28470 آ/آر ای اس قطعنامه شماره

این قطعنامه دارای 4 ماده است :

ماده اول: ” تضمین  ایمنی “

حوزه تدابیر پیشنهادی را در 5 بند تعریف نموده و هدف این تدابیر را تضمین ایمنی توریست های بین المللی و همچنین گردشگران داخلی عنوان می نماید . در این ماده ، تعریف حقوقی ” توریست ” نیز از منظر سازمان جهانی توریسم تعیین شده است . آنچه بیشتر به موضوع این مجموعه مربوط می شود در موارد دوم و سوم این قطعنامه منظور شده است .

ماده دوم: ” تدابیر پیشگیرانه “

بند اول این ماده هدف اصلی قطعنامه را به شرح زیر بیان میدارد :

هر کشور باید حوزه و میزان خطراتی را که متوجه زندگی ، سلامتی ، اموال و منافع اقتصادی توریست ها می شود را شناسایی و تحت نظارت داشته و یک سیاست ملی مناسب را در کشور خود برای پیشگیری از خطرات یاد شده تدوین نماید .

بند دوم این ماده نحوه اجرای بند اول را بشرح زیر بیان می نماید .

هر کشور باید تدابیر لازم زیر را اجرا نماید :

الف: شناسایی خطرات بالقوه ای که توریست ها را در طول سفر و اقامت توریستی تهدید می کند .

ب: تدوین استانداردهای لازم ایمنی در مناطق توریستی و تضمین اجرای این استاندارد ها .

ج: تدوین رهنمودهای لازم برای تور گردانان و مسئولین اماکن توریستی در رابطه با خطرات فوق .

د: تضمین حمایت لازم نیروهای انتظامی از توریستها .

و: تدوین و تهیه اطلاعات جامع و لازم مربوط به ایمنی توریسم و ارائه به همه توریست ها ( خارجی و داخلی ) و دست اندرکاران توریسم شامل :

  1. قوانین مربوط به ایمنی توریسم
  2. اقدامات لازم امنیتی در محل رفت و آمد توریست ها ( فرودگاه ، پایانه ، …. )
  3. توضیح خطراتی که در اماکن و مناطق توریستی وجود دارد .
  4. خطرات بهداشتی و روشهای مقابله با آنها
  5. خدماتی که در دسترس توریست ها قرار دارد
  6. حمایت از توریست ها و وسایل حمل و نقل آنها در برابر سوء استفاده قاچاقچیان مواد مخدر
  7. تضمین و تامین آموزش تورگردانان و دست اندرکاران توریسم در رابطه با مسائل ایمنی توریسم
  8. ترویج و تهیه بیمه های لازم مسافرتی برای توریست ها و ایجاد امکان دسترسی آنها به این نوع بیمه ها
  9. ترویج و تهیه قوانین مسئولیت در اماکن و مناطق توریستی و ایجاد امکان دسترسی توریست ها به این نوع قوانین
  10. تدوین سیاست ملی و خدمات لازم در رابطه با سلامتی توریست ها از جمله ایجاد یک سیستم گزارش دهی مشکلات درمانی توریست ها .

ماده سوم: ” تامین خدمات کمک رسانی برای توریست ها “

1- تامین تدابیر قانونی علیه کسانی که به حقوق توریست ها تجاوز می نمایند و تضمین تساوی حقوق بین توریست ها و شهروندان در دعاوی حقوقی

2- حمایت از حقوق توریست به عنوان یک مصرف کننده کشورها باید قوانین دفاع از حقوق مصرف کننده را در رابطه با توریست ها تدوین و اجرا نماید . این قوانین از جمله باید ناظر بر روابط زیر باشند :

  • گروه های تور  که بایک شرکت  تور گردان قرار داد منعقد می نمایند .
  • در مورد توریست های منفرد و تورها ، تدوین ضوابط و قیمت ها ونحوه انعقاد قرار داد با انگیزه حمایت از حقوق توریست ها ضروری است .

3- کمک رسانی پزشکی به توریست ها: دولت ها باید خدمات پزشکی مور نیاز توریست ها و قابل ارائه توسط موسسات دولتی و خصوصی را مشخص یا تعیین نموده و اطلاعات مربوط به این خدمات و موسسات را در اختیار آنها قرار دهند .

4- فراهم آوردن امکان دسترسی توریست ها به نمایندگی های دیپلماتیک خود در کشور در صورتیکه :

  • توریست نیازمند به دریافت کمک از کشور متبوع خود باشد .
  • توریست به دلایل بیماری یا حادثه با نمایندگی دیپلماتیک کشور متبوع خود تماس حاصل نماید .

5- بازگرداندن توریست کشورها باید تدابیر لازم زیر را اتخاذ نمایند:

  • فراهم آوردن امکان بازگشت توریست ها به کشور مبدا ، در صورتی که توریست قربانی بلایای طبیعی ، حادثه ، و یا بیماری شده باشد و در نتیجه نتواند به کشورش باز گردد .
  • فراهم آوردن امکان بازگرداندن جسد متوفی به کشور متبوع وی .

اجرای مفاد قطعنامه

با بررسی مفاد قطعنامه تدابیر پیشنهادی که دولت جمهوری اسلامی به عنوان یکی از امضاء کنندگان آن متعد به اجرایش است ، می توان رئوس و تدابیر مهم و اصلی قطعنامه فوق را بشرح زیر خلاصه نمود.

شناسایی خطر

اولین گام در اجرای تدابیر پیشنهادی شناسایی خطراتی است که زندگی ، سلامت ، اموال و منافع اقتصادی توریست ها را تهدید می نمایند . این خطراتی است که زندگی ، سلامت ، اموال و منافع اقتصادی توریست ها را تهدید می نمایند . این خطرات را می توان به دو دسته خطرات عام و خاص تقسیم نمود . خطرات عام به خطراتی اطلاق می گردد که در هر کشوری می تواند در برابر توریست ها قرار گیرد . بیماری ، حادثه ، سرقت

اموال و مدارک ، از این جمله خطرات هستند . خطرات خاص به آن سری خطراتی اطلاق می گردد که با بررسی شرایط خاص ایران تعریف دقیق تری شوند ( بیماری های بومی ، درصد بالای حوادث رانندگی و … )

تدوین استاندارد ها و رهنمود های لازم برای رفع خطرات فوق و یا کاهش آنها ( بند 1 ، ماده قطعنامه ) بدون شناسایی مشخص این خطرات ممکن نیست .

خطرات

خطراتی که عموماَ توریست ها را تهدید می نماید را می توان به دسته های زیر تقسیم نمود :

1- خطرات در مبادی ورودی و خروجی ( فرودگاه ، مرز زمینی ، …. )

حادثه ، بیماری ناگهانی ، سرقت یا گم شدن چمدان ، مدارک ، اموال و پول ، مشکلات مربوط به روادید ، ورود یا خروج اشیاء غیر مجاز ( قاچاق ) ، فوت .

2- خطرات در انتقال از مبادی ورودی به هتل یا محل اقامت :

حادثه ، بیماری ناگهانی ، سرقت یا گم شدن چمدان ، مدرک ، اموال و پول ، سانحه رانندگی ، آدم ربایی ، ضرب و شتم ، فوت .

3- خطرات در انتقال از مبادی ورودی به هتل یا محل اقامت :

حادثه ، بیماری ناگهانی ، سرقت یا گم شدن چمدان ، مدرک ، اموال و پول ، سانحه رانندگی ، آدم ربایی ، ضرب و شتم ، فوت .

4- خطرات در محل اقامت ( هتل / شهر ) :

حادثه ، بیماری ، سرقت یا گم شدن چمدان ، اموال و پول ، مسمومیت غذایی ، آتش سوزی در هتل ، وارد آوردن خسارات به شخص ثالت ، اخاذی ، کلاهبرداری ، خشونت ، فوت

5- خطرات در انتقال از محل اقامت اولیه ( هتل ) به شهر مورد بازدید .

حادثه ، بیماری ، سرقت ، مسمومیت غذایی ، سانحه رانندگی ، آدم ربائی ، فوت

6- خطرات در زمان بازدید از مراکز و اماکن توریستی

حادثه ، بیماری ، سرقت اموال ، مسمومیت غذایی ، اخاذی ، خشونت ، فوت

خطرات یاد شده را می توان بشرح زیر خلاصه نمود :

بیماری : بیماری می تواند ناشی از بروز مجدد بیماری قبلی توریست باشد و یا در طول سفر ایجاد شود . در مورد نوع دوم بیماری ها ، با توجه به مدت کوتاه اقامت در کشور می توان آنها را در دو دسته بیماری های دستگاه گوارش (مسمومیت نا آشنایی با غذای بومی ) و بیماری های عفونی ( سرماخوردگی ، عفونت و … ) خلاصه نمود .

حادثه : حادثه به مفهوم هر اتفاقی که موجب وارد آمدن جراحت ، شکستگی یا سوختگی گردد . این اتفاقات می تواند ناشی از سانحه رانندگی یا زمین خوردن ، پرت شدن از بلندی ، برق گرفتگی ، آتش سوزی و … باشند .

تجاوز به حقوق و امنیت : سرقت اموال و مدارک ، خشونت ، اخاذی ، کلاهبرداری ، آدم ربایی ، وارد آوردن خسارت به شخص ثالث و ..

تدوین استانداردها و رهنمود های پیشگیرانه برای رفع یا کاهش خطر

استاندارد ها

دومین گام پس از شناسایی خطر ، تدوین استانداردها و رهنمودهای پیشگیرانه برای رفع یا کاهش خطرات فوق است ( بند ب ، ماده دوم قطعنامه ) .

بدیهی است که تدوین این استاندارد و آماده سازی و رهنمودهای لازم پیشگیرانه با شناخت کامل از خطرات ممکن است .

این استاندارد ها باید با هدف ” ایمن سازی ” محل رفت و آمد و اقامت توریست ها تدوین و با رهنمودهای لازم اجرا گردند . استانداردها از جمله باید شامل موارد زیر باشد  .

  1. موارد مربوط به امنیت شخصی توریست ها در حفظ جان و مال و حقوق آنها ( در فرودگاه ، هتل محل اقامت ، بهداشت و سلامتی مواد غذایی و … )
  2. موارد مربوط به ایمنی و سلامت توریست ها ( ایمنی اتوبوس ، اتومبیل ، صلاحیت راننده ، ایمنی هتل محل اقامت ، بهداشت و سلامتی مواد غذایی و …
  3. موارد مربوط به طراحی و اجرای پوشش های بیمه ای مناسب به منظور جبران خسارت ناشی از هزینه های درمانی و سایر خسارات ( سرقت اموال ، تجاوز به حقوق و … )

رهنمود ها

پس از تدوین استانداردهای لازم . ضوابط فوق باید به شکل مدون با الزامات قانونی در اختیار همه دست اندر کاران صنعت توریسم ( مبادی ورودی ، گمرک ، تور گردانان ، هتل ها ، رستوران ها، نیروی انتظامی ، قوه قضاییه ، مراکز درمانی ) و همچنین خود توریست ها قرار گیرد .

( بند 2 – ماده 2 ، قطعنامه )

تعیین گروه ها و مراجع تخصصی برای پیگیری و نظارت بر اجرای صحیح استاندارد ها و رهنمودها فوق و مشخص نمودن ضابطین آن و تعیین دستور العمل های اجرایی در تحقق این موضوع ( نحوه بازدید و سرکشی ، نظارت ، رسیدگی به تخلفات و .. ) گام ضروری بعدی در انجام این مهم است .

چکیده استانداردها و رهنمودهای فوق باید بصورت شفاف ( به زبانهای اصلی جهان ) در مبادی ورودی هتل ها و مراکز توریستی در دسترس توریست ها وقابل رویت و شناسایی برای آنها باشد .

تامین خدمات کمک رسانی

گرچه تدوین استانداردها و رهنمودهای پیشگیرانه حتماَ می تواند منجر به کاهش خطرات یاد شده گردد ، اما نمیتوان انتظار داشت که این خطرات  را کاملاَ حذف نمایند . از این رو باید در کنار تدوین این ضوابط پیشگیرانه ، آمادگی کامل برای مقابله با خطرات یاد شده را نیز داشت . این موضوع در ماده سوم قطعنامه یاد شده تحت عنوان تامین خدمات کمک رسانی برای توریست ها قید شده است .

  • کمک رسانی حقوقی : بندهای 1 و 2 این ماده ناظر بر تامین حقوق توریست ها در مراجع قضایی کشور از یکسو و در زمان انعقاد قراردادهای توریستی ( رزرو هتل ، تور و … ) است . ایجاد یک مرکز نظارتی ، اطلاع رسانی و کمک رسانی حقوقی به توریست ها در زمینه فوق مطمئناَ می تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد . در همین رابطه ضروری است در قوه قضائیه نیز بخش ویژه ای ( دادسرا ) جهت برخورد با این مسائل با توجه به ویژگیهای توریست ها اختصاص یابد . حق دسترسی توریست به وکیل در دعاوی حقوقی یکی دیگر از ضروریات تامین حقوقی توریست ها بشمار می رود . در این زمینه نیز ضروری است شبکه ای از وکلای آشنا به حقوق فوق در دسترس توریست ها قرار داشته باشد .
  • کمک رسانی پزشکی : یکی از مهم ترین عوامل تامین ایمنی توریست ها ، دسترسی آنها به کمک رسانی پزشکی در زمان بروز بیماری و یا وقوع حادثه است . این قبیل خدمات کمک رسانی در کشورهایی که پذیرای بخش مهمی از بازار توریسم بین المللی هستند رایج است . بند 3 از ماده توریسم تدابیر پیشنهادی در همین رابطه می گوید : کشورها باید خدمات درمانی مناسب دولتی یا خصوصی را برای ارائه به توریست ها مشخص یا تعیین نمایند و اطلاعات مربوط به این قبیل خدمات را در دسترس توریست ها و یا نمایندگان آنان قرار دهند . این خدمات باید شامل امکان دسترسی د استفاده از خدمات متنوع درمانی ( بستری در بیمارستان ، درمان سرپایی ، تهیه دارو ، استفاده خدمات تشخیصی ، انتقال پزشکی ) بوده و به نحوی باشد که آنها بتوانند از این امکانات و خدمات استفاده نمایند ( زبان ، استانداردهای درمانی و … )

خدمات کمک رسانی شامل مزایای زیر است :

خدمات کمک رسانی به توریست ها با توجه به تجارب بین المللی و استانداردهای رایج این قبیل خدمات و همچنین با بررسی کارشناسی از نیازهای واقعی توریست ها در موارد پزشکی ، حقوقی و شخصی باید در برگیرنده خدمات حداقل زیر باشد .

  • امکان دسترسی شبانه روزی متقاضیان خدمات از طریق تماس با یک مرکز خدماتی چند زبانه
  • معرفی پزشک ، بیمارستان ، دندانپزشک ، مراکز درمانی ، مراکز تشخیصی ، داروخانه ، آزمایشگاه در سراسر ایران به متقاضیان استفاده از خدمات
  • ارائه راهنمایی پزشکی تلفنی در موارد ضروری
  • اخذ پذیرش از مراکز درمانی – تشخیصی ( بیمارستان ، پزشک ، دندانپزشک ، درمانگاه ، رادیولوژی ، آزمایشگاه ) برای متقاضیان
  • تامین مستقیم هزینه های درمانی تشخیصی
  • سازماندهی انتقال پزشکی زمینی ، هوایی در سراسر ایران
  • نظارت بر درمان
  • تهیه و ارسال دارو
  • تسهیل انتقال جنازه
  • تسهیل انتقال بیمار – مصدوم به کشور مبدا
  • تسهیل انتقال همراه – کودکان بدون سرپرست
  • فراهم آوردن امکانات تماس با نمایندگی های دیپلماتیک
  • فراهم آوردن امکانات دسترسی به مترجم
  • بیمه های مسئولیت مدنی ، عمر و حادثه ، سرقت اموال

خدمات فوق باید در قالب یک شبکه سراسری بویژه در مراکز توریستی کشور ( تهران ، اصفهان ، شیراز ، یزد ، کرمان ، کاشان و … ) سازماندهی شده و قادر باشد این خدمات را با بهره گیری از امکانات درمانی – خدماتی به توریست ها رائه نماید .

دسترسی به شبکه

این شبکه باید برای همه توریست ها قابل دسترسی باشد . با توجه به اینکه بروز بیماری یا حادثه محدودیت زمانی یا مکانی ندارد ، دسترسی به این خدمات نیز می تواند تابع چنین محدودیتی باشد . توریست ها از زمان ورود به کشور ( فرودگاه ) تا خروج ( فرودگاه ) و در مراحل مختلف سفر و اقامت در کشور باید بتوانند به آسانی به این شبکه دسترسی داشته و از خدمات آن بهره مند شوند .اطلاعات مربوط به این شبکه ( شماره های تلفنی ، نشانی ، خدمات قابل ارائه ) باید به زبان های مختلف چاپ و در محل اقامت و رفت و آمد توریست ها به رویت آنها برسد .

نظارت

نحوه ارائه خدمات و کیفیت آن باید بطور مستمر تحت نظارت سازمان متولی سازمان توریسم قرار داشته و گزارش های لازم دریافت و تحلیل و ببرسی گردند .

بیمه های مسافرتی

تدوین و عرضه بیمه های کمک رسانی مسافرتی مناسب ( بند 2 ماده 2 قطعنامه ) به عنوان یکی از تدابیر پیشگیرانه در قطعنامه فوق منظور شده است . این بیمه ها از یکسو با جبران خسارات وارد شده به توریست ( سرقت چمدان ، اموال و نقص عضو و… )خطرات متوجه اموال آنان را پوشش داده و از سوی دیگر با تامین هزینه های درمانی و کمک رسانی علاوه بر تامین سلامتی توریست امکان تحقق خدمات رسانی پزشکی را نیز فراهم می آورد . بیمه های مسافرتی با توجه به طبیعت و تعداد توریست ها باید شکل انفرادی گروه های تور معمولاَ کمتر از 50 نفر هستند طراحی و عرضه گردد . این پوشش هم اکنون با تلاش شرکت سهامی بیمه سینا و بهره گیری از تجارب بین المللی شرکت طراحی و از طریق این طرح آماده عرضه به توریست ها است .

مزایای عمده این پوشش به شرح زیر است :

  1. تامین هزینه های درمان و امداد پزشکی ( بستری – سرپایی – تشخیصی )
  2. تامین هزینه های انتقال زمینی – هوایی پزشکی در داخل و به خارج از کشور
  3. تامین هزینه های خدمات اضطراری دندانپزشکی
  4. تامین هزینه بازگشت جسد به کشور مبدا
  5. مسئولیت مدنی توریست و هزینه دفاع حقوقی
  6. بیمه عمر و حادثه
  7. تامین سایر هزینه های کمک رسانی

رابطه خدمات کمک رسانی و بیمه

خدمات کمک رسانی پزشکی و بیمه های مسافرتی مجموعه ای جدایی ناپذیرند و هر یک مکمل دیگری است . هر نوع اقدام برای جدایی این دو عملاَ منجر به ارائه یک پوشش ناقص و غیر مفید خواهد گردید . با توجه به نوع خدمات مورد نیاز توریست ها و گستردگی مناطق محل رفت و آمد آنها و همچنین مدت زمان کوتاه اقامت در کشور ( معمولاَ 15 روز ) ، پوشش ارائه شئه به آنان فقط می تواند در قالب یک طرح فراگیر انجام پذیرد . در کشورهائیکه در این زمینه تجربه و عملکرد گسترده ای دارند ، پوشش مورد نظر فقط به همین روال عرضه می گردد .

شرکت کمک رسان ایران

شرکت کمک رسان ایران با 12 سال سابقه در ارائه خدمات فوق به خارجیان مقیم ایران و توریست ها و به عنوان نماینده بزرگترین شرکتهای بین المللی کمک رسانی که میلیونها توریست را تحت پوشش دارند ، و همچنین با بهره گیری از شبکه گسترده درمانی در سراسر ایران و کادر مجرب و متخصص در ارائه همین نوع خدمات می تواند مجموعه خدمات مورد نیاز توریستها را در رشته های پزشکی ، حقوقی ، و شخصی در قالب یک طرح ملی در ارتباط با سازمان تامین نمایند .

سایر بیمه ها

علاوه بر بیمه هسافرتی یاد شده ، ارائه بیمه های زیر نیز جهت پوشش کامل توریست ها ضروری است .

  • بیمه مسئولیت مدنی مدیران دفاتر خدمات مسافرتی و تور گردانان
  • بیمه مسئولیت مدنی هتل ها ، مهمانپذیر ها ، رستوران و سایر مراکز اقامتی
  • بیمه مسئولیت مدنی واحدهای حمل و نقل توریستی
  • بیمه مسئولیت مدنی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری جهت پوشش توریستها در اماکن سیاحتی و مراکز توریستی

هدف پوشش بیمه های فوق ، تامین خسارات وارد آمده به توریست ها ناشی از قصور سایر دست اندر کاران مرتبط با صنعت توریسم است .

تاثیر توریسم بر اقتصاد :

جریانهای توریستی می توانند از جهات مختلف اقتصادی کشورها را به شرح زیر تحت تاثیر قرار دهند

کسب ارز خارجی :

در اغلب موارد صنعت توریسم از مراکز صنعتی و جمعیت دور ی می جوید و نواحی کم توسعه کشور را که  از جاذبه های توریستی بهره مند است به توسعه اقتصادی و اجتماعی برساند . توسعه اقتصادی کشور هر چند که نواحی ویژه ای از درآمدهای توریستی بهره مند می شوند اما در حقیقت جریان پول همه جریان اقتصادی یک کشور را تحت تاثیر قرار می دهد .

تهیه مشاغل :

صنعت توریسم یک صنعت خدماتی محسوب می شود و می توان مشاغل گوناگونی در بازارهای کار عرضه کند . در این صنعت خدمات ، نیروی انسانی بیش از هر بخش دیگر اهمیت دارد . به موازات افزایش توریستها ، نیاز به نیروی انسانی بالا می رود و این بویژه در کشورهای در حال توسعه مهم بنظر می رسد .

تنوع فعالیت های اقتصادی :

اقتصاد پاره ای از کشورها در سطح وسیعی به صادرات تک محصولی اتکا دارد . نظر به اینکه تمرکز یک جانبه شدیداَ موقعیت اقتصادی کشورهای مذکور را از نظر فرآورده های مختلف به خطر می اندازد . لذا گوناگونی اقتصادی این کشورها از نظر تولید و فرآورده های دیگر مخصوصا َ صادرات اجتناب ناپذیر است .

اثرات اقتصادی جهانگردی داخلی و بین المللی

جهانگردی بین المللی :

انتقال بخشی از قدرت خرید مردم کشورهای مرفه به دیگر نقاط جهان و منبعی که از آن به سود اقتصاد کشورهای میزبان می توان بهره برد .

جهانگردی درون مرزی :

توزیع مجدد درآمدها در سطح مناطق و افزایش سطح اشتغال و مبادلات  فرهنگی بین گروه های اجتماعی که بر توسعه ملی اثر می گذارد .به طور خلاصه می توان آثار اقتصادی بهبود و گسترش صنعت جهانگردی را به صورت زیر بیان کرد .

  • جلوگیری از خروج ارز از کشور
  • کشش ارز از خارج از کشور
  • افزایش نرخ اشتغال
  • افزایش صادرات پنهان
  • صنعت توریسم به عنوان درآمد ملی
  • صنعت توریسم به عنوان درآمد دولت

توریسم درمانی در ایران ( توجیه اقتصادی ) :

توریسم سلامت در کشورمان از جایگاه ویژه ای می تواند برخوردار باشد . چون وجود بیمارستانهای مجهز ، پزشکان حاذق و کادر پرستاری مجرب می تواند به ارتقای آن مساعدت نماید . آنچه مسلم است ، همکاری صمیمانه میان سازمان میراث فرهنگی با سایر ارگانهای ذیربط این روند را سرعت خواهد بخشید . وجود طبیعت چهار فصل در کشور ایران همراه با آبهای گرم و معدنی جایگاه این رشته از صنعت توریسم را نسبت به سایر رشته ها ارتقاء می دهد . حرکت ” ستاد گردشگری سلامت ” در سازمان میراث فرهنگی در دو مسیر جذب بیماران خارجی با تبلیغات وسیع و گسترده و سرمایه گذاری در بخشهای مختلف پژوهش و آموزش ، ایجاد مراکز درمانی ، کلینیکهای مخصوص چکاپ ، ایجاد مراکز مجهز اعم از مدرن و سنتی در محل چشمه های آبگرم و اطلاع رسانی مناسب از راه کارهایی است که از روند عزیمت هموطنان برای درمان در خارج از کشور کاسته و به این ترتیب از خروج مقدار بسیار زیادی ارز در سال جلوگیری می نماید بررسیها نشان می دهد که سالانه حدود یک میلیارد دلار از کشور توسط این افراد خارج می شود . پیش بینی ستاد گردشگری سلامت برای ورود توریستهای سلامت در سالهای مختلف در جدول صفحه بعد آورده شده است و اگر درآمد ارزی هر توریست را 5000 دلار ( حداقل میزان پیش بینی کارشناسان ) در نظر بگیریم تعداد شغل ایجاد شده ( اگر سرمایه لازم برای هر شغل 7000 دلار برآورد شود ) بشرحی که در جدول آمده است خواهد بود و این امر بشرطی محقق می گردد که حداقل سرمایه گذاری لازم در هر سال صورت پذیرد . در کشور های توسعه یافته به ازای هر توریست سلامت حداقل 1500 دلار سرمایه گذاری می شود .

میزان سرمایه گذاری به هزار دلار

تعداد شغل ایجاد شده به ازای هر 7000 دلار یک شغل میزان در آمد ارزی به هزار دلار تعدادتوریست های سلامت

سال

20.000 14.200 100.000 20.000 1384
28.000 20.000 140.000 28.000 1385
40.000 28.570 200.000 40.000 1386
53.000 37.857 256.000 53.000 1387
70.000 50.000 350.000 70.000 1388
92.000 65.714 460.000 92.000 1389
123.000 87.857 615.000 123.000 1390
150.000 107.142 750.000 150.000 1391
180.000 128.571 900.000 180.000 1392
215.000 153.571 1.075.000 215.000 1393
260.000 185.714 1.300.000 260.000 1394
305.000 217.857 1.525.000 305.000 1395
350.000 250.000 1.750.000 350.000 1396
400.000 285.714 2.000.000 400.000 1397
450.000 321.428 2.250.000 450.000 1398
500.000 357.142 2.500.000 500.000 1399
550.000 392.857 2.750.000 550.000 1400

تعداد توریست های سلامت ، میزان در آمد ارزی ، تعداد شغل ایجاد شده و میزان سرمایه گذاری در افق1400   

تذکر :

میزان سرمایه گذاری حداقل 30 است که در این جدول کمتر از آن یعنی 20% محاسبه شده است .

میزان در آمد ارزی که بین 5000 دلار تا 120000 دلار اسن نیز بر مبنای حداقل محاسبه شده .

در این جدول میزان درآمد حاصل از چک آپ و میزان ارز خروجی توسط بیمار خارج شده از کشور محاسبه نگردیده است .

طبق نظر کارشناسان این رشته هر 4000 دلار ، سرمایه لازم برای ایجاد یک شغل است که در این جدول 7000 دلار در نظر گرفته شده است .

معرفی سیستم مدیریت هوشمند ساختمان

بر اساس آمار سهم انرژی در بخش غیر مولد ساختمان  با 46 % از مجموع  بخش های صنعت و کشاورزی بیشتر است . سرانه مصرف انرژی در کشور ما بیش از پنج برابر کشور آلمان و 13 برابر سرانه مصرف انرژی در کشور چین می باشد . همین امر گواهی میدهد که بخش وسیعی از انرژی به صورت تلفات از بین میرود . مطابق آمار ارائه شده از سوی آژانس بین المللی انرژِی سهم روشنایی از کل مصرف انرژی در ساختمان معادل 25 % و پتانسیل صرفه جویی در بخش روشنایی 50 تا 70 در صد می باشد . با توجه به این امر که انرژی یکی از نعمت های الهی است که به صورت های مختلف در سرزمین ما وجود دارد. در عین حال ذخیره سازی ، حفاظت و صرفه جویی در انرژِی از وظایف اصلی ما در قبال این نعمت خدادادی می باشد .اکنون با رشد فناوری های نوین شکل های جدید از صرفه جویی هوشمند رخ مینماید . سیستم مدیریت هوشمند ساختمان با بکارگیری از آخرین فناوری ها در صدد آن است که شرایطی ایده آل همراه با مصرف بهینه انرژِی در ساختمان ها پدید آورد .این سیستم ضمن نظارت بر بخش های مختلف ساختمان و ایجاد شرایط محیطی مناسب با ارائه خدمات همزمان ، سبب بهینه سازی مصرف انرژِی ، ارتقای سطح کارائی و بهره وری دستگاه ها ، ارزش افزوده و امکانات موجود در ساختمان می شود .بدیهی است با این کار سرمایه اولیه ای که صرف اجرای این سیستم شده است از راه صرفه جویی های حاصل از آن بازگشت خواهد داشت .  در این سیستم انرژی به درستی مصرف شده و ضمن محافظت از انرژی تولید شده ، را های صرفه جویی و بهرهوری نیز نشان داده می شود . کنترل و دسترسی به این سیستم با استفاده از نرم افزارهای مربوطه از هر نقطه در داخل ساختمان و خارج آن از طریق تلفن و اینترنت به سهولت مقدور می باشد .

تاریخچه :

در سال 1970، ورود كامپيوتر و تكنولوژي ارتباطات راه دور، زندگي بشر را متحول كرد. اين تغيير و تحول حتي از نظريه‌‌اي كه خود، جلودار اين تكنولوژي بود، پيشي گرفت. از سال 1990، زندگي فردي و اجتماعي افراد، با ورود كامپيوتر و ارتباطات راه دور و در نتيجه بي‌معني شدن فاصله‌ها، تغييرات بسياري كرد. فضاها و مكانهاي فيزيكي و تعاريفشان در طول زمان دچار تغيير شده‌اند. براي مثال اتاقهاي ملاقات و کنفرانس شكل مجازي به خود گرفته اند. چرا كه بسياري از عناصر و اجزاء فيزيكي آنها، جاي خود را به كامپيوتر داده‌اند. اين اتفاق درست همان چيزي است كه مي‌توان نامش را وحدت ميان توانايي‌هاي كامپيوتر و دنياي فيزيكي ما دانست. در هم آميختن دنياي فيزيكي ما با كامپيوتر اين امكان را فراهم مي‌آورد تا دنياي بدست آمده با ذهني كامپيوتري بيانديشد. كامپيوتر اين توانايي را دارد كه اطلاعات را دريافت كند و آنها را با كامپيوترها و ماشين‌هاي ديگر رد و بدل كند. همچنين كامپيوتر مي‌تواند به راحتي كارهايي نظير، پويش اطلاعات، محاسبه، نتيجه‌گيري را در مدت زمان كوتاهي انجام دهد. امروزه ساختمانها خود گونه ای از تکنولوژی هستند. آنها خود را با تكنولوژي وفق مي‌دهند و از آن بهره مي‌گيرند. ساختمانها به عنوان يك سازه به محض اينكه توانايي كامپيوتر را در اختيار بگيرند، هوشمند خواهند شد. عامل يكپارچگي، اين توانايي را به سيستمها مي‌دهد تا بتوانند اطلاعات را ميان خود رد و بدل كنند. تبادل اطلاعات ميان اين سيستم‌ها باعث مي‌شود كه خروجي اطلاعات كه همان نتيجه نهايي است، بدون ايجاد هر گونه اختلال، انجام شود. از سوي ديگر سيستمهاي خروجي اطلاعات و يا تصميم گيرنده‌هاي نهايي، سيستم‌هايي هستند پاسخگو، كه پاسخي مناسب براي اطلاعات ارسالی كه از منابع گوناگون به سيستم وارد مي‌شوند، مهيا مي‌كنند.

اتوماسیون ساختمان چیست ؟

سطح اتوماسیون در ساختمان های مسکونی و تجاری به طور روز افزونی هر ساله افزایش می یابد . این موضوع نه تنها به علت افزایش تقاضا برای راحتی و آسایش می باشد ، بلکه همچنین اتوماسیون ساختمان دارای مزیت هایی در رابطه با صرفه جویی و مدیریت انرژی نیز می باشد . امنیت فاکتور مهم دیگری ، خصوصا در ساختمان های مسکونی به شمار می رود . در حالیه در ساختمان های تجاری انعطاف پذیری از اهمیت بیشتری برخوردار است . برای مثال ساختمان های اداری باید طوری طراحی شوند که بتوانند به آسانی با هرگونه تغییر در کاربرد و نیازها و شرایط سازگار شوند . .( سیستم های مدیریت ساختمان – هرمن مرز _، فصل اول ( مقدمه ای بر اتوماسیون ساختمان ) )

به طور خلاصه ، اتوماسیون در ساختمان های مسکونی خصوصی روی موضوعات زیر معطوف می شود :

  • به صرفه بودن و کاهش مصرف انرژی
  • آسایش و راحتی
  • امنیت

در ساختمان های تجاری :

  • به صرفه بودن و کاهش مصرف انرژِی
  • برقراری ارتباط از طریق سیستم های باس و شبکه ها
  • راحتی استفاده کاربرد
  • قابلیت انعطاف

تفاوت بین اتوماسیون ساختمان و کنترل ساختمان :

اتوماسیون ساختمان به معنای اندازه گیری ، کنترل و مدیریت خدمات ساختمانی با کمک کامپیوتر می باشد . کنترل ساختمان اشاره به استفاده از یک اینستالیشن باس برای متصل نمودن اجزای سیستم و ابزار به یک سیستم طراحی شده برای یک نصب برقی خاص دارد که همه نقش ها و فرایندها را درون یک ساختمان کنترل می کند . همه بخش ها داری هوش مختص به خود بوده و مستقیما اطلاعات را با یکیدیگر مبادله میکنند .

ویژگی های اصلی که یک ساختمان در صورت دارا بودن به نام هوشمند خوانده می شود به قرار زیر است :

  • وردی سیستم که وظیفه دریافت اطلاعات را به وسیله ابزارهای دریافت کننده بر عهده دارد .
  • پردازش و تحلیل داده های اطلاعاتی
  • خروجی سیستم که در مواجهه با اطلاعات دریافت شده توسط ورودی سیستم ، پس از پردازش آنها ، اقدامات لازم را اتخاذ می کند .
  • ملاحظات زمانی که موجب می شود تا تصمیمات اتخاذ شده در زمان مقرر رخ دهند .
  • توانایی یادگیری .

بنابراین تعاریف معماری هوشمند باید ویژگیهای بالا را در بر بگیرد. در این مقاله به بحث پیرامون این ویژگیها می پردازیم تا سهم و نقش هر کدام را در ساختمانهای هوشمند روشن سازیم .     (مدیریت هوشمند ساختمان بر اساس فناوری، فرید برت تیرش)

  • ورودی ها

هر بخشی در یک ساختمان هوشمند باید دارای تجهیزاتی باشد که توسط آنها اطلاعات دریافت شده و وارد سیستم کنترل شوند . سیستم می تواند اطلاعات  مورد نظر را از چهار روش مختلف بدست آورد .

  • حسگرها

نقطه شروع در این نوع معماری ( معماری هوشمند ) حسگرها میباشند . حسگرها ابزارهایی هستند که اطلاعت داخلی و خارجی ساختمان را جمع آوری می کنند . در فضای داخلی ، حسگرها این امکان را برای سیستم ها فراهم می کنند تا درک درستی از شرایط درونی ساختمان داشته باشد . در فضای خارجی ، آنها اطلاعات را از محیط بیرونی ساختمان ، در زمان معین دریافت و جمع آوری می کنند . حسگرها به 3 دسته تقسيم مي‌شوند:
كه حسگرهای  درون و بيرون بنا زیر مجموعه های این سه قسم هستند.

حسگرهاي پرتو خورشيدي، حسرگهاي نظارتي و امنيتي، حسگرهاي آلودگي صوتي، حسگرهاي تغيير رنگ و نماي بصري از جمله حسگرهاي بيروني هستند.

حسگرهاي بخش‌هايي نظير بخش انرژي، كنترل هوا، بخش نوردهي، تهويه مطبوع از انواع حسگرهاي درون بنا هستند كه به وسيله آنها اهداف گوناگوني محقق مي‌شوند.
3 گروه ياد شده به قرار زير هستند :
1- حسگرهاي امنيتي و مراقبتي كه در خدمت محيط درون و برون ساختمان هستند.
الف- حسگرهاي آتش و دود
ب- دوربين‌هاي مدار بسته
ج- حسگرهايي ورود و خروج
د- حسگرهاي لرزش و شتاب
ه- حسگرهاي حركت

2- حسگرهاي تشخيص كيفيت هوا 
الف- حسگرهاي دما
ب- حسگرهاي رطوبت
پ- حسگرهاي پرتوهاي خورشيدي
ت- حسگرهاي فشار هوا
ث- حسگرهاي ميزان نور
ج- حسگرهاي جريان آب و گاز
د- حسگرهاي تشخيص محتويات هواي درون بنا
ه- حسگرهاي تشخيص رطوبت هوا
ی- حسگرهاي میزان مواد شيميايي

3- حسگرهاي نظارتي سيستم 
الف- حسگرهاي سيستم ساختماني
ب- حسگرهاي نظارت بر سيستم‌هاي مكانيكي
ج- دیگر حسگر ها که اجزای مختلف ساختمان را نظارت می کنند..
حسگرها به منزله عصبهاي يك ساختمان هستند كه مي‌توانند شرايط خاص را حس كرده و تصميم‌هاي موردنياز در قبال شاریط درونی و برونی بنا را اتخاذ كنند.
بايگاني اطلاعات و رجوع مجدد
هر سيستم هوشمندي بايد توانايي بايگاني اطلاعات و رجوع مجدد به آنها را داشته باشد. كلمه رجوع مجدد به اين معناست كه براي مثال سيستم بايد بتواند سناريو مشخصي را در اتاق كنفرانس زمانبندي كند و اگر نياز باشد كه اين اتاق به شبكه متصل شود و سيستم تهويه مطبوع خواستار دماي 75 درجه فارنهايت در زمان معيني باشد، سيستم بايد بتواند به اطلاعات گذشته خود رجوع كرده و آنها را بازخواني كند و شرايط موردنياز را فراهم آورد. بايگاني اطلاعات نقش حافظه را در سيستم‌هاي هوشمند بر عهده دارد.

برنامه ريزي دستي :
سيستم بايد به گونه‌اي باشد كه كاربران خودشان بتوانند آنرا برنامه ريزي كنند. يك كاربر (مدير شبكه، كاربر مورد وثوق) بايد بتواند در هر زماني با توجه به شرايط و مقتضيات جديد، برنامه‌اي نو بر روي سيستم طرح كند.
اينترنت :
اتصال بخش‌هاي مختلف سيستم به اينترنت اين امكان را فراهم مي‌آورد تا اجزاء مختلف به روز شوند و اطلاعاتي را كه توسط شركت مختلف كامپيوتري بر روي اينترنت قرار داده شده است، دريافت كنند. بيشتر سيستم‌هاي كامپیوتري و كنترلي داراي فايلهاي به روزرساني هستند و شركتهاي فراهم كننده اين فايلها را بر روي اينترنت قرار مي‌دهند. بنابراين اگر سيستمي بخواهد به روز باشد وعملكرد بهتري داشته باشد، ناگزير است با ارتباط با شركتهاي فراهم كننده فايلهاي به روزرساني از طريق اينترنت، سيستم‌هاي كنترلي‌اش را به روز نگه دارد.
لازم به ذكر است كه همه اطلاعات جمع آوري شده از اينترنت به نرم افزار پردازش داده‌ها تحويل مي‌شود.

نرم افزار پردازش و تحليل اطلاعات :

پردازش اطلاعات در قسمت كنترل ساختمان انجام مي‌شود. مركز كنترل ساختمان‌ جايي است كه در آن همه سيستم‌ها به صورت واحد در مي‌آيند. لذا اين محل به نام «يكپارچه كننده سيستم‌هاي ساختمان» ناميده مي‌شود. براي اينكه بخش‌هاي گوناگون ساختمان يكپارچه شوند، آنها بايد داراي آدرسهايي مشخص باشند تا ديگر اجزاء بتوانند بر مبناي آن آدرسها اجزاء ديگر را بشناسند.

خروجی ها :

خروجي‌هاي دستورهايي هستند كه بر مبناي تصميمات اتخاذ شده توسط سيستم صادر مي‌شوند. اين تصميمات پاسخهاي سيستم كنترل كننده را شكل مي‌دهند و مي‌توان دست كم آنها را به 2 دسته تقسيم كرد: پاسخهاي داخلي و خارجي. پاسخها و دستورات داخلي و خارجي مربوط به سيستم كنترل كننده مي‌شوند. پاسخهاي داخلي نوعي از دستورات هستند كه همه اقدامات اتخاذ شده در ارتباط با داخل ساختمان را در بر مي‌گيرند. دستورات محاسبه شده و برنامه ريزي شده در درون سيستم از جمله اين پاسخها هستند. مثال ديگر براي پاسخهاي داخلي سيستم، توانایی يك سازه هوشمند در تغيير امتداد سازه خود است که به این وسیله می تواند در مقابل فشار باد مقاومت كند. پاسخهای خارجي پيامد پاسخهای داخلي هستند كه بر مبناي پردازش اطلاعات داده شده شكل مي‌گيرند.
يك پاسخ خارجي مي‌تواند دو شكل داشته باشد: ايستا يا حركتي. پاسخهای خارجی ايستا مانند تغييرات دما، تغييرات بصری تغييرات صوتی و يا تغييرات نور. از سوي ديگر پاسخهاي حركتي در قالب حركت هستند. وقتي كه سيستم تصميم مي‌گيرد يك در را باز يا بسته كند. اين عمل از جمله پاسخهای حركتی است  .

هوشمندسازی مراکز درمانی و بیمارستانی – بیمارستان هوشمند

رشد و توسعه فناوری های هوشمند و تاثیرگذاری این رشد بر عرصه های گوناگون زندگی انسان، محیط و شرایط مختلف را برای کار، تعامل و استفاده ی روزمره آسان تر، امن تر و دلپذیرتر نموده است. یکی از عرصه های تاثیرپذیر از رشد فناوری های هوشمند، حوزه بهداشت و سلامت عمومی است. با توجه به نقش حیاتی فاکتورهایی چون دقت، سرعت و اطمینان در حوزه ی سلامت و همچنین با عنایت به آسیب پذیری سیستم بهداشتی و درمانی از خطاهای انسانی، هوشمندسازی و اتوماسیون مراکز بهداشتی و درمانی علاوه بر آسایش و راحتی درمان پذیران سبب بهبود و ارتقای شاخص های سلامت در جامعه شده و یکی از ارکان اساسی رشد و توسعه یافتگی می باشد.

وظایف سیستم مدیریت هوشمند ساختمان در بیمارستان ها

در بیمارستان ها و مراکز درمانی ، با توجه به اینکه هر فضا شرایط خاص و ویژه خود را دارد و استفاده از تجهیزات ویژه ، استفاده از سیستم مدیریت هوشمند ساختمان میتواند بسیار اثر بخش باشد . در این نوع ساختمان ها از این سیستم میتوان در موارد زیر استفاده کرد :

  • اتوماسیون و مدیریت موتور خانه
  • کنترل و مدیریت تاسیسات الکتریکی
  • کنترل و مدیرت روشنایی
  • کنترل و مدیرت تهویه مطبوع  و تهویه اجباری
  • حفاظت و دوربین های مدار بسته
  • کنترل دسترسی و تردد با تعبیه قفل های الکتریکی مخصوص و استفاده از کار تها یا اثر انگشت
  • سیستم پکیج مرکزی
  • کنترل دود و سیستم اعلام و اتفاء حریق
  • کنترل دما ، رطوبت ، فشار و کیفیت هوا در اتاق های مختلف با توجه به نیازهای خاص هر اتاق
  • کنترل و مانیتورینگ هر یک از موارد بالا از طریق یک کامپیوتر و نرم افزار مخصوص در داخل ساختمان و از طریق اینترنت در خارج از ساختمان قابل کنترل می باشد .

امکانات بیمارستان هوشمند

امکانات اتاق بیمار:

امکان مشاهده و کنترل شرایط محیطی توسط خود بیمار (دما، روشنایی، بازشده گی پرده ها، موسیقی و ..

امکان اطلاع رسانی به مرکز پرستاری از طریق صفحه لمسی اتاق بیمار برای دریافت خدمات بالینی

امکان مشاهده تلویزیون، برنامه های آموزشی پزشکی (اختصاصی هر بیمار) ، مجلات آنلاین پزشکی و درمانی

امکان آلارم اتوماتیک برنامه غذایی و دارویی هر بیمار در موعدهای صرف غذا و دارو

امکان برنامه ریزی سناریوهای مختلف برای روزهای آینده در اتاق بیمار

امکانات اتاق های عمل:

حساسیت تجهیزات اتاق عمل از یک سو و حیاتی بودن شرایط استاندارد و مطلوب برای یک عمل جراحی از سوی دیگر سبب می شود تا کنترل و پایداری شرایط محیطی و عملکرد دستگاه های موجود در اتاق عمل از حساسیت ویژه ای برخوردار باشد. هوشمندسازی کنترل اتاق عمل سبب کاهش نرخ خطای انسانی و تضمین کیفیت شرایط مطلوب شده و در نهایت کیفیت خدمات ارائه شده در اتاق عمل را بهبود می بخشد. از جمله مزیت های اتاق عمل هوشمند می توان به مواردی همچون :

کنترل هوشمند شرایط محیطی (دما، فشار، رطوبت، میزان گازها و اشعه ها و…… 
کنترل تجهیزات و دستگاه های موجود در اتاق عمل
مدیریت زمان، اخطارها، هشدارها و
کنترل هوشمند شرایط بیمار و همکاری در اتخاذ تصمیمات متناسب با علایم حیاتی بیمار

امکانات محیطی :

  • امکان آمارگیری از موقعیت و هویت بیماران و افراد حاضر در قسمت های مختلف بیمارستان
  •  امکان دریافت راهنمای طبقات و قسمت ها
  • دسترسی به شبکه اینترنت و شبکه داخلی بیمارستان از هر نقطه
  • امکان ایمن سازی قسمت های مختلف بیمارستان (دوربین های مداربسته، سیستم کنترل دسترسی به اتاق های خاص، سیستم تشخیص هویت افراد و…. )
  • بهینه سازی مصرف انرژی ساختمان بیمارستان با کنترل هوشمند دما و روشنایی قسمت های مختلف
  • افزایش عمر مفید ساختمان بیمارستان با کنترل تهویه و دمای داخلی قسمت های مختلف1.

نتيجه

بنابراين يك ساختمان هوشمند بنايي است كه توانايي پاسخگويي  به نيازهاي كاربرانش بر مبنای اطلاعات پردازش شده كه توسط ورودی‌های متعدد فراهم آمده را دارد. فاكتور پاسخگويي در زمان معين در اين ساختمان بسيار مهم و ضروری است. تجهيزات متعدد دريافت كننده و ارسال کننده ، اطلاعات را با توجه به نظارتی که بر تغييرات محيط دروني و بروني بنا دارند دريافت می‌كنند. همچنين فراموش نشود كه يكی از مولفه های اصلي يك بناي هوشمند دارا بودن توانايی يادگيری است. قبل از ساخت يك بنای هوشمند برنامه ريزی سيستم بسيار مهم است تا اهدافی را كه می خواهيد به آن بدهيد خوب بشناسد. نياز واقعی برای داشتن يك ساختمان هوشمند می‌تواند با دقت به نتايج آشكار شود و اينكه آنها اين نياز با ساختن اين بنا رفع می‌شود يا خير. برای مثال بهره‌وری يكی  از ضروريات شركتهاست. محيط دروني يك دفتر كار تعيين كنندة فاكتورهای بسيار زيادی برای بهره‌وری يك كارمند است اهدافی كه با ساخت يك ساختمان هوشمند به دست مي‌آيد تقريباً تمام وجوه زندگي انسان را در برمی‌گيرد. بهره وری، راندمان بالا، ذخيره انرژی، سرگرمی، فرح و شادی، آسايش، پايين آوردن هزينه‌های زندگي و افزايش عمر بنا، همه و همه نمونه‌هايي از اين نوع اهداف است كه با ساخت بناهای هوشمند به دست می‌آيند. يك ساختمان هوشمند بايد داراي سيستمی از اعصاب باشد كه شامل حسگرها و تحريك كننده‌های تعبيه شده است كه اطلاعات را در زمان درست و صحيح خود كنترل می‌كند. با اين اوصاف، بنا می‌تواند به صورت ايستا يا حركتی عمل كند. بنابراين تغيير يا عدم تغییر در ساختار درونی يا برونی بنا نمونه‌هايی از توانايی يك بنای هوشمند است. سيستم اعصاب بنا وظیفه یکپارچه کردن همه سیستم ها را بر عهده دارد تا ساختمان هوشمند شكلی انعطاف پذير داشته باشد تا بتواند در مواجهه با تغييرات محيطی كه در آن واقع شده است ، كنش مناسبی داشته باشد . به عنوان يك انسان، كاربران بنا بايد بتوانند بفهمند كه بنا شاد است يا غمگين، ناخوش است یا سرحال. از سويی ديگر بنا نيز بايد توانايی درك حال كاربرانش را داشته باشد تا بر طبق حال آنها عمل كند. در ایران با توجه به مصرف بیش از اندازه سوخت های فسیلی و قیمت فزاینده آن و با توجه با اینکه این منابع رو به اتمام هستند استفاده از این سیستم که به صورت شگرفی صرفه جویی در مصرف سوخت در پی دارد امری ضروری و غیر قابل انکار به نظر میرسد. امیدواریم با رفع موانع موجود وبا توجه به سیاست حذف تدریجی یارانه ها  سیاستگذاری های لازم و فرهنگ سازی توسط مهندسان و مسئولان این امر استفاده از این روش متداول شود .

فصل چهارم جمع بندی طراحی و مراحل طراحی

نمونه مشابه

دهکده درمانی آنادولو قبضه – ترکیه ،همکاران ریز در فاصله ای نه چندان دور از فرودگاه جدید شهر استانبول، درست در امتداد بزرگراهی که آناتولیا را به اروپا متصل می کند، تصویر زیبا و مستحکم پروژه مجتمع درمانی آنادولو به چشم می خورد.این مرکز در واقع نزدیکترین مجتمع بهداشتی ودرمانی در جوار دریای مرمراست که به لحاظ موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در مهمترین منطقة‌ صنعتی ترکیه، همواره لیست عظیمی از بیماران و کاربران را در فهرست مراجعین خود دارد.

مجتمع درمانی آنادولو

مجتمع درمانی آنادولو

 

پر واضح است که شهرت این مرکز درمانی نه تنها به علت امکانات  درمانی آن، بلکه به سبب نوع معماری و تکنولوژی ساخت بنا که کاملاً‌ سازگار با منطقه بوده، در تجمیع کاربران آن از اقصی نقاط اروپای شرقی و اروپای میانه تاثیر بسزایی دارد. مرکز مذکور در بالاترین نقطه تپه گبز، واقع در منطقه بالتیمر، در فضایی وسیع، محصور با درختان جنگلی و زیتون و با امکان دسترسی به منظر زیبایی از دریا، واقع شده است. در اصل سرمایه گذاری فاز اولیه این مرکز بر اساس یک بیمارستان 209 تخت خوابی با فضای اداری، فروشگاه لوازم پزشکی و تاسیسات مرکزی، در مساحتی قریب به 2 میلیون فوت طرح ریزی شده است. سه زون اصلی مجموعه، شامل زونهای درمانی، ‌مسکونی و آموزشی توسط فضای سبز مرکزی، تلفیق شده با مناظر زیبای آبی، متمایز و در عین حال با یکدیگر مرتبط می شوند. در نهایت برنامه توسعه طرح، شامل مرکز توان بخشی، خانه پرستاران و آسایشگاه می باشد که البته به جمع آنها باید مدرسه 240 نفری پرستاران، مدرسه 360 نفری آموزش پزشکی، خوابگاه و یک هتل 150اتاقی جهت ارائه خدمات به خانواده های بیماران و پاسخ گویی به نیازهای پرستاران منطقه را نیز افزود. سیستم پیچیده ساخت و ساز مجتمع از حساسیت بیش از حد سایت به زمین لرزه ناشی می شود. به علت فعالیت بیش از حد منطقه و قرارگیری آن در مرکز زلزلة سال 1999 بایستی بیمارستان به گونه ای در برابر زلزله، مقاوم سازی می شد که ساختار آن پس از هر گونه سانحه طبیعی قابلیت کاربری خود را حفظ می کرد؛ به همین دلیل فونداسیون آن 23 فوت پایین تر از سطح تراز با طاق های دندانه ای که شدت لرزه ها را در تمامی بخشهای جراحی به حداقل می رساند طراحی شده است.

نمایی دیگر از مجتمع درمانی آنادولو

نمایی دیگر از مجتمع درمانی آنادولو

 

تشکیلات و سازماندهی وسیعی از امکانات بنا فرصت کاربری سهل و آسان را برای ساکنان آن فراهم می کند. چشم انداز زیبای مناظر کوههای اطراف همواره از مسیر راهروهای روشن و نورگیر آن در دسترس کاربران می باشد.ستونهای مسلح با دهانه های 32 فوتی و سیستم سازه ای توپر امکان انعطاف پذیری و قابلیت عملکردی فضاها را ایجاد می کند. طاق های دندانه ای بتنی مابین دهانه ها بار ستونها را کم کرده و در به حداقل رساندن شدت لرزه ها در بخشهای جراحی ساختمان نقش بسزایی ایفا می کند. کف راهروی ورودی که با سنگهای براق و مستحکم محلی فرش شده تصویر زیبا از یک ورودی روشن و آینه ای به دست می دهد. همچنین اتاق های بستری بیماران با ترکیبی به جا از مبلمانهای مسکونی و رنگهای آرام و سیستم های مدرن مراقبتهای پزشکی، بیشتر به یک اتاق خوشایند از هتل شباهت دارند تا اتاقی از بیمارستان .

حیاط مجتمع درمانی آنادولو

حیاط مجتمع درمانی آنادولو

نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نقشه شماره2 نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نقشه شماره2 نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نقشه شماره1 نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نقشه شماره1 نمای داخلی مجتمع درمانی آنادولو

نتیجه گیری :

با توجه به بررسی های انجام شده و مطالبی که در رساله ارائه شد .

به طور کلی به این نتایج رسیدم :

فضاهای مورد نیاز یک مرکزتوریست درمانی :

  • درمانی
  • اقامتی
  • مراکز تفریحی و ورزشی ( سرپوشیده و باز )
  • تسهیلات جانبی ( فضای سبز – حمل و نقل – انبار و … )

درمانی :

اعمال جراحی فوق تخصصی ( طب نوین )

  • پیوند
  • زنان
  • قلب
  • زیبایی
  • چشم

مراقبتی بیماری های صعب العلاج

  • سرطان
  • بیماریهای روانی

طب سنتی و درمانهای مکمل

حجامت ، زالو درمانی ، دلک ( ماساژ ) درمانی ، گیاه درمانی ، دعا درمانی ، سنگ درمانی ؛ دریا درمانی ، آب در مانی ( چشمه های آب گرم ) ، انرژی درمانی ، طبیعت درمانی ،موسیقی درمانی ،هنر درمانی ، نور درمانی و…که با توجه با موضوع و بحث به طراحی این سه بخش در پروژه پرداختم دو حجم اصلی نمایش داده شده در ماکت اتودی برای بخش درمانی مورد نیاز دیده شده . حجمی که در قسمت پشت دو حجم شاخص دیده شده برای اماکن اقامتی مورد نیاز همراهان و یا بستگان بیماران پیش بینی شده است .

ملاحظات

جمع مساحت  (متر مربع) تعداد مورد نیاز

مساحت مفید

شرح

ابعاد

مساحت

140 7 4*5 20 اداری
56 2 7*4 28 مدیریت و معاونت
140 1 10*14 140 سالن اجتماعات
200 1 10*20 200 تریا
1125 1 25*45 1125 آزمایشگاه
1000 1 40*25 1000 بلوک زایمان
200 1 20*10 200 نوزادان و مراقبت ویژه نوزادان
600 1 20*30 600 ناباروری
600 1 20*30 600 بخش قلب
288 1 16*18 288 ICU
600 1 20*30 600 اتاق های عمل و پشتیبانی
1536 4 16*24 384 بستری
480 2 20*12 240 VIP بستری
140 1 14*10 140 داروخانه
200 1 10*20 200 کتابخانه و سایت کامپیوتری
500 1 20*25 500 پزشکی هسته ای
208 1 8*26 208 درمانگاه و اورژانس
1200 1 20*60 1200 لابی /پذیرش / اطلاعات
50 2 5*5 25 فروشگاه
70 1 10*7 70 فروشگاه
8445 جمع سطوح خالص
2111 سطح رفت و آمد درون بخشی 25%
10556 سطح خالص زیر بنا
1266 سطح اسکلت و دیوارها 12%
11800 سطح نا خالص زیر بنا

برنامه فیزیکی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *